Chapter 37

श्रीनारद उवाच - महानाभं मृतं श्रुत्वा सेनां वीक्ष्य पलायिताम् ॥ दैत्यस्तिमिंगिलारूढो हरिश्मश्रुः समाययौ ॥१॥ हरिश्मश्रुस्तदा दैत्यो रुषा प्रस्फुरिताधरः ॥ उवाच परुषं वाक्यं यादवानां च शृण्वताम् ॥२॥ हरिश्मश्रुरुवाच - यूयं सर्वेऽपि मे शक्त्या मनुष्याः स्वल्पविक्रमाः ॥ शस्त्रैर्जयंतो दीना वै पौरुषं किं भवादृशे ॥३॥ भवतां बलवान् कोऽपि विना शस्त्रं मया सह ॥ करोतु मल्लयुद्धं वै पौरुषं येन दृश्यते ॥४॥ श्रीनारद उवाच - इत्थं दैत्यवचः श्रुत्वा दृष्ट्वा तत्प्रोद्‌भटं वपुः ॥ सर्वे बभूवुस्ते तूष्णीं प्रशंसंतः परस्परम् ॥५॥ सर्वेषां पश्यतां भानुः सत्यभामात्मजो बली ॥ त्यक्त्वा शस्त्राणी सहसा तस्थौ कृष्णं स्मरन् रणे ॥६॥ तिमिंगिलात्समुत्तीर्य हरिश्मश्रुर्महाबलः ॥ तस्थौ तत्संमुखे राजन् भुजमास्फोट्य यत्‍नतः ॥७॥ भुजाभ्यां च भुजौ बद्ध्वा नोदनां चक्रतुर्बलात् ॥ दंतैर्गजाविव वने प्रहरन्तौ परस्परम् ॥८॥ नोदयामास तं भानुं स दैत्यः शतयोजनम् ॥ भुजाभ्यां राजराजेद्र सिंहः सिंहमिवौजसा ॥९॥ ततः पुनः कृष्णसुतो हरिश्मश्रुं महासुरम् ॥ नोदयामास सहसा सहस्रं योजनं बलात् ॥१०॥ कन्धरे स्वभुजां कृत्वा कटौ च विनिधाय तम् ॥ भानुं जानौ संगृहीत्वा पातयामास दैत्यराट् ॥११॥ भानुस्तं पृष्ठदेशेऽपि सन्निधाय भुजौजसा ॥ गृहीत्वा जंघयोर्दैत्यं पातयामास भूतले ॥१२॥ अथ तौ पुनरुत्थाय भुजवास्फोट्य तस्थतुः ॥ त्वरं तौ बलिनौ राजन्सुपर्णफणिनाविव ॥१३॥ दैत्यो भुजौजसा नीत्वा भानुं श्रीकृष्णनन्दनम् ॥ चिक्षेप धृत्वा चरणावाकाशे लक्षयोजनम् ॥१४॥ आकाशात्पतितो भानुः किंचिद्व्याकुलमानसः ॥ प्रह्लाद इव शैलांगाद्‌रक्षिता कृपया हरेः ॥१५॥ हरिश्मश्रुं संगृहीत्वा दीर्घश्मश्रौ हरेः सुतः ॥ भ्रामयित्वाथ चिक्षेप व्योम्नि तं लक्षयोजनम् ॥१६॥ आकाशात्पतितः सोऽपि किंचिद्व्याकुलमानसः ॥ मुखे कृत्वा स्वकं कूर्चं मुष्टिना तं तताड ह ॥१७॥ मुष्टामुष्टि रणं राजन् बभूव घटिकाद्वयम् ॥ निष्पिष्टांगो हरिश्मश्रुर्ग्रावाणं भानुमूर्द्धनि ॥१८॥ चिक्षेप च महावेगाद्‌रक्ताक्षः क्रोधमूर्च्छितः ॥ भानुर्द्रुमं संगृहीत्वा प्राक्षिपत्तस्य मस्तके ॥१९॥ सोऽपि द्रुमं संगृहीत्वा प्राहिणोद्‌भानुमूर्द्धनि ॥ हरिश्मश्रुर्महादैत्यो रक्ताक्षः क्रोधमूर्च्छितः ॥२०॥ गजं गृहीत्वा शुण्डायां तेन भानुं तताड ह ॥ भानुश्चान्यं गजं नीत्वा गृहीत्वा तद्‌गजं करे ॥२१॥ हरिश्मश्रुं महादैत्यं गजेनाभ्यहनद्‍दृढम् ॥ चीत्कारमथ कुर्वंतं गजं नीत्वा निपात्य तम् ॥२२॥ तस्य दन्तौ समुत्पाट्य ताभ्यां भानुं तताड ह ॥ भानुमाकाशवागाह कूर्चे मृत्युः किलास्य च ॥२३॥ वरेण शिवदत्तेन प्रोज्झितोऽयं महासुरः ॥ इति श्रुत्वा वचो भानुर्धावन् क्रोधप्रपूरितः ॥२४॥ संगृहीत्वा भुजाभ्यां तं पादयोः प्रणदन्मुहुः ॥ भ्रामयित्वा महाराज सर्वेषां पश्यतां सताम् ॥२५॥ पातयामास भूपृष्ठे कमण्डलुमिवार्भकः ॥ मुखात्कूर्चं समुन्नीय समुत्पाट्य करौजसा ॥२६॥ तताड मुष्टिना मूर्ध्नि हरिश्मश्रुं महासुरम् ॥ तदा मृत्युं गते दैत्ये हरिश्मश्रौ नृपेश्वरः ॥२७॥ देवदुन्दुभयो नेदुर्नरदुन्दुभयस्तथा ॥ अभूज्जयजयरावो ननृतुर्देवनायकाः ॥ २८॥ प्रसन्ना दिविजा राजन्पुष्पवर्षं प्रचक्रिरे ॥ इत्थं श्रीकृष्णपुत्राणां विक्रमः परमाद्‌भुतः ॥२९॥ मया ते कथितः पुण्यः किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥३०॥

śrīnārada uvāca - mahānābhaṃ mṛtaṃ śrutvā senāṃ vīkṣya palāyitām || daityastimiṃgilārūḍho hariśmaśruḥ samāyayau ||1|| hariśmaśrustadā daityo ruṣā prasphuritādharaḥ || uvāca paruṣaṃ vākyaṃ yādavānāṃ ca śṛṇvatām ||2|| hariśmaśruruvāca - yūyaṃ sarve'pi me śaktyā manuṣyāḥ svalpavikramāḥ || śastrairjayaṃto dīnā vai pauruṣaṃ kiṃ bhavādṛśe ||3|| bhavatāṃ balavān ko'pi vinā śastraṃ mayā saha || karotu mallayuddhaṃ vai pauruṣaṃ yena dṛśyate ||4|| śrīnārada uvāca - itthaṃ daityavacaḥ śrutvā dṛṣṭvā tatprod‌bhaṭaṃ vapuḥ || sarve babhūvuste tūṣṇīṃ praśaṃsaṃtaḥ parasparam ||5|| sarveṣāṃ paśyatāṃ bhānuḥ satyabhāmātmajo balī || tyaktvā śastrāṇī sahasā tasthau kṛṣṇaṃ smaran raṇe ||6|| timiṃgilātsamuttīrya hariśmaśrurmahābalaḥ || tasthau tatsaṃmukhe rājan bhujamāsphoṭya yat‍nataḥ ||7|| bhujābhyāṃ ca bhujau baddhvā nodanāṃ cakraturbalāt || daṃtairgajāviva vane praharantau parasparam ||8|| nodayāmāsa taṃ bhānuṃ sa daityaḥ śatayojanam || bhujābhyāṃ rājarājedra siṃhaḥ siṃhamivaujasā ||9|| tataḥ punaḥ kṛṣṇasuto hariśmaśruṃ mahāsuram || nodayāmāsa sahasā sahasraṃ yojanaṃ balāt ||10|| kandhare svabhujāṃ kṛtvā kaṭau ca vinidhāya tam || bhānuṃ jānau saṃgṛhītvā pātayāmāsa daityarāṭ ||11|| bhānustaṃ pṛṣṭhadeśe'pi sannidhāya bhujaujasā || gṛhītvā jaṃghayordaityaṃ pātayāmāsa bhūtale ||12|| atha tau punarutthāya bhujavāsphoṭya tasthatuḥ || tvaraṃ tau balinau rājansuparṇaphaṇināviva ||13|| daityo bhujaujasā nītvā bhānuṃ śrīkṛṣṇanandanam || cikṣepa dhṛtvā caraṇāvākāśe lakṣayojanam ||14|| ākāśātpatito bhānuḥ kiṃcidvyākulamānasaḥ || prahlāda iva śailāṃgād‌rakṣitā kṛpayā hareḥ ||15|| hariśmaśruṃ saṃgṛhītvā dīrghaśmaśrau hareḥ sutaḥ || bhrāmayitvātha cikṣepa vyomni taṃ lakṣayojanam ||16|| ākāśātpatitaḥ so'pi kiṃcidvyākulamānasaḥ || mukhe kṛtvā svakaṃ kūrcaṃ muṣṭinā taṃ tatāḍa ha ||17|| muṣṭāmuṣṭi raṇaṃ rājan babhūva ghaṭikādvayam || niṣpiṣṭāṃgo hariśmaśrurgrāvāṇaṃ bhānumūrddhani ||18|| cikṣepa ca mahāvegād‌raktākṣaḥ krodhamūrcchitaḥ || bhānurdrumaṃ saṃgṛhītvā prākṣipattasya mastake ||19|| so'pi drumaṃ saṃgṛhītvā prāhiṇod‌bhānumūrddhani || hariśmaśrurmahādaityo raktākṣaḥ krodhamūrcchitaḥ ||20|| gajaṃ gṛhītvā śuṇḍāyāṃ tena bhānuṃ tatāḍa ha || bhānuścānyaṃ gajaṃ nītvā gṛhītvā tad‌gajaṃ kare ||21|| hariśmaśruṃ mahādaityaṃ gajenābhyahanad‍dṛḍham || cītkāramatha kurvaṃtaṃ gajaṃ nītvā nipātya tam ||22|| tasya dantau samutpāṭya tābhyāṃ bhānuṃ tatāḍa ha || bhānumākāśavāgāha kūrce mṛtyuḥ kilāsya ca ||23|| vareṇa śivadattena projjhito'yaṃ mahāsuraḥ || iti śrutvā vaco bhānurdhāvan krodhaprapūritaḥ ||24|| saṃgṛhītvā bhujābhyāṃ taṃ pādayoḥ praṇadanmuhuḥ || bhrāmayitvā mahārāja sarveṣāṃ paśyatāṃ satām ||25|| pātayāmāsa bhūpṛṣṭhe kamaṇḍalumivārbhakaḥ || mukhātkūrcaṃ samunnīya samutpāṭya karaujasā ||26|| tatāḍa muṣṭinā mūrdhni hariśmaśruṃ mahāsuram || tadā mṛtyuṃ gate daitye hariśmaśrau nṛpeśvaraḥ ||27|| devadundubhayo nedurnaradundubhayastathā || abhūjjayajayarāvo nanṛturdevanāyakāḥ || 28|| prasannā divijā rājanpuṣpavarṣaṃ pracakrire || itthaṃ śrīkṛṣṇaputrāṇāṃ vikramaḥ paramād‌bhutaḥ ||29|| mayā te kathitaḥ puṇyaḥ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi ||30||