Chapter 15

श्रीनारद उवाच - एवं हि नंदोद्धवयोर्हरेः कथयतोः कथाम् । व्यतीता क्षणवद्‌राजन् क्षणदा हर्षवर्द्धिनी ॥ १ ॥ ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय गोप्यः सर्वा गृहे गृहे । देहल्यंगणमालिप्य दीपांस्तत्र निरूप्य च ॥ २ ॥ प्रक्षाल्य हस्तपादौ च मेथ्यां नेत्रं निधाय च । ममन्थुः सर्वतो युक्ताः पिच्छिलानि दधीनि ताः ॥ ३ ॥ नेत्राकर्षचलद्‌भारभुजकंकणकिंकिणीः । वेणीभ्यो विगलत्पुष्पाः स्फुरत्कुंडलमंडीताः ॥ ४ ॥ चंद्रमुख्यः कंजनेत्राश्चित्रवर्णैर्मनोहराः । मंगलानि चरित्राणि श्रीकृष्णबलदेवयोः ॥ ५ ॥ गायंत्यः प्रेमसंयुक्ता यत्र तत्र गृहे गृहे । घोषे घोषे शुभा गावो रंभमाणा इतस्ततः ॥ ६ ॥ सर्वत्र गोपिकागीतं दधिशब्देन मिश्रितम् । वीथ्यांवीथ्यांततः शृण्वन् विस्मितश्चोद्धवोऽब्रवीत् ॥ ७ ॥ अहो वै नंदनगरे भक्तिर्नृत्यति यत्र च । एवं वदन्बहिर्ग्रामाद्‌ययौ स्नातुं नदीजले ॥ ८ ॥ गोप्य ऊचुः - कस्यायमद्यात्र रथः समागतो ऽक्रूरोऽथवा क्रूर उतागतः पुनः । येनैव नीतो मथुरां महापुरीं श्रीनंदसूनुर्नवकंजलोचनः ॥ ९ ॥ कस्मिन्कुकाले जननी ससर्ज यं दातुं सतां स्नेहवतां प्रतापनम् । कद्रूर्यथा नागचयं विषावृतं हंतुं वृथा लोकजनानितस्ततः ॥ १० ॥ कंसार्थकृत्कंससखोऽतिनिर्घृणो सोऽयं पुनः किं व्रजमंडलं गतः । भर्तुर्मृतस्यापि हि पारलौकिकी- मस्माभिरद्यैव करिष्यति क्रियाम् ॥ ११ ॥ श्रीनारद उवाच - एवं वदंत्यो व्रजगोपवध्वः संताड्य सूतं च मुखेऽङ्गुलिभ्याम् । पप्रच्छुराराद्‌गतबुद्धिमार्तं त्वरं वदैतत्किल कस्य यानम् ॥ १२ ॥ घनप्रभं पद्मदलायतेक्षणं कृष्णाकृतिं कोटिमनोजमोहनम् । पीतांबरं षट्पदसंघसंकुलां मालां दधानं नववैजयंतीम् ॥ १३ ॥ स्फुरत् सहस्रच्छदपद्मपाणिं वंशीधरं वेत्रकरं मनोहरम् । बालार्क कोटिद्युतिमौलिमंडनं महामणिं कुंडलमंडितानम् ॥ १४ ॥ गत्याकृतिश्रीतनुहाससुस्वरैः श्रीकृष्णसारूप्यधरं तमुद्धवम् । विलोक्य सर्वा नृप विस्मितास्ततो विज्ञाय गोविंदसखं ययुः पुरः ॥ १५ ॥ ज्ञात्वाऽथ सन्देशहरं हरेः प्रभोः सुवाक्यनीत्या परमादरेण तम् । गुप्तं हि प्रष्टुं कुशलं सतांपते नीत्वोद्धवं ताः कदलीवनं गताः ॥ १६ ॥ यत्रैव राधा वृषभानुनंदिनी कृष्णातटे चारुनिकुंजमन्दिरे । समास्थिता तद्विरहातुरा भृशं खं मन्यते सा तु जगद्धरिं विना ॥ १७ ॥ रंभादलैश्चदनपंकसंचयं स्फारास्फुरच्छीतलमेघमंदिरम् । कृष्णाचलच्चारुतरंगसीकरं स्वतः सुधारश्मिगलत्सुधाचयम् ॥ १८ ॥ एतादृशं यत्कदलीवनं च त- द्‌राधावियोगानलवर्चसा भृशम् । बभूव सर्वं सततं हि भस्मसा- त्कृष्णागमाशात्मतनुं हि रक्षति ॥ १९ ॥ श्रुत्वोद्धवं कृष्णसखं समागतं चकार राधा स्वसखीभिरादरम् । जलासनाद्यैर्मधुपर्कमंगलैः श्रीकृष्ण कृष्णेति मुहुर्वदन्त्यलम् ॥ २० ॥ राधां हि गोविंदवियोगखिन्नां कुह्वां यथा चन्द्रकलां तदोद्धवः । नतां कृशांगीं कृतहस्तसम्पुटः प्रदक्षिणीकृत्य जगाद हर्षितः ॥ २१ ॥ उद्धव उवाच - सदाऽस्ति कृष्णः परिपूर्णदेवो राधे सदा त्वं परिपूर्णदेवी । श्रीकृष्णचंद्रः कृतनित्यलीलो लीलावती त्वं कृतनित्यलीला ॥ २२ ॥ कृष्णोऽस्ति भूमा त्वमसींदिरा सदा ब्रह्मास्ति कृष्णस्त्वमसि स्वरा सदा । कृष्णः शिवस्त्वं च शीवा शिवार्था विष्णुः प्रभुस्त्वं किल वैष्णवी परा ॥ २३ ॥ कौमारसर्गी हरिरादिदेवता त्वमेव हि ज्ञानमयी स्मृतिः शुभा । लयांभसा क्रीडनतत्परो हरि- र्यज्ञो वराहो वसुधा त्वमेव हि ॥ २४ ॥ देवर्षिवर्यो मनसा हरिः स्वयं त्वं तत्र साक्षान्निजहस्तवल्लकी । नारायणो धर्मसुतो नरेण हि शांतिस्तदा त्वं जनशांतिकारिणी ॥ २५ ॥ कृष्णस्तु साक्षात्कपिलो महाप्रभुः सिद्धिस्त्वमेवासि च सिद्धसेविता । दत्तस्तु कृष्णोऽस्ति महामुनीश्वरो राधे सदा ज्ञानमयी त्वमेव हि ॥ २६ ॥ यज्ञो हरिस्त्वं किल दक्षिणा हरि- रुरुक्रमस्त्वं हि सदा जयंत्यतः । पृथुर्यदा सर्वनृपेश्वरो हरि- रर्चिस्तदा त्वं नृपपट्टकामिनी ॥ २७ ॥ शंखासुरं हंतुमभूद्धरिर्यदा मत्स्यावतारस्त्वमसि श्रुतिस्तदा । कूर्मो हरिर्मंदरसिन्धुमंथने नेत्रीकृता त्वं शुभदा हि वासुकी ॥ २८ ॥ धन्वंतरिश्चार्तिहरो हरिः पर- स्त्वमौषधी दिव्यसुधामयी शुभे । श्रीकृष्णन्द्रस्तु बभूव मोहिनी त्वं मोहिनी तत्र जगद्विमोहिनी ॥ २९ ॥ हरिर्नृसिहस्तु नृसिंहलीलया लीला तदा त्वं निजभक्तवत्सला । बभूव कृष्णस्तु यदा हि वामनः कीर्तिस्तदा त्वं निजलोककीर्तिता ॥ ३० ॥ हरिर्यदा भार्गवरूपधृक् पुमान् धारा कुठारस्य तदा त्वमेव हि । श्रीकृष्णचंद्रो रघुवंशचंद्रमा यदा तदा त्वं जनकस्य नंदिनी ॥ ३१ ॥ श्रीशार्ङ्गधन्वा मुनिबादरायणो वेदांतकृत्त्वं किल वेदलक्षणा । संकर्षणो माधव एव वृष्णिषु त्वं रेवती ब्रह्मभवा समास्थिता ॥ ३२ ॥ बुद्धो यदा कौणपमोहकारको बुद्धिस्तदा त्वं जनमोहकारिणी । कल्की यदा धर्मपतिर्भविष्यति हरिस्तदा त्वं सुकृतिर्भविष्यसि ॥ ३३ ॥ श्रीकृष्णचंद्रोऽस्ति हि चंद्रमंडले राधे सदा चन्द्रमुखीति चन्द्रिका । श्रीकृष्णसूर्यो दिवि सूर्यमंडले सूर्यप्रभा त्वं परिधिप्रतिष्ठिता ॥ ३४ ॥ इंद्रः सदाऽऽस्ते किल यादवेन्द्रः तत्रैव राधे तु शची शचीश्वरी । हिरण्यरेता हि हरिः परेश्वरो हेतिः सदा त्वं हि हिरण्मयी परा ॥ ३५ ॥ श्रीराजराजो हि विराजते हरि- र्विराजसे त्वं तु निधौ निधीश्वरी । क्षीराब्धिरूपी तु हरिस्त्वमेव हि तरंगितक्षौमसिता तरंगिणी ॥ ३६ ॥ बिभ्रद्वपुः सर्वपतिर्यदा यदा तदा तदा त्वं विदितानुरूपिणी । जगन्मयो ब्रह्ममयो हरिः स्वयं जगन्मयी ब्रह्ममयी त्वमेव हि ॥ ३७ ॥ अथैव सोऽयं व्रजराजनंदनो जाताऽसि राधे वृषभानुनंदिनी । याभ्यां कृता सत्वमयी प्रशांतये लीलाचरित्रैर्ललिताऽऽदिलीलया ॥ ३८ ॥ कृष्णः स्वयं ब्रह्म परं पुराणो लीला तदिच्छाप्रकृतिस्त्वमेव । परस्परं संधितविग्रहाभ्यां नमो युवाभ्यां हरिराधिकाभ्याम् ॥ ३९ ॥ गृहाण पत्रं निजनाथदत्तं शोकं परं मा कुरु राधिके त्वम् । ह्रस्वेन कालेन विधाय कार्यं तत्रागमिष्यामि तदुक्तवाक्यम् ॥ ४० ॥ गृह्णीध्वमद्यैव शतानि कृष्ण- दत्तानि पत्राणि सुमंगलानि । प्रत्यर्पितं यूथशतं च गोप्यः कृष्णप्रियाणां व्रजसुंदरीणाम् ॥ ४१ ॥

śrīnārada uvāca - evaṃ hi naṃdoddhavayorhareḥ kathayatoḥ kathām | vyatītā kṣaṇavad‌rājan kṣaṇadā harṣavarddhinī || 1 || brāhme muhūrte cotthāya gopyaḥ sarvā gṛhe gṛhe | dehalyaṃgaṇamālipya dīpāṃstatra nirūpya ca || 2 || prakṣālya hastapādau ca methyāṃ netraṃ nidhāya ca | mamanthuḥ sarvato yuktāḥ picchilāni dadhīni tāḥ || 3 || netrākarṣacalad‌bhārabhujakaṃkaṇakiṃkiṇīḥ | veṇībhyo vigalatpuṣpāḥ sphuratkuṃḍalamaṃḍītāḥ || 4 || caṃdramukhyaḥ kaṃjanetrāścitravarṇairmanoharāḥ | maṃgalāni caritrāṇi śrīkṛṣṇabaladevayoḥ || 5 || gāyaṃtyaḥ premasaṃyuktā yatra tatra gṛhe gṛhe | ghoṣe ghoṣe śubhā gāvo raṃbhamāṇā itastataḥ || 6 || sarvatra gopikāgītaṃ dadhiśabdena miśritam | vīthyāṃvīthyāṃtataḥ śṛṇvan vismitaścoddhavo'bravīt || 7 || aho vai naṃdanagare bhaktirnṛtyati yatra ca | evaṃ vadanbahirgrāmād‌yayau snātuṃ nadījale || 8 || gopya ūcuḥ - kasyāyamadyātra rathaḥ samāgato 'krūro'thavā krūra utāgataḥ punaḥ | yenaiva nīto mathurāṃ mahāpurīṃ śrīnaṃdasūnurnavakaṃjalocanaḥ || 9 || kasminkukāle jananī sasarja yaṃ dātuṃ satāṃ snehavatāṃ pratāpanam | kadrūryathā nāgacayaṃ viṣāvṛtaṃ haṃtuṃ vṛthā lokajanānitastataḥ || 10 || kaṃsārthakṛtkaṃsasakho'tinirghṛṇo so'yaṃ punaḥ kiṃ vrajamaṃḍalaṃ gataḥ | bharturmṛtasyāpi hi pāralaukikī- masmābhiradyaiva kariṣyati kriyām || 11 || śrīnārada uvāca - evaṃ vadaṃtyo vrajagopavadhvaḥ saṃtāḍya sūtaṃ ca mukhe'ṅgulibhyām | papracchurārād‌gatabuddhimārtaṃ tvaraṃ vadaitatkila kasya yānam || 12 || ghanaprabhaṃ padmadalāyatekṣaṇaṃ kṛṣṇākṛtiṃ koṭimanojamohanam | pītāṃbaraṃ ṣaṭpadasaṃghasaṃkulāṃ mālāṃ dadhānaṃ navavaijayaṃtīm || 13 || sphurat sahasracchadapadmapāṇiṃ vaṃśīdharaṃ vetrakaraṃ manoharam | bālārka koṭidyutimaulimaṃḍanaṃ mahāmaṇiṃ kuṃḍalamaṃḍitānam || 14 || gatyākṛtiśrītanuhāsasusvaraiḥ śrīkṛṣṇasārūpyadharaṃ tamuddhavam | vilokya sarvā nṛpa vismitāstato vijñāya goviṃdasakhaṃ yayuḥ puraḥ || 15 || jñātvā'tha sandeśaharaṃ hareḥ prabhoḥ suvākyanītyā paramādareṇa tam | guptaṃ hi praṣṭuṃ kuśalaṃ satāṃpate nītvoddhavaṃ tāḥ kadalīvanaṃ gatāḥ || 16 || yatraiva rādhā vṛṣabhānunaṃdinī kṛṣṇātaṭe cārunikuṃjamandire | samāsthitā tadvirahāturā bhṛśaṃ khaṃ manyate sā tu jagaddhariṃ vinā || 17 || raṃbhādalaiścadanapaṃkasaṃcayaṃ sphārāsphuracchītalameghamaṃdiram | kṛṣṇācalaccārutaraṃgasīkaraṃ svataḥ sudhāraśmigalatsudhācayam || 18 || etādṛśaṃ yatkadalīvanaṃ ca ta- d‌rādhāviyogānalavarcasā bhṛśam | babhūva sarvaṃ satataṃ hi bhasmasā- tkṛṣṇāgamāśātmatanuṃ hi rakṣati || 19 || śrutvoddhavaṃ kṛṣṇasakhaṃ samāgataṃ cakāra rādhā svasakhībhirādaram | jalāsanādyairmadhuparkamaṃgalaiḥ śrīkṛṣṇa kṛṣṇeti muhurvadantyalam || 20 || rādhāṃ hi goviṃdaviyogakhinnāṃ kuhvāṃ yathā candrakalāṃ tadoddhavaḥ | natāṃ kṛśāṃgīṃ kṛtahastasampuṭaḥ pradakṣiṇīkṛtya jagāda harṣitaḥ || 21 || uddhava uvāca - sadā'sti kṛṣṇaḥ paripūrṇadevo rādhe sadā tvaṃ paripūrṇadevī | śrīkṛṣṇacaṃdraḥ kṛtanityalīlo līlāvatī tvaṃ kṛtanityalīlā || 22 || kṛṣṇo'sti bhūmā tvamasīṃdirā sadā brahmāsti kṛṣṇastvamasi svarā sadā | kṛṣṇaḥ śivastvaṃ ca śīvā śivārthā viṣṇuḥ prabhustvaṃ kila vaiṣṇavī parā || 23 || kaumārasargī harirādidevatā tvameva hi jñānamayī smṛtiḥ śubhā | layāṃbhasā krīḍanatatparo hari- ryajño varāho vasudhā tvameva hi || 24 || devarṣivaryo manasā hariḥ svayaṃ tvaṃ tatra sākṣānnijahastavallakī | nārāyaṇo dharmasuto nareṇa hi śāṃtistadā tvaṃ janaśāṃtikāriṇī || 25 || kṛṣṇastu sākṣātkapilo mahāprabhuḥ siddhistvamevāsi ca siddhasevitā | dattastu kṛṣṇo'sti mahāmunīśvaro rādhe sadā jñānamayī tvameva hi || 26 || yajño haristvaṃ kila dakṣiṇā hari- rurukramastvaṃ hi sadā jayaṃtyataḥ | pṛthuryadā sarvanṛpeśvaro hari- rarcistadā tvaṃ nṛpapaṭṭakāminī || 27 || śaṃkhāsuraṃ haṃtumabhūddhariryadā matsyāvatārastvamasi śrutistadā | kūrmo harirmaṃdarasindhumaṃthane netrīkṛtā tvaṃ śubhadā hi vāsukī || 28 || dhanvaṃtariścārtiharo hariḥ para- stvamauṣadhī divyasudhāmayī śubhe | śrīkṛṣṇandrastu babhūva mohinī tvaṃ mohinī tatra jagadvimohinī || 29 || harirnṛsihastu nṛsiṃhalīlayā līlā tadā tvaṃ nijabhaktavatsalā | babhūva kṛṣṇastu yadā hi vāmanaḥ kīrtistadā tvaṃ nijalokakīrtitā || 30 || hariryadā bhārgavarūpadhṛk pumān dhārā kuṭhārasya tadā tvameva hi | śrīkṛṣṇacaṃdro raghuvaṃśacaṃdramā yadā tadā tvaṃ janakasya naṃdinī || 31 || śrīśārṅgadhanvā munibādarāyaṇo vedāṃtakṛttvaṃ kila vedalakṣaṇā | saṃkarṣaṇo mādhava eva vṛṣṇiṣu tvaṃ revatī brahmabhavā samāsthitā || 32 || buddho yadā kauṇapamohakārako buddhistadā tvaṃ janamohakāriṇī | kalkī yadā dharmapatirbhaviṣyati haristadā tvaṃ sukṛtirbhaviṣyasi || 33 || śrīkṛṣṇacaṃdro'sti hi caṃdramaṃḍale rādhe sadā candramukhīti candrikā | śrīkṛṣṇasūryo divi sūryamaṃḍale sūryaprabhā tvaṃ paridhipratiṣṭhitā || 34 || iṃdraḥ sadā''ste kila yādavendraḥ tatraiva rādhe tu śacī śacīśvarī | hiraṇyaretā hi hariḥ pareśvaro hetiḥ sadā tvaṃ hi hiraṇmayī parā || 35 || śrīrājarājo hi virājate hari- rvirājase tvaṃ tu nidhau nidhīśvarī | kṣīrābdhirūpī tu haristvameva hi taraṃgitakṣaumasitā taraṃgiṇī || 36 || bibhradvapuḥ sarvapatiryadā yadā tadā tadā tvaṃ viditānurūpiṇī | jaganmayo brahmamayo hariḥ svayaṃ jaganmayī brahmamayī tvameva hi || 37 || athaiva so'yaṃ vrajarājanaṃdano jātā'si rādhe vṛṣabhānunaṃdinī | yābhyāṃ kṛtā satvamayī praśāṃtaye līlācaritrairlalitā''dilīlayā || 38 || kṛṣṇaḥ svayaṃ brahma paraṃ purāṇo līlā tadicchāprakṛtistvameva | parasparaṃ saṃdhitavigrahābhyāṃ namo yuvābhyāṃ harirādhikābhyām || 39 || gṛhāṇa patraṃ nijanāthadattaṃ śokaṃ paraṃ mā kuru rādhike tvam | hrasvena kālena vidhāya kāryaṃ tatrāgamiṣyāmi taduktavākyam || 40 || gṛhṇīdhvamadyaiva śatāni kṛṣṇa- dattāni patrāṇi sumaṃgalāni | pratyarpitaṃ yūthaśataṃ ca gopyaḥ kṛṣṇapriyāṇāṃ vrajasuṃdarīṇām || 41 ||