Chapter 20

अथ कृष्णो हरिर्वारि लीलां कृत्त्वा मनोहरः । सर्वैर्गोपीगणैः सार्धं गिरिं गोवर्धनं ययौ ॥ १ ॥ गोवर्धने कन्दरायां रत्‍नभूम्यां हरिः स्वयम् । रासं च राधया सार्धं रासेश्वर्या चकार ह ॥ २ ॥ तत्र सिंहासने रम्ये तस्थतुः पुष्पसंकुले । तडिद्‌घनाविव गिरौ राधाकृष्णौ विरेजतुः ॥ ३ ॥ स्वामिन्यास्तत्र शृङ्गारं चक्रुः सख्यो मुदान्विताः । श्रीखण्डकुंकुमाद्यैश्च यावकागुरुकञ्जलैः ॥ ४ ॥ मकरन्दैः कीर्तिसुतां समभ्यर्च्य विधानतः । ददौ श्रीयमुना साक्षाद्‌राधायै नूपुराण्यलम् ॥ ५ ॥ मंजीरभूषणं दिव्यं श्रीगंगा जह्नुनन्दिनी । श्रीरमा किंकिणीजालं हारं श्रीमधुमाधवी ॥ ६ ॥ चंद्रहारं च विरजा कोटिचंद्रामलं शुभम् । ललिता कंचुकमणिं विशाखा कण्ठभूषणम् ॥ ७ ॥ अङ्गुलीयकरत्‍नानि ददौ चंद्रानना तदा । एकादशी राधिकायै रत्‍नाढ्यं कंकणद्वयम् ॥ ८ ॥ भुजकंकणरत्‍नानि शतचंद्रानना ददौ । तस्यै मधुमती साक्षात् स्फुरद्रत्‍नांगदद्वयम् ॥ ९ ॥ ताटंकयुगलं बन्दी कुंडले सुखदायिनी । आनंदी या सखी मुख्या राधायै भालतोरणम् ॥ १० ॥ पद्मा सद्भालतिलकं बिन्दुं चंद्रकला ददौ । नासामौक्तिकमालोलं ददौ पद्मावती सती ॥ ११ ॥ बालार्कद्युतिसंयुक्तं भालपुष्पं मनोहरम् । श्रीराधायै ददौ राजन् चंद्रकांता सखी शुभा ॥ १२ ॥ शिरोमणिं सुंदरी च रत्‍नवेणीं प्रहर्षिणी । भूषणे चन्द्रसूर्याख्ये विद्युत्कोटिसमप्रभे ॥ १३ ॥ राधिकायै ददौ देवी वृन्दा वृन्दावनेश्वरी । एवं शृङ्गारसंस्फूर्जद्‌रूपया राधया हरिः ॥ १४ ॥ गिरिराजे बभौ राजन् यज्ञो दक्षिणया यथा । यत्र वै राधया रासे शृङ्गारोऽकारि मैथिल ॥ १५ ॥ तत्र गोवर्धने जातं स्थलं शृङ्गारमंडलम् । अथ कृष्णः स्वप्रियाभिर्ययौ चन्द्रसरोवरम् ॥ १६ ॥ चकार तज्जले क्रीडां गजीभिर्गजराडिव । तत्र चंद्रः समागत्य चंद्रकान्तौ मणी शुभौ ॥ १७ ॥ सहस्रदलपद्मे द्वे स्वामिन्यै हरये ददौ । अथ कृष्णो हरिः साक्षात् पश्यन् वृंदावनश्रियम् ॥ १८ ॥ प्रययौ बाहुलवनं लताजालसमन्वितम् । तत्र स्वेदसमायुक्तं वीक्ष्य सर्वं सखीजनम् ॥ १९ ॥ रागं तु मेघमल्लारं जगौ वंशीधरः स्वयम् । सद्यस्तत्रैव ववृषुर्मेधा अंबुकणांस्तथा ॥ २० ॥ तदैव शीतलो वायुर्ववौ गंधमनोहरः । तेन गोपीगणाः सर्वे सुखं प्राप्ता विदेहराट् ॥ २१ ॥ जगुर्यशः श्रीमुरारेरुच्चैस्तत्र समन्विताः । तस्मात्तालवनं प्रागाच्छ्रीकृष्णो राधिकापतिः ॥ २२ ॥ रासमंडलमारेभे गायन् व्रजवधूवृतः । तत्र गोपीगणाः सर्वे स्वेदयुक्तास्तृषातुराः ॥ २३ ॥ गोप्य ऊचुः - ऊचू रासेश्वरं रासे कृतांजलिपुटाः शनैः । दूरं वै यमुना देव तृषा जाता परं हि नः ॥ २४ ॥ कर्तव्यं भवताऽत्रैव रासे दिव्यं मनोहरम् । वारां विहारं पानं च करिष्यामो हरे वयम् ॥ २५ ॥ श्रीनारद उवाच - जगत्कर्ता पालकस्त्वं संहारस्यापि नायकः । तच्छ्रुत्वा वेत्रदण्डेन कृष्णो भूमिं तताड ह ॥ २६ ॥ तदैव निर्गतः स्रोतो वेत्रगंगेति कथ्यते । यज्जलस्पर्शमात्रेण ब्रह्महत्या प्रमुच्यते ॥ २७ ॥ तत्र स्नात्वा नरः कोऽपि गोलोकं याति मैथिल । गोपीभी राधया सार्धं श्रीकृष्णो भगवान् हरिः ॥ २८ ॥ वारां विहारं कृतवान् देवो मदनमोहनः । ततः कुमुद्वनं प्राप्तो लतावृन्दं मनोहरम् ॥ २९ ॥ भ्रमरध्वनिसंयुक्तं चक्रे रासं सखीजनैः । राधा तत्रैव शृङ्गारं श्रीकृष्णस्य चकार ह ॥ ३० ॥ पुष्पैर्नानाविधैर्द्रव्यैः पश्यन्तीनां व्रजौकसाम् । चम्पकोद्यत्परिकरः स्वर्णयूथीभुजांगदः ॥ ३१ ॥ सहस्रदलराजीव कर्णिकाविलसच्छ्रुतिः । मोहिनीमालिनीकुन्दकेतकीहारभृद्धरिः ॥ ३२ ॥ कदम्बपुष्पविलसत्किरीटकटकोज्ज्वलः । मंदारपुष्पोत्तरीयपद्मयष्टिधरः प्रभुः ॥ ३३ ॥ तुलसीमंजरीयुक्तवनमालाविभूषितः । एवं शृङ्गारतां प्राप्तः श्रीकृष्णः प्रियया स्वया ॥ ३४ ॥ बभौ कुमुद्वने राजन् वसन्तो हर्षितो यथा मृदंगवीणावशीभिर्मुरुयष्टिसुकांस्यकैः ॥ ३५ ॥ तालशेषैस्तलैर्युक्ता जगुर्गोप्यो मनोहरम् । भैरवं मेघमल्लारं दीपकं मालकोशकम् ॥ ३६ ॥ श्रीरागं चापि हिन्दोलं रागमेवं पृथक् पृथक् । अष्टतालैस्त्रिभिर्ग्रामैः स्वरैः सप्तभिरग्रतः ॥ ३७ ॥ नृत्यैर्नानाविधै रम्यैः हावभावसमन्वितैः । तोषयन्त्यो हरिं राह्दां कटाक्षैर्व्रजगोपिकाः ॥ ३८ ॥ गायन्मधुवनं प्रागात्सुंदरीगणसंवृतः । रासेश्वर्या रासलीलां चक्रे रासेश्वरः स्वयम् ॥ ३९ ॥ वैशाखचंद्रकौमुद्या मालतीगंधवायुना । स्फुरत्सुगंधकह्लार पतद्‌रेणूत्करेण वै ॥ ४० ॥ विकचन् माधवीवृंदैः शोभिते निर्जने वने । रेमे गोपीगणैः कृष्णो नन्दने वृत्रहा यथा ॥ ४१ ॥

atha kṛṣṇo harirvāri līlāṃ kṛttvā manoharaḥ | sarvairgopīgaṇaiḥ sārdhaṃ giriṃ govardhanaṃ yayau || 1 || govardhane kandarāyāṃ rat‍nabhūmyāṃ hariḥ svayam | rāsaṃ ca rādhayā sārdhaṃ rāseśvaryā cakāra ha || 2 || tatra siṃhāsane ramye tasthatuḥ puṣpasaṃkule | taḍid‌ghanāviva girau rādhākṛṣṇau virejatuḥ || 3 || svāminyāstatra śṛṅgāraṃ cakruḥ sakhyo mudānvitāḥ | śrīkhaṇḍakuṃkumādyaiśca yāvakāgurukañjalaiḥ || 4 || makarandaiḥ kīrtisutāṃ samabhyarcya vidhānataḥ | dadau śrīyamunā sākṣād‌rādhāyai nūpurāṇyalam || 5 || maṃjīrabhūṣaṇaṃ divyaṃ śrīgaṃgā jahnunandinī | śrīramā kiṃkiṇījālaṃ hāraṃ śrīmadhumādhavī || 6 || caṃdrahāraṃ ca virajā koṭicaṃdrāmalaṃ śubham | lalitā kaṃcukamaṇiṃ viśākhā kaṇṭhabhūṣaṇam || 7 || aṅgulīyakarat‍nāni dadau caṃdrānanā tadā | ekādaśī rādhikāyai rat‍nāḍhyaṃ kaṃkaṇadvayam || 8 || bhujakaṃkaṇarat‍nāni śatacaṃdrānanā dadau | tasyai madhumatī sākṣāt sphuradrat‍nāṃgadadvayam || 9 || tāṭaṃkayugalaṃ bandī kuṃḍale sukhadāyinī | ānaṃdī yā sakhī mukhyā rādhāyai bhālatoraṇam || 10 || padmā sadbhālatilakaṃ binduṃ caṃdrakalā dadau | nāsāmauktikamālolaṃ dadau padmāvatī satī || 11 || bālārkadyutisaṃyuktaṃ bhālapuṣpaṃ manoharam | śrīrādhāyai dadau rājan caṃdrakāṃtā sakhī śubhā || 12 || śiromaṇiṃ suṃdarī ca rat‍naveṇīṃ praharṣiṇī | bhūṣaṇe candrasūryākhye vidyutkoṭisamaprabhe || 13 || rādhikāyai dadau devī vṛndā vṛndāvaneśvarī | evaṃ śṛṅgārasaṃsphūrjad‌rūpayā rādhayā hariḥ || 14 || girirāje babhau rājan yajño dakṣiṇayā yathā | yatra vai rādhayā rāse śṛṅgāro'kāri maithila || 15 || tatra govardhane jātaṃ sthalaṃ śṛṅgāramaṃḍalam | atha kṛṣṇaḥ svapriyābhiryayau candrasarovaram || 16 || cakāra tajjale krīḍāṃ gajībhirgajarāḍiva | tatra caṃdraḥ samāgatya caṃdrakāntau maṇī śubhau || 17 || sahasradalapadme dve svāminyai haraye dadau | atha kṛṣṇo hariḥ sākṣāt paśyan vṛṃdāvanaśriyam || 18 || prayayau bāhulavanaṃ latājālasamanvitam | tatra svedasamāyuktaṃ vīkṣya sarvaṃ sakhījanam || 19 || rāgaṃ tu meghamallāraṃ jagau vaṃśīdharaḥ svayam | sadyastatraiva vavṛṣurmedhā aṃbukaṇāṃstathā || 20 || tadaiva śītalo vāyurvavau gaṃdhamanoharaḥ | tena gopīgaṇāḥ sarve sukhaṃ prāptā videharāṭ || 21 || jaguryaśaḥ śrīmurāreruccaistatra samanvitāḥ | tasmāttālavanaṃ prāgācchrīkṛṣṇo rādhikāpatiḥ || 22 || rāsamaṃḍalamārebhe gāyan vrajavadhūvṛtaḥ | tatra gopīgaṇāḥ sarve svedayuktāstṛṣāturāḥ || 23 || gopya ūcuḥ - ūcū rāseśvaraṃ rāse kṛtāṃjalipuṭāḥ śanaiḥ | dūraṃ vai yamunā deva tṛṣā jātā paraṃ hi naḥ || 24 || kartavyaṃ bhavatā'traiva rāse divyaṃ manoharam | vārāṃ vihāraṃ pānaṃ ca kariṣyāmo hare vayam || 25 || śrīnārada uvāca - jagatkartā pālakastvaṃ saṃhārasyāpi nāyakaḥ | tacchrutvā vetradaṇḍena kṛṣṇo bhūmiṃ tatāḍa ha || 26 || tadaiva nirgataḥ sroto vetragaṃgeti kathyate | yajjalasparśamātreṇa brahmahatyā pramucyate || 27 || tatra snātvā naraḥ ko'pi golokaṃ yāti maithila | gopībhī rādhayā sārdhaṃ śrīkṛṣṇo bhagavān hariḥ || 28 || vārāṃ vihāraṃ kṛtavān devo madanamohanaḥ | tataḥ kumudvanaṃ prāpto latāvṛndaṃ manoharam || 29 || bhramaradhvanisaṃyuktaṃ cakre rāsaṃ sakhījanaiḥ | rādhā tatraiva śṛṅgāraṃ śrīkṛṣṇasya cakāra ha || 30 || puṣpairnānāvidhairdravyaiḥ paśyantīnāṃ vrajaukasām | campakodyatparikaraḥ svarṇayūthībhujāṃgadaḥ || 31 || sahasradalarājīva karṇikāvilasacchrutiḥ | mohinīmālinīkundaketakīhārabhṛddhariḥ || 32 || kadambapuṣpavilasatkirīṭakaṭakojjvalaḥ | maṃdārapuṣpottarīyapadmayaṣṭidharaḥ prabhuḥ || 33 || tulasīmaṃjarīyuktavanamālāvibhūṣitaḥ | evaṃ śṛṅgāratāṃ prāptaḥ śrīkṛṣṇaḥ priyayā svayā || 34 || babhau kumudvane rājan vasanto harṣito yathā mṛdaṃgavīṇāvaśībhirmuruyaṣṭisukāṃsyakaiḥ || 35 || tālaśeṣaistalairyuktā jagurgopyo manoharam | bhairavaṃ meghamallāraṃ dīpakaṃ mālakośakam || 36 || śrīrāgaṃ cāpi hindolaṃ rāgamevaṃ pṛthak pṛthak | aṣṭatālaistribhirgrāmaiḥ svaraiḥ saptabhiragrataḥ || 37 || nṛtyairnānāvidhai ramyaiḥ hāvabhāvasamanvitaiḥ | toṣayantyo hariṃ rāhdāṃ kaṭākṣairvrajagopikāḥ || 38 || gāyanmadhuvanaṃ prāgātsuṃdarīgaṇasaṃvṛtaḥ | rāseśvaryā rāsalīlāṃ cakre rāseśvaraḥ svayam || 39 || vaiśākhacaṃdrakaumudyā mālatīgaṃdhavāyunā | sphuratsugaṃdhakahlāra patad‌reṇūtkareṇa vai || 40 || vikacan mādhavīvṛṃdaiḥ śobhite nirjane vane | reme gopīgaṇaiḥ kṛṣṇo nandane vṛtrahā yathā || 41 ||