Chapter 27

श्रीनारद उवाच - हरिवर्षं नाम खण्डं सर्वसंपत्तिसंयुतम् ॥ तस्य सीमागिरिः साक्षान्निषधो नाम मैथिल ॥१॥ वीरकोदंडटंकारघोषैर्व्याप्तवनांतरात् ॥ उड्डीतास्तु महागृध्राः क्रोशमात्रवपुर्धराः ॥२॥ तीक्ष्णतुंडाः सगरुडाः सर्वे दीर्घायुषो नृप ॥ अग्रसन्सैनिकान्नगान्हयांस्तेऽपि बुभुक्षिताः ॥३॥ आकाशे पक्षिभिर्व्याप्ते जाते पक्षप्रभंजने ॥ सेनायामंधकारेण हाहाकारो महानभूत् ॥४॥ तदा कार्ष्णिर्महाबाहुस्तार्क्ष्यमस्त्रं समादधे ॥ तद्‌बाणान्निर्गतः साक्षाद्वैनतेनयः खगेश्वरः ॥५॥ सेनायामंधकारेण व्याप्तायां पतगेश्वरः ॥ कांश्चित्तुंडप्रहारेण कांश्चित्पक्षैः स्फुरत्प्रभैः ॥६॥ गृध्रान्कुलिंगान्गरुडो पातयामास भूतले ॥ भग्नदर्पाश्छिन्नपक्षा भक्षिताः पक्षिणश्च ते ॥७॥ भयातुरा दुद्रुवस्ते तार्क्ष्येणापि दिशो दश ॥ ततः कार्ष्णिर्महाबाहुर्दशार्णान् विषयान् ययौ ॥८॥ दशार्णदेशाधिपतिः शुभांगः सूर्यवंशजः ॥ नागायुतसमो युद्धे निष्कौशांबीपुरीपतिः ॥९॥ वेदव्यासमुखाच्छ्रुत्वा प्रद्युम्नं चंडपौरुषम् ॥ दशार्णां तां नदीं दीर्घां समुत्तीर्य समाययौ ॥१०॥ कृतांजलिः शुभांगोऽसौ किरीटेन नताननः ॥ ददौ बलिं सुरत्‍नानां प्रद्युम्नाय महात्मने ॥११॥ प्रद्युम्नो भगवान् साक्षात्सर्वगः सर्वदर्शनः ॥ पप्रच्छेदं शुभांगं तं लोकसंग्रहकाम्यया ॥१२॥ प्रद्युम्न उवाच - दशार्णोऽयं कथं देशः केन नाम्ना बभूव ह ॥ एतन्मे ब्रूहि हे राजन्निष्कौशांबीपुरीपते ॥१३॥ शुभांग उवाच - हिरण्यकशिपुं हत्वा नृसिंहो भगवान्पुरा ॥ प्रह्लादेन त्विहागत्य हरिवर्षे स्थितोऽभवत् ॥१४॥ प्रह्लादं भगवान्प्राह नृसिंहो भक्तवत्सलः ॥ नृसिंह उवाच - शांतस्य तव भक्तस्य मया पुत्र पिता हतः ॥ तस्मान्न घातयिष्यामि वंशं ते हि महामते ॥१५॥ शुभांग उवाच - इति प्रवदतोऽक्षिभ्यामानंदजलबिंदवः ॥ पतिता कौ च तै राजन् सरोऽभून्मंगलायनम् ॥१६॥ तदा प्राप्तवरो राजन् प्रह्लादो हर्षविह्वलः ॥ नृसिंहं प्राह धर्मात्मा नत्वा भूत्वा कृतांजलिः ॥१७॥ प्रह्लाद उवाच - मातुः पितुर्मया सेवा न कृता सात्वतांपते ॥ ऋणात्तयोः कथं मुच्ये वदैतत्परमेश्वर ॥१८॥ नृसिंह उवाच - मन्नेत्रजलसंभूते तीर्थे वै मंगलायने ॥ स्नानं कुरु महाभाग मुच्यसे दशभिर्ऋणैः ॥१९॥ मातुः पितुश्च भार्यायाः सुतानां गुरुदेवयोः ॥ विप्राणां च प्रपन्नानामृषीणां पितृणामृणम् ॥२०॥ यः स्नास्यति महातीर्थे सर्वहेलनतत्परः ॥ ऋणैश्च दशभिः सोऽपि मुच्यते नात्र संशयः ॥२१॥ शुभांग उवाच - दशार्णमोचने तीर्थे स्नात्वा कायाधवोऽनृणी ॥ भूत्वाद्यापि समायाति स्नातुं तन्निषधाद्‌गिरेः ॥२२॥ दशार्णमोचने तीर्थे दशार्णो देश उच्यते ॥ तत्स्रोतःसु समुद्‌भूता दशार्णेयं नदी स्मृता ॥२३॥ श्रीनारद उवाच - तच्छ्रुत्वा भगवान्कार्ष्णिः सर्वैः परिचरैः सह ॥ दशार्णमोचने तीर्थे दानं स्नानं चकार ह ॥२४॥ दशार्णमोचनस्यापि कथां यः शृणुयान्नृप ॥ ऋणैश्च दशभिः सोऽपि मुच्यते मुक्तिभाग्भवेत् ॥२५॥

śrīnārada uvāca - harivarṣaṃ nāma khaṇḍaṃ sarvasaṃpattisaṃyutam || tasya sīmāgiriḥ sākṣānniṣadho nāma maithila ||1|| vīrakodaṃḍaṭaṃkāraghoṣairvyāptavanāṃtarāt || uḍḍītāstu mahāgṛdhrāḥ krośamātravapurdharāḥ ||2|| tīkṣṇatuṃḍāḥ sagaruḍāḥ sarve dīrghāyuṣo nṛpa || agrasansainikānnagānhayāṃste'pi bubhukṣitāḥ ||3|| ākāśe pakṣibhirvyāpte jāte pakṣaprabhaṃjane || senāyāmaṃdhakāreṇa hāhākāro mahānabhūt ||4|| tadā kārṣṇirmahābāhustārkṣyamastraṃ samādadhe || tad‌bāṇānnirgataḥ sākṣādvainatenayaḥ khageśvaraḥ ||5|| senāyāmaṃdhakāreṇa vyāptāyāṃ patageśvaraḥ || kāṃścittuṃḍaprahāreṇa kāṃścitpakṣaiḥ sphuratprabhaiḥ ||6|| gṛdhrānkuliṃgāngaruḍo pātayāmāsa bhūtale || bhagnadarpāśchinnapakṣā bhakṣitāḥ pakṣiṇaśca te ||7|| bhayāturā dudruvaste tārkṣyeṇāpi diśo daśa || tataḥ kārṣṇirmahābāhurdaśārṇān viṣayān yayau ||8|| daśārṇadeśādhipatiḥ śubhāṃgaḥ sūryavaṃśajaḥ || nāgāyutasamo yuddhe niṣkauśāṃbīpurīpatiḥ ||9|| vedavyāsamukhācchrutvā pradyumnaṃ caṃḍapauruṣam || daśārṇāṃ tāṃ nadīṃ dīrghāṃ samuttīrya samāyayau ||10|| kṛtāṃjaliḥ śubhāṃgo'sau kirīṭena natānanaḥ || dadau baliṃ surat‍nānāṃ pradyumnāya mahātmane ||11|| pradyumno bhagavān sākṣātsarvagaḥ sarvadarśanaḥ || papracchedaṃ śubhāṃgaṃ taṃ lokasaṃgrahakāmyayā ||12|| pradyumna uvāca - daśārṇo'yaṃ kathaṃ deśaḥ kena nāmnā babhūva ha || etanme brūhi he rājanniṣkauśāṃbīpurīpate ||13|| śubhāṃga uvāca - hiraṇyakaśipuṃ hatvā nṛsiṃho bhagavānpurā || prahlādena tvihāgatya harivarṣe sthito'bhavat ||14|| prahlādaṃ bhagavānprāha nṛsiṃho bhaktavatsalaḥ || nṛsiṃha uvāca - śāṃtasya tava bhaktasya mayā putra pitā hataḥ || tasmānna ghātayiṣyāmi vaṃśaṃ te hi mahāmate ||15|| śubhāṃga uvāca - iti pravadato'kṣibhyāmānaṃdajalabiṃdavaḥ || patitā kau ca tai rājan saro'bhūnmaṃgalāyanam ||16|| tadā prāptavaro rājan prahlādo harṣavihvalaḥ || nṛsiṃhaṃ prāha dharmātmā natvā bhūtvā kṛtāṃjaliḥ ||17|| prahlāda uvāca - mātuḥ piturmayā sevā na kṛtā sātvatāṃpate || ṛṇāttayoḥ kathaṃ mucye vadaitatparameśvara ||18|| nṛsiṃha uvāca - mannetrajalasaṃbhūte tīrthe vai maṃgalāyane || snānaṃ kuru mahābhāga mucyase daśabhirṛṇaiḥ ||19|| mātuḥ pituśca bhāryāyāḥ sutānāṃ gurudevayoḥ || viprāṇāṃ ca prapannānāmṛṣīṇāṃ pitṛṇāmṛṇam ||20|| yaḥ snāsyati mahātīrthe sarvahelanatatparaḥ || ṛṇaiśca daśabhiḥ so'pi mucyate nātra saṃśayaḥ ||21|| śubhāṃga uvāca - daśārṇamocane tīrthe snātvā kāyādhavo'nṛṇī || bhūtvādyāpi samāyāti snātuṃ tanniṣadhād‌gireḥ ||22|| daśārṇamocane tīrthe daśārṇo deśa ucyate || tatsrotaḥsu samud‌bhūtā daśārṇeyaṃ nadī smṛtā ||23|| śrīnārada uvāca - tacchrutvā bhagavānkārṣṇiḥ sarvaiḥ paricaraiḥ saha || daśārṇamocane tīrthe dānaṃ snānaṃ cakāra ha ||24|| daśārṇamocanasyāpi kathāṃ yaḥ śṛṇuyānnṛpa || ṛṇaiśca daśabhiḥ so'pi mucyate muktibhāgbhavet ||25||