Chapter 7

श्रीबहुलाश्व उवाच - कति मुख्यानि तीर्थानि गिरिराजे महात्मनि । एतद्‍ब्रूहि महायोगिन् साक्षात्त्वं दिव्यदर्शनः ॥ १ ॥ श्रीनारद उवाच - राजन् गोवर्धनः सर्वः सर्वतीर्थवरः स्मृतः । वृन्दावनं च गोलोकमुकुटोऽद्रिः प्रपूजितः ॥ २ ॥ गोपगोपीगवां रक्षाप्रदः कृष्णप्रियो महान् । पूर्णब्रह्मातपत्रो यः यस्मात्तीर्थवरस्तु कः ॥ ३ ॥ इन्द्रयागं विनिर्भर्स्त्य सर्वैर्निजजनैः सह । यत्पूजनं समारेभे भगवान् भुवनेश्वरः ॥ ४ ॥ परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो भगवान्स्वयम् । असंख्यब्रह्माण्डपतिर्गोलोकेशः परात्परः ॥ ५ ॥ यस्मिन्स्थितः सदा क्रीडामर्भकैः सह मैथिल । करोति तस्य माहात्म्यं वक्तुं नालं चतुर्मुखः ॥ ६ ॥ यत्र वै मानसी गंगा महापापौघनाशिनी । गोविन्दकुण्डं विशदं शुभं चन्द्रसरोवरम् ॥ ७ ॥ राधाकुण्डः कृष्णकुण्डो ललिताकुण्ड एव च । गोपालकुंडस्तत्रैव कुसुमाकर एव च ॥ ८ ॥ श्रीकृष्णमौलिसंस्पर्शान्मौलिचिह्ना शिलाऽभवत् । तस्या दर्शनमात्रेण देवमौलिर्भवेज्जनः ॥ ९ ॥ यस्यां शिलायां कृष्णेन चित्राणि लिखितानि च । अद्यापि चित्रिता पुण्या नाम्ना चित्रशिला गिरौ ॥ १० ॥ यां शिलामर्भकैः कृष्णो वादयन् क्रीडने रतः । वादनी सा शिला जाता महापापौघनाशिनी ॥ ११ ॥ यत्र श्रीकृष्णचन्द्रेण गोपालैः सह मैथिल । कृता वै कंदुकक्रीडा तत्क्षेत्रं कंदुकं स्मृतम् ॥ १२ ॥ दृष्ट्वा शक्रपदं याति नत्वा ब्रह्मपदं च तत् । विलुंठन् यस्य रजसा साक्षाद्‌विष्णुपदं व्रजेत् ॥ १३ ॥ गोपानामुष्णिषाण्यत्र चोरयामास माधवः । औष्णिषं नाम तत्तीर्थं महापापहरं गिरौ ॥ १४ ॥ तत्रैकदा वै दधिविक्रयार्थं विनिर्गतो गोपवधूसमूहः । श्रुत्वा क्वणन्नूपुरशब्दमारा- द्रुरोध तन्मार्गमनंगमोही ॥ १५ ॥ वंशीधरो वेत्रवरेण गोपैः पुरश्च तासां विनिधाय पादम् । मह्यं करादानधनाय दानं देहीति गोपीर्निजगाद मार्गे ॥ १६ ॥ गोप्य ऊचुः - वक्रस्त्वमेवासि समास्थितः पथि गोपार्भकैर्गोरसलम्पटो भृशम् । मात्रा च पित्रा सह कारयामो बलाद्‌भवन्तं किल कंसबन्धने ॥ १७ ॥ श्रीभगवानुवाच - कंसं हनिष्यामि महोग्रदण्डं सबांधवं मे शपथो गवां च । एवं करिष्यामि यदोः पुरे बला- न्नेष्ये सदाहं गिरिराजभूमेः ॥ १८ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्त्वा दधिपात्राणि बालैर्नीत्वा पृथक् पृथक् । भूपृष्ठे पोथयामास सानन्दं नन्दनन्दनः ॥ १९ ॥ अहो एष परं धृष्टो निर्भयो नन्दनन्दनः । निरंकुशो भाषणीयो वने वीरः पुरेऽबलः ॥ २० ॥ ब्रुवामहे यशोदायै नन्दाय च किलाद्य वै । एवं वदन्त्यस्ता गोप्यः सस्मिताः प्रययुर्गृहान् ॥ २१ ॥ नीपपालाशपत्राणां कृत्वा द्रोणानि माधवः । जघास बालकैः सार्द्धं पिच्छलानि दधीनि च ॥ २२ ॥ द्रोणाकाराणि पत्राणि बभूवुः शाखिनां तदा । तत्क्षेत्रं च महापुण्यं द्रोणं नाम नृपेश्वर ॥ २३ ॥ दधिदानं तत्र कृत्वा पीत्वा पत्रधृतं दधि । नमस्कुर्यान्नरस्तस्य गोलोकान्न च्युतिर्भवेत् ॥ २४ ॥ नेत्रे त्वाच्छाद्य यत्रैव लीनोऽभून्माधवोऽर्भकैः । तत्र तीर्थं लौकिकं च जातं पापप्रणाशनम् ॥ २५ ॥ कदम्बखण्डतीर्थं च लीलायुक्तं हरेः सदा । तस्य दर्शनमात्रेण नरो नारायणो भवेत् ॥ २६ ॥ यत्र वै राधया रासे शृङ्गारोऽकारि मैथिल । तत्र गोवर्धने जातं स्थले शृङ्गारमण्डलम् ॥ २७ ॥ येन रूपेण कृष्णेन धृतो गोवर्धनो गिरिः । तद्‌रूपं विद्यते तत्र नृप शृङ्गारमण्डलम् ॥ २८ ॥ अब्दाश्चतुःसहस्राणि तथा चाष्टौ शतानि च । गतास्तत्र कलेरादौ क्षेत्रे शृङ्गारमण्डले ॥ २९ ॥ गिरिराजगुहामध्यात्सर्वेषां पश्यतां नृप । स्वतः सिद्धं च तद्‌रूपं हरेः प्रादुर्भविष्यति ॥ ३० ॥ श्रीनाथं देवदमनं तं वदिष्यन्ति सज्जनाः । गोवर्धने गिरौ राजन् सदा लीलां करोति यः ॥ ३१ ॥ ये करिष्यन्ति नेत्राभ्यां तस्य रूपस्य दर्शनम् । ते कृतार्था भविष्यन्ति मैथिलेन्द्र कलौ जनाः ॥ ३२ ॥ जगन्नाथो रंगनाथो द्वारकानाथ एव च । बद्रीनाथश्चतुष्कोणे भारतस्यापि पर्वते ॥ ३३ ॥ मध्ये गोवर्धनस्यापि नाथोऽयं वर्तते नृप । पवित्रे भारते वर्षे पंच नाथाः सुरेश्वराः ॥ ३४ ॥ सद्धर्ममण्डपस्तम्बा आर्तत्राणपरायणाः । तेषां तु दर्शनं कृत्वा नरो नारायणो भवेत् ॥ ३५ ॥ चतुर्णां भुवि नाथानां कृत्वा यात्रां नरः सुधीः । न पश्येद्देवदमनं स न यात्राफलं लभेत् ॥ ३६ ॥ श्रीनाथं देवदमनं पश्येद्‌गोवर्धने गिरौ । चतुर्णां भुवि नाथानां यात्रायाः फलमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥ ऐरावतस्य सुरभेः पादचिह्नानि यत्र वै । तत्र नत्वा नरः पापी वैकुण्ठं याति मैथिल ॥ ३८ ॥ हस्तचिह्नं पादचिह्नं श्रीकृष्णस्य महात्मनः । दृष्ट्वा नत्वा नरः कश्चित्साक्षात्कृष्णपदं व्रजेत् ॥ ३९ ॥ एतानि नृप तीर्थानि कुंडाद्यायतनानि च । अंगानि गिरिराजस्य किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ४० ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां गिरिराजखण्डे श्रीनारदबहुलाश्वसंवादे गिरिराजतीर्थवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrībahulāśva uvāca - kati mukhyāni tīrthāni girirāje mahātmani | etad‍brūhi mahāyogin sākṣāttvaṃ divyadarśanaḥ || 1 || śrīnārada uvāca - rājan govardhanaḥ sarvaḥ sarvatīrthavaraḥ smṛtaḥ | vṛndāvanaṃ ca golokamukuṭo'driḥ prapūjitaḥ || 2 || gopagopīgavāṃ rakṣāpradaḥ kṛṣṇapriyo mahān | pūrṇabrahmātapatro yaḥ yasmāttīrthavarastu kaḥ || 3 || indrayāgaṃ vinirbharstya sarvairnijajanaiḥ saha | yatpūjanaṃ samārebhe bhagavān bhuvaneśvaraḥ || 4 || paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo bhagavānsvayam | asaṃkhyabrahmāṇḍapatirgolokeśaḥ parātparaḥ || 5 || yasminsthitaḥ sadā krīḍāmarbhakaiḥ saha maithila | karoti tasya māhātmyaṃ vaktuṃ nālaṃ caturmukhaḥ || 6 || yatra vai mānasī gaṃgā mahāpāpaughanāśinī | govindakuṇḍaṃ viśadaṃ śubhaṃ candrasarovaram || 7 || rādhākuṇḍaḥ kṛṣṇakuṇḍo lalitākuṇḍa eva ca | gopālakuṃḍastatraiva kusumākara eva ca || 8 || śrīkṛṣṇamaulisaṃsparśānmaulicihnā śilā'bhavat | tasyā darśanamātreṇa devamaulirbhavejjanaḥ || 9 || yasyāṃ śilāyāṃ kṛṣṇena citrāṇi likhitāni ca | adyāpi citritā puṇyā nāmnā citraśilā girau || 10 || yāṃ śilāmarbhakaiḥ kṛṣṇo vādayan krīḍane rataḥ | vādanī sā śilā jātā mahāpāpaughanāśinī || 11 || yatra śrīkṛṣṇacandreṇa gopālaiḥ saha maithila | kṛtā vai kaṃdukakrīḍā tatkṣetraṃ kaṃdukaṃ smṛtam || 12 || dṛṣṭvā śakrapadaṃ yāti natvā brahmapadaṃ ca tat | viluṃṭhan yasya rajasā sākṣād‌viṣṇupadaṃ vrajet || 13 || gopānāmuṣṇiṣāṇyatra corayāmāsa mādhavaḥ | auṣṇiṣaṃ nāma tattīrthaṃ mahāpāpaharaṃ girau || 14 || tatraikadā vai dadhivikrayārthaṃ vinirgato gopavadhūsamūhaḥ | śrutvā kvaṇannūpuraśabdamārā- drurodha tanmārgamanaṃgamohī || 15 || vaṃśīdharo vetravareṇa gopaiḥ puraśca tāsāṃ vinidhāya pādam | mahyaṃ karādānadhanāya dānaṃ dehīti gopīrnijagāda mārge || 16 || gopya ūcuḥ - vakrastvamevāsi samāsthitaḥ pathi gopārbhakairgorasalampaṭo bhṛśam | mātrā ca pitrā saha kārayāmo balād‌bhavantaṃ kila kaṃsabandhane || 17 || śrībhagavānuvāca - kaṃsaṃ haniṣyāmi mahogradaṇḍaṃ sabāṃdhavaṃ me śapatho gavāṃ ca | evaṃ kariṣyāmi yadoḥ pure balā- nneṣye sadāhaṃ girirājabhūmeḥ || 18 || śrīnārada uvāca - ityuktvā dadhipātrāṇi bālairnītvā pṛthak pṛthak | bhūpṛṣṭhe pothayāmāsa sānandaṃ nandanandanaḥ || 19 || aho eṣa paraṃ dhṛṣṭo nirbhayo nandanandanaḥ | niraṃkuśo bhāṣaṇīyo vane vīraḥ pure'balaḥ || 20 || bruvāmahe yaśodāyai nandāya ca kilādya vai | evaṃ vadantyastā gopyaḥ sasmitāḥ prayayurgṛhān || 21 || nīpapālāśapatrāṇāṃ kṛtvā droṇāni mādhavaḥ | jaghāsa bālakaiḥ sārddhaṃ picchalāni dadhīni ca || 22 || droṇākārāṇi patrāṇi babhūvuḥ śākhināṃ tadā | tatkṣetraṃ ca mahāpuṇyaṃ droṇaṃ nāma nṛpeśvara || 23 || dadhidānaṃ tatra kṛtvā pītvā patradhṛtaṃ dadhi | namaskuryānnarastasya golokānna cyutirbhavet || 24 || netre tvācchādya yatraiva līno'bhūnmādhavo'rbhakaiḥ | tatra tīrthaṃ laukikaṃ ca jātaṃ pāpapraṇāśanam || 25 || kadambakhaṇḍatīrthaṃ ca līlāyuktaṃ hareḥ sadā | tasya darśanamātreṇa naro nārāyaṇo bhavet || 26 || yatra vai rādhayā rāse śṛṅgāro'kāri maithila | tatra govardhane jātaṃ sthale śṛṅgāramaṇḍalam || 27 || yena rūpeṇa kṛṣṇena dhṛto govardhano giriḥ | tad‌rūpaṃ vidyate tatra nṛpa śṛṅgāramaṇḍalam || 28 || abdāścatuḥsahasrāṇi tathā cāṣṭau śatāni ca | gatāstatra kalerādau kṣetre śṛṅgāramaṇḍale || 29 || girirājaguhāmadhyātsarveṣāṃ paśyatāṃ nṛpa | svataḥ siddhaṃ ca tad‌rūpaṃ hareḥ prādurbhaviṣyati || 30 || śrīnāthaṃ devadamanaṃ taṃ vadiṣyanti sajjanāḥ | govardhane girau rājan sadā līlāṃ karoti yaḥ || 31 || ye kariṣyanti netrābhyāṃ tasya rūpasya darśanam | te kṛtārthā bhaviṣyanti maithilendra kalau janāḥ || 32 || jagannātho raṃganātho dvārakānātha eva ca | badrīnāthaścatuṣkoṇe bhāratasyāpi parvate || 33 || madhye govardhanasyāpi nātho'yaṃ vartate nṛpa | pavitre bhārate varṣe paṃca nāthāḥ sureśvarāḥ || 34 || saddharmamaṇḍapastambā ārtatrāṇaparāyaṇāḥ | teṣāṃ tu darśanaṃ kṛtvā naro nārāyaṇo bhavet || 35 || caturṇāṃ bhuvi nāthānāṃ kṛtvā yātrāṃ naraḥ sudhīḥ | na paśyeddevadamanaṃ sa na yātrāphalaṃ labhet || 36 || śrīnāthaṃ devadamanaṃ paśyed‌govardhane girau | caturṇāṃ bhuvi nāthānāṃ yātrāyāḥ phalamāpnuyāt || 37 || airāvatasya surabheḥ pādacihnāni yatra vai | tatra natvā naraḥ pāpī vaikuṇṭhaṃ yāti maithila || 38 || hastacihnaṃ pādacihnaṃ śrīkṛṣṇasya mahātmanaḥ | dṛṣṭvā natvā naraḥ kaścitsākṣātkṛṣṇapadaṃ vrajet || 39 || etāni nṛpa tīrthāni kuṃḍādyāyatanāni ca | aṃgāni girirājasya kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 40 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ girirājakhaṇḍe śrīnāradabahulāśvasaṃvāde girirājatīrthavarṇanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ || 7 || hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||