Chapter 31

गर्ग उवाच - स्वस्याः पराजयं दृष्ट्वा सिंहो दैत्यो रुषान्वितः ॥ निजघान वृकं बाणै रथस्थं खरवाहनः ॥१॥ दृष्ट्वा समागतान्बाणन्वृको वै कृष्णनन्दनः ॥ चिच्छेद तान्स्वबाणैश्च लीलया प्रधने नृप ॥२॥ पुनश्चिक्षेप बाणान्वै तांश्च चिच्छेद कृष्णजः ॥ ततः क्रुद्धो रणे राजन्सिंहनामासुरेश्वरः ॥३॥ शरासने समाधत्त वसुसंख्याञ्छिलीमुखान् ॥ चतुर्भिस्तुरगान्वीरो वृकस्य ह्यनयत्क्षयम् ॥४॥ एकेन ध्वजमत्युग्रं चिच्छेद तरसा हसन् ॥ एकेन सारथेः कायाच्छिरो भूमावपातयत् ॥५॥ एकेन सगुणं चापमच्छिनत्प्रधने रुषा ॥ एकेन हृदि विव्याध वृकस्य वेगवान्नृप ॥६॥ तस्य कर्माद्‌भुतं दृष्ट्वा वीरा विस्मयमागताः ॥ वृकस्तदैव सहसा दैत्यं शक्त्या जघान ह ॥७॥ सा शक्तिस्तत्तनुं भित्त्वा खरं भित्त्वा विनिर्गता ॥ विवेश भूतले राजन्विवरं पन्नगो यथा ॥८॥ खरो मृत्युं गतस्तत्र दैत्यः शीघ्रं पपात ह ॥ जगर्ज पुनरुत्थाय सिंहः सिंह इव स्फुटम् ॥९॥ गृहीत्वा विशिखं शूलं चिक्षेप स वृकोपरि ॥ तमापतंतं जग्राह वृको वामकरेण वै ॥१०॥ तेनैव शत्रुं निजघान राज- न्कृष्णस्य पुत्रो बहुरोषयुक्तः ॥ निर्भिन्नदेहो निपपात भूमौ हाहा प्रकुर्वन्स जगाम मृत्युम् ॥११॥ हाहाकारस्तदैवासीद्दानवानां रणांगणे ॥ पुष्पवर्षं सुराश्चक्रुः जयारावं यदूत्तमाः ॥१२॥ तदा कुशांबः संक्रुद्धो सांबादीन् यादवान्मृधे ॥ रथस्थः शीघ्रमागत्य सर्वान्विव्याध सायकैः ॥१३॥ तस्य बाणैश्च बहवः पेतुश्छिन्ना महागजाः ॥ तिर्यग्भूता रथा युद्धे तुरगाश्छिन्नकंधराः ॥१४॥ तथा पदातयस्तत्र शिरोहीना विबाहवः ॥ इत्थं स मारयन्‌राजन्ननेकान्विचचार ह ॥१५॥ एवं पराक्रमं दृष्ट्वा सांबो जांबवतीसुतः ॥ कुशांबं चाह्वयामास युद्धार्थे युद्धकोविदः ॥१६॥ सांब उवाच - आगच्छ वीर सहसा मया सह रणं कुरु ॥ किमन्यैस्त्रासितैर्दीनैर्निहतैः कोटिभिर्नरैः ॥१७॥ इत्युक्तवन्तमालोक्य कुशांबः प्रहसन्बली ॥ जघान हृदये तस्य वसुसंख्याञ्छिलीमुखान् ॥१८॥ तदमृष्यन्हरेः पुत्रः स्वकोदंडे दधञ्छरान् ॥ तताड सप्तभिः शत्रुं दानवं वक्षसोऽन्तरे ॥१९॥ उभौ समरसंरब्धावुभावपि जयैषिणौ ॥ रेजाते तौ हि संग्रामे यथा षण्मुखतारकौ ॥२०॥ सांबः कुशांबं प्रधने कुशांबः सांबमेव च ॥ अन्योन्यं सर्पसदृशैर्बाणैरपि ववर्षतुः ॥२१॥ बाणान्धनुषि संधाय शतसंख्यान्स्फुरत्प्रभान् ॥ अकरोद्विरथं तैश्च सांबं छिन्नशरासनम् ॥२२॥ स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ॥ आरुरोह रथं चान्यं कुपितश्चापसंयुतः ॥२३॥ सांब उवाच - कुत्र यास्यसि त्वं दैत्य कृत्वा दीर्घं पराक्रमम् ॥ क्षणमात्रं रणे स्थित्वा पश्य मे विक्रमं परम् ॥२४॥ इत्युक्त्वा सायकं चोग्रं स्वकोदंडे निधाय च ॥ मंत्रयित्वा च मंत्रेण तद्‌रथे निचखान ह ॥२५॥ अलातचक्रवद्‍भूमौ तेन बाणेन तद्‌रथः ॥ बभ्राम योजने शीघ्रं ससूतः सतुरंगमः ॥२६॥ भ्रमंतं सरथं दैत्यं दृष्ट्वा प्राह हसन्मुखः ॥ सांबो जांबवतीपुत्रो बाणं कृत्वा शरासने ॥२७॥ सांब उवाच - त्वादृशाश्च महावीराः स्वर्गयोग्या भवंति हि ॥ न राजंते महीमध्ये शक्रतुल्यपराक्रमाः ॥२८॥ तस्माच्च मम बाणेन द्वितीयेन दिवं व्रज ॥ सरथस्त्वं सदेहश्च मत्कृपातोऽसुरेश्वर ॥२९॥ गगनप्रापकं चास्त्रमित्युक्त्वा विमुमोच सः ॥ शरेण तेन सरथो विभ्रमन्भूतलान्नृप ॥३०॥ लोकान्बहूनतिक्रम्य जगाम रविमंडलम् ॥ सहयः सूतसहितस्तत्र सूर्यस्य ज्वालया ॥३१॥ दग्धोऽभूत्तद्‌रथः सद्यो दैत्यो दग्धकलेवरः ॥ पपात भूतले पुर्यां बल्वलस्य च सन्निधौ ॥३२॥ तस्मिन्निपतिते पापे गते मृत्युं च दानवे ॥ हाहाकारं ततश्चक्रुर्दैत्याः सर्वे भयान्विताः ॥३३॥ यादवानां ततः सैन्ये नेदुर्दुंदुभयो मुहुः ॥ पुष्पवर्षं मुदा चक्रुः सांबस्योपरि निर्जराः ॥३४॥ इति श्रीगर्गसंहितायां हयमेधखण्डे सिंहकुशांबोवधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः ॥३१॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

garga uvāca - svasyāḥ parājayaṃ dṛṣṭvā siṃho daityo ruṣānvitaḥ || nijaghāna vṛkaṃ bāṇai rathasthaṃ kharavāhanaḥ ||1|| dṛṣṭvā samāgatānbāṇanvṛko vai kṛṣṇanandanaḥ || ciccheda tānsvabāṇaiśca līlayā pradhane nṛpa ||2|| punaścikṣepa bāṇānvai tāṃśca ciccheda kṛṣṇajaḥ || tataḥ kruddho raṇe rājansiṃhanāmāsureśvaraḥ ||3|| śarāsane samādhatta vasusaṃkhyāñchilīmukhān || caturbhisturagānvīro vṛkasya hyanayatkṣayam ||4|| ekena dhvajamatyugraṃ ciccheda tarasā hasan || ekena sāratheḥ kāyācchiro bhūmāvapātayat ||5|| ekena saguṇaṃ cāpamacchinatpradhane ruṣā || ekena hṛdi vivyādha vṛkasya vegavānnṛpa ||6|| tasya karmād‌bhutaṃ dṛṣṭvā vīrā vismayamāgatāḥ || vṛkastadaiva sahasā daityaṃ śaktyā jaghāna ha ||7|| sā śaktistattanuṃ bhittvā kharaṃ bhittvā vinirgatā || viveśa bhūtale rājanvivaraṃ pannago yathā ||8|| kharo mṛtyuṃ gatastatra daityaḥ śīghraṃ papāta ha || jagarja punarutthāya siṃhaḥ siṃha iva sphuṭam ||9|| gṛhītvā viśikhaṃ śūlaṃ cikṣepa sa vṛkopari || tamāpataṃtaṃ jagrāha vṛko vāmakareṇa vai ||10|| tenaiva śatruṃ nijaghāna rāja- nkṛṣṇasya putro bahuroṣayuktaḥ || nirbhinnadeho nipapāta bhūmau hāhā prakurvansa jagāma mṛtyum ||11|| hāhākārastadaivāsīddānavānāṃ raṇāṃgaṇe || puṣpavarṣaṃ surāścakruḥ jayārāvaṃ yadūttamāḥ ||12|| tadā kuśāṃbaḥ saṃkruddho sāṃbādīn yādavānmṛdhe || rathasthaḥ śīghramāgatya sarvānvivyādha sāyakaiḥ ||13|| tasya bāṇaiśca bahavaḥ petuśchinnā mahāgajāḥ || tiryagbhūtā rathā yuddhe turagāśchinnakaṃdharāḥ ||14|| tathā padātayastatra śirohīnā vibāhavaḥ || itthaṃ sa mārayan‌rājannanekānvicacāra ha ||15|| evaṃ parākramaṃ dṛṣṭvā sāṃbo jāṃbavatīsutaḥ || kuśāṃbaṃ cāhvayāmāsa yuddhārthe yuddhakovidaḥ ||16|| sāṃba uvāca - āgaccha vīra sahasā mayā saha raṇaṃ kuru || kimanyaistrāsitairdīnairnihataiḥ koṭibhirnaraiḥ ||17|| ityuktavantamālokya kuśāṃbaḥ prahasanbalī || jaghāna hṛdaye tasya vasusaṃkhyāñchilīmukhān ||18|| tadamṛṣyanhareḥ putraḥ svakodaṃḍe dadhañcharān || tatāḍa saptabhiḥ śatruṃ dānavaṃ vakṣaso'ntare ||19|| ubhau samarasaṃrabdhāvubhāvapi jayaiṣiṇau || rejāte tau hi saṃgrāme yathā ṣaṇmukhatārakau ||20|| sāṃbaḥ kuśāṃbaṃ pradhane kuśāṃbaḥ sāṃbameva ca || anyonyaṃ sarpasadṛśairbāṇairapi vavarṣatuḥ ||21|| bāṇāndhanuṣi saṃdhāya śatasaṃkhyānsphuratprabhān || akarodvirathaṃ taiśca sāṃbaṃ chinnaśarāsanam ||22|| sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ || āruroha rathaṃ cānyaṃ kupitaścāpasaṃyutaḥ ||23|| sāṃba uvāca - kutra yāsyasi tvaṃ daitya kṛtvā dīrghaṃ parākramam || kṣaṇamātraṃ raṇe sthitvā paśya me vikramaṃ param ||24|| ityuktvā sāyakaṃ cograṃ svakodaṃḍe nidhāya ca || maṃtrayitvā ca maṃtreṇa tad‌rathe nicakhāna ha ||25|| alātacakravad‍bhūmau tena bāṇena tad‌rathaḥ || babhrāma yojane śīghraṃ sasūtaḥ saturaṃgamaḥ ||26|| bhramaṃtaṃ sarathaṃ daityaṃ dṛṣṭvā prāha hasanmukhaḥ || sāṃbo jāṃbavatīputro bāṇaṃ kṛtvā śarāsane ||27|| sāṃba uvāca - tvādṛśāśca mahāvīrāḥ svargayogyā bhavaṃti hi || na rājaṃte mahīmadhye śakratulyaparākramāḥ ||28|| tasmācca mama bāṇena dvitīyena divaṃ vraja || sarathastvaṃ sadehaśca matkṛpāto'sureśvara ||29|| gaganaprāpakaṃ cāstramityuktvā vimumoca saḥ || śareṇa tena saratho vibhramanbhūtalānnṛpa ||30|| lokānbahūnatikramya jagāma ravimaṃḍalam || sahayaḥ sūtasahitastatra sūryasya jvālayā ||31|| dagdho'bhūttad‌rathaḥ sadyo daityo dagdhakalevaraḥ || papāta bhūtale puryāṃ balvalasya ca sannidhau ||32|| tasminnipatite pāpe gate mṛtyuṃ ca dānave || hāhākāraṃ tataścakrurdaityāḥ sarve bhayānvitāḥ ||33|| yādavānāṃ tataḥ sainye nedurduṃdubhayo muhuḥ || puṣpavarṣaṃ mudā cakruḥ sāṃbasyopari nirjarāḥ ||34|| iti śrīgargasaṃhitāyāṃ hayamedhakhaṇḍe siṃhakuśāṃbovadho nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ ||31|| hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||