Chapter 18

श्रीनारद उवाच - अथ रात्र्यां व्यतीतायां मायायोषिद्‌वपुर्हरिः । राधादुःखप्रशान्त्यर्थं वृषभानोर्गृहं ययौ ॥ १ ॥ राधा तमागतं वीक्ष्य समुत्थायातिहर्षिता । दत्तासुना विधानेन पूजयामास मैथिल ॥ २ ॥ श्रीराधोवाच - त्वया विनाऽहं निशि दुःखिताऽऽसं त्वय्यागतायां सखि लब्धवस्तुवत् । पूर्वं ह्यपथ्यस्य सुखं यथा ततो दुःखं तथा भामिनि मत्प्रसंगतः ॥ ३ ॥ श्रीनारद उवाच - इति श्रुत्वाऽथ तद्वाक्यं विमना गोपदेवता । न किंचिदूचे श्रीराधां दुःखितेव व्यवस्थिता ॥ ४ ॥ विज्ञाय खेदसंपन्नां राधिकां गोपदेवताम् । सखीभिः संविचार्याथ जगाद स्नेहतत्परा ॥ ५ ॥ राधोवाच - विमनास्त्वं कथं भद्रे वद मां गोपदेवते । मात्रा भर्त्रा ननांद्रा वा श्वश्र्वा क्रोधेन भर्त्सिता ॥ ६ ॥ सपत्‍नीकृतदोषेण स्वभर्तुर्विरहेण वा । अन्यत्र लग्नचित्तेन विमनाः किं मनोहरे ॥ ७ ॥ मार्गखेदेन वा कच्चिद्‌विह्वलाऽभूद्रुजाऽथवा । शीघ्रं वद महाभागे स्वस्य दुःखस्य कारणम् ॥ ८ ॥ कृष्णभक्तमृते विप्रं येन केनापि कुत्सितम् । कथितं तेऽथ रंभोरु तच्चिकित्सां करोम्यहम् ॥ ९ ॥ गजाश्वादीनि रत्‍नानि वस्त्राणि च धनानि च । मन्दिराणि विचित्राणि गृहाण त्वं यदीच्छसि ॥ १० ॥ धनं दत्त्वा तनुं रक्षेत्तनुं दत्त्वा त्रपां व्यधात् । धनं तनुं त्रपां दद्यान्मित्रकार्यार्थमेव हि । धनं दत्त्वा च सततं रक्षेत्प्राणान्निरन्तरम् ॥ ११ ॥ यो मित्रतां निष्कपटं करोति निष्कारणमं धन्यतमं स एव । विधाय मैत्रीं कपटं विदध्या- त्तं लंपटं हेतुपटं नटं धिक् ॥ १२ ॥ तस्याः प्रेमवचः श्रुत्वा भगवान् गोपदेवता । प्रहसन्नाह राजेन्द्र श्रीराधां कीर्तिनन्दिनीम् ॥ १३ ॥ गोपदेवतोवाच - राधे व्रजन्सानुगिरेस्तटीषु संकोचवीथीषु मनोहरासु । यान्तीं स्वतो मां दधिविक्रयार्थं रुरोध मार्गे नवनन्दपुत्रः ॥ १४ ॥ वंशीधरो वेत्रकरः करे मां त्वरं गृहीत्वा प्रसहन्विलज्जः । मह्यं करादानधनाय दानं देहीति जल्पन्विपिने रसज्ञः ॥ १५ ॥ तुभ्यं न दास्यामि कदापि दानं स्वयंभुवे गोरसलंपटाय । एवं मयोक्ते वचनेऽथ भाण्डं नीत्वा विशीर्णीकृतवान् स दध्नः ॥ १६ ॥ भाण्डं स भित्त्वा दधि किं च पीत्वा नीत्वोत्तरीयं मम चेदुरीयम् । नन्दीश्वराद्रेर्विदिशं जगाम तेनाहमाराद्‌विमनाः स्म जाता ॥ १७ ॥ जात्या स गोपः किल कृष्णवर्णो ऽधनी न वीरो न हि शीलरूपः । यस्मिंस्त्वया प्रेम कृतं सुशीले त्यजाशु निर्मोहनमद्य कृष्णम् ॥ १८ ॥ इत्थं सवैरं परुषं वचस्तत् श्रुत्वा च राधा वृषभानुनन्दिनी । सुविस्मिता वाक्यपदे सरस्वती पदं स्मयन्ती निजगाद तां प्रति ॥ १९ ॥ राधोवाच - यत्प्राप्तये विधिहरप्रमुखास्तपन्ति वह्नौ तपः परमया निजयोगरीत्या । दत्तः शुकः कपिल आसुरिरंगिरा यत्पादारविन्दमकरन्दरजः स्पृशन्ति ॥ २० ॥ तं कृष्णमादिपुरुषम् परिपूर्णदेवम् लीलावतारमजमार्तिहरं जनानाम् । भूभूरिभारहरणाय सतां शुभाय जातं विनिन्दसि कथं सखि दुर्विनीते ॥ २१ ॥ गाःपालयन्ति सततं रजसो गवां च गंगां स्पृशन्ति च जपंति गवां सुनाम्नाम् । प्रेक्षन्त्यहर्निशमलं सुमुखं गवां च जातिः परा न विदिता भुवि गोपजातेः ॥ २२ ॥ तत्कृष्णवर्णविलसत्सुकलां समीक्ष्य तस्मिन्विलग्नमनसा सुसुखं विहाय । उन्मत्तवद्‌व्रजति धावति नीलकण्ठो बिभ्रत्कपर्दविषभस्मकपालसर्पान् ॥ २३ ॥ स्वर्लोकसिद्धमुनियक्ष मरुद्‌गणानां पालाः समस्तनरकिन्नरनागनाथाः । यत्पादपद्ममनिशं प्रणिपत्य भक्त्या लब्धश्रियः किल बलिं प्रददुः स्म तस्मै ॥ २४ ॥ वत्साघकालियबकार्जुनधेनुकाना- माचक्रवातशकटासुरपूतनानाम् । एषां वधः किमुत तस्य यशो मुरारे- र्यः कोटिशोऽण्डनिचयोद्‌भवनाशहेतुः ॥ २५ ॥ भक्तात्प्रियो न विदितः पुरुषोत्तमस्य शंभुर्व्हिधिर्न च रमा न च रौहिणेयः । भक्ताननुव्रजति भक्ति निबद्ध चित्तः चुडामणिः सकललोकजनस्य कृष्णः ॥ २६ ॥ गच्छन्निजं जनमनुप्रपुनाति लोका- नावेदयन् हरिजने स्वरुचिं महात्मा । तस्मादतीव भजतां भगवान् मुकुन्दो मुक्तिं ददाति न कदापि सुभक्तियोगम् ॥ २७ ॥ गोपदेवतावाच - राधे त्वदीयधिषणा धिषणं हसन्ती वाणीं श्रुतिं प्रकुशलेन विडंबयन्ती । अत्रागमिष्यति यदाथ हरिः परेशः सत्यं ददाति वचनं तव देवि मन्ये ॥ २८ ॥ राधोवाच - यथाऽऽगमिष्यति यदाऽद्य हरिः परेशः किं कारयामि भवतीं वद तर्हि सुभ्रु । चेदागमो न हि भवेद्‌वनमालिनः स्वं सर्वं धनं च भवनं च ददामि तुभ्यम् ॥ २९ ॥ श्रीनारद उवाच - अथ राधा समुत्थाय नत्वा श्रीनन्दनन्दनम् । उपविश्यासने दध्यौ ध्यानस्तिमितलोचना ॥ ३० ॥ उत्कंठितां स्वेदयुक्तां बाष्पकंठीं प्रियां हरिः । अश्रुपूर्णमुखीं वीक्ष्य बिभ्रत्स्वां पौरुषीं तनुम् ॥ ३१ ॥ पश्यन्तीनां सखीनां च सहसा भक्तवत्सलः । राधां प्राह प्रसन्नात्मा मेघगंभीरया गिरा ॥ ३२ ॥ श्रीकृष्ण उवाच - रंभोरु चन्द्रवदने व्रजसुन्दरीशे राधे प्रिये नवलयौवनमानशीले । उमील्य नेत्रमपि पश्य समागतं मां तूर्णं त्वया मधुरया च गिरोपहूतम् ॥ ३३ ॥ आगच्छ कृष्ण इति वाक्यमतः श्रुतं मे सद्यो विसृज्य निजगोकुलगोपवृन्दम् । वंशीवटाच्च यमुनानिकटात्प्रधावन् त्वत्प्रीतयेऽथ ललनेत्र समागतोऽस्मि ॥ ३४ ॥ मय्यागते सति गता सखिरूपिणी का यक्ष्यासुरीसुरवधू किल किन्नरी वा । मायावती छलयितुं भवतीं च तस्मा- द्विश्वास एव न विधेय उरंगपत्‍न्याम् ॥ ३५ ॥ श्रीनारद उवाच - अथ राधा हरिं दृष्ट्वा नत्वा तत्पादपंकजम् । मुदमाप परं राजन् सद्यः पूर्णमनोरथा ॥ ३६ ॥ एवं श्रीकृष्णचन्द्रस्य चरितान्यद्‌भुतानि च । यः शृणोति नरो भक्त्या स कृतार्थो भवेन्नरः ॥ ३७ ॥

śrīnārada uvāca - atha rātryāṃ vyatītāyāṃ māyāyoṣid‌vapurhariḥ | rādhāduḥkhapraśāntyarthaṃ vṛṣabhānorgṛhaṃ yayau || 1 || rādhā tamāgataṃ vīkṣya samutthāyātiharṣitā | dattāsunā vidhānena pūjayāmāsa maithila || 2 || śrīrādhovāca - tvayā vinā'haṃ niśi duḥkhitā''saṃ tvayyāgatāyāṃ sakhi labdhavastuvat | pūrvaṃ hyapathyasya sukhaṃ yathā tato duḥkhaṃ tathā bhāmini matprasaṃgataḥ || 3 || śrīnārada uvāca - iti śrutvā'tha tadvākyaṃ vimanā gopadevatā | na kiṃcidūce śrīrādhāṃ duḥkhiteva vyavasthitā || 4 || vijñāya khedasaṃpannāṃ rādhikāṃ gopadevatām | sakhībhiḥ saṃvicāryātha jagāda snehatatparā || 5 || rādhovāca - vimanāstvaṃ kathaṃ bhadre vada māṃ gopadevate | mātrā bhartrā nanāṃdrā vā śvaśrvā krodhena bhartsitā || 6 || sapat‍nīkṛtadoṣeṇa svabharturviraheṇa vā | anyatra lagnacittena vimanāḥ kiṃ manohare || 7 || mārgakhedena vā kaccid‌vihvalā'bhūdrujā'thavā | śīghraṃ vada mahābhāge svasya duḥkhasya kāraṇam || 8 || kṛṣṇabhaktamṛte vipraṃ yena kenāpi kutsitam | kathitaṃ te'tha raṃbhoru taccikitsāṃ karomyaham || 9 || gajāśvādīni rat‍nāni vastrāṇi ca dhanāni ca | mandirāṇi vicitrāṇi gṛhāṇa tvaṃ yadīcchasi || 10 || dhanaṃ dattvā tanuṃ rakṣettanuṃ dattvā trapāṃ vyadhāt | dhanaṃ tanuṃ trapāṃ dadyānmitrakāryārthameva hi | dhanaṃ dattvā ca satataṃ rakṣetprāṇānnirantaram || 11 || yo mitratāṃ niṣkapaṭaṃ karoti niṣkāraṇamaṃ dhanyatamaṃ sa eva | vidhāya maitrīṃ kapaṭaṃ vidadhyā- ttaṃ laṃpaṭaṃ hetupaṭaṃ naṭaṃ dhik || 12 || tasyāḥ premavacaḥ śrutvā bhagavān gopadevatā | prahasannāha rājendra śrīrādhāṃ kīrtinandinīm || 13 || gopadevatovāca - rādhe vrajansānugirestaṭīṣu saṃkocavīthīṣu manoharāsu | yāntīṃ svato māṃ dadhivikrayārthaṃ rurodha mārge navanandaputraḥ || 14 || vaṃśīdharo vetrakaraḥ kare māṃ tvaraṃ gṛhītvā prasahanvilajjaḥ | mahyaṃ karādānadhanāya dānaṃ dehīti jalpanvipine rasajñaḥ || 15 || tubhyaṃ na dāsyāmi kadāpi dānaṃ svayaṃbhuve gorasalaṃpaṭāya | evaṃ mayokte vacane'tha bhāṇḍaṃ nītvā viśīrṇīkṛtavān sa dadhnaḥ || 16 || bhāṇḍaṃ sa bhittvā dadhi kiṃ ca pītvā nītvottarīyaṃ mama cedurīyam | nandīśvarādrervidiśaṃ jagāma tenāhamārād‌vimanāḥ sma jātā || 17 || jātyā sa gopaḥ kila kṛṣṇavarṇo 'dhanī na vīro na hi śīlarūpaḥ | yasmiṃstvayā prema kṛtaṃ suśīle tyajāśu nirmohanamadya kṛṣṇam || 18 || itthaṃ savairaṃ paruṣaṃ vacastat śrutvā ca rādhā vṛṣabhānunandinī | suvismitā vākyapade sarasvatī padaṃ smayantī nijagāda tāṃ prati || 19 || rādhovāca - yatprāptaye vidhiharapramukhāstapanti vahnau tapaḥ paramayā nijayogarītyā | dattaḥ śukaḥ kapila āsuriraṃgirā yatpādāravindamakarandarajaḥ spṛśanti || 20 || taṃ kṛṣṇamādipuruṣam paripūrṇadevam līlāvatāramajamārtiharaṃ janānām | bhūbhūribhāraharaṇāya satāṃ śubhāya jātaṃ vinindasi kathaṃ sakhi durvinīte || 21 || gāḥpālayanti satataṃ rajaso gavāṃ ca gaṃgāṃ spṛśanti ca japaṃti gavāṃ sunāmnām | prekṣantyaharniśamalaṃ sumukhaṃ gavāṃ ca jātiḥ parā na viditā bhuvi gopajāteḥ || 22 || tatkṛṣṇavarṇavilasatsukalāṃ samīkṣya tasminvilagnamanasā susukhaṃ vihāya | unmattavad‌vrajati dhāvati nīlakaṇṭho bibhratkapardaviṣabhasmakapālasarpān || 23 || svarlokasiddhamuniyakṣa marud‌gaṇānāṃ pālāḥ samastanarakinnaranāganāthāḥ | yatpādapadmamaniśaṃ praṇipatya bhaktyā labdhaśriyaḥ kila baliṃ pradaduḥ sma tasmai || 24 || vatsāghakāliyabakārjunadhenukānā- mācakravātaśakaṭāsurapūtanānām | eṣāṃ vadhaḥ kimuta tasya yaśo murāre- ryaḥ koṭiśo'ṇḍanicayod‌bhavanāśahetuḥ || 25 || bhaktātpriyo na viditaḥ puruṣottamasya śaṃbhurvhidhirna ca ramā na ca rauhiṇeyaḥ | bhaktānanuvrajati bhakti nibaddha cittaḥ cuḍāmaṇiḥ sakalalokajanasya kṛṣṇaḥ || 26 || gacchannijaṃ janamanuprapunāti lokā- nāvedayan harijane svaruciṃ mahātmā | tasmādatīva bhajatāṃ bhagavān mukundo muktiṃ dadāti na kadāpi subhaktiyogam || 27 || gopadevatāvāca - rādhe tvadīyadhiṣaṇā dhiṣaṇaṃ hasantī vāṇīṃ śrutiṃ prakuśalena viḍaṃbayantī | atrāgamiṣyati yadātha hariḥ pareśaḥ satyaṃ dadāti vacanaṃ tava devi manye || 28 || rādhovāca - yathā''gamiṣyati yadā'dya hariḥ pareśaḥ kiṃ kārayāmi bhavatīṃ vada tarhi subhru | cedāgamo na hi bhaved‌vanamālinaḥ svaṃ sarvaṃ dhanaṃ ca bhavanaṃ ca dadāmi tubhyam || 29 || śrīnārada uvāca - atha rādhā samutthāya natvā śrīnandanandanam | upaviśyāsane dadhyau dhyānastimitalocanā || 30 || utkaṃṭhitāṃ svedayuktāṃ bāṣpakaṃṭhīṃ priyāṃ hariḥ | aśrupūrṇamukhīṃ vīkṣya bibhratsvāṃ pauruṣīṃ tanum || 31 || paśyantīnāṃ sakhīnāṃ ca sahasā bhaktavatsalaḥ | rādhāṃ prāha prasannātmā meghagaṃbhīrayā girā || 32 || śrīkṛṣṇa uvāca - raṃbhoru candravadane vrajasundarīśe rādhe priye navalayauvanamānaśīle | umīlya netramapi paśya samāgataṃ māṃ tūrṇaṃ tvayā madhurayā ca giropahūtam || 33 || āgaccha kṛṣṇa iti vākyamataḥ śrutaṃ me sadyo visṛjya nijagokulagopavṛndam | vaṃśīvaṭācca yamunānikaṭātpradhāvan tvatprītaye'tha lalanetra samāgato'smi || 34 || mayyāgate sati gatā sakhirūpiṇī kā yakṣyāsurīsuravadhū kila kinnarī vā | māyāvatī chalayituṃ bhavatīṃ ca tasmā- dviśvāsa eva na vidheya uraṃgapat‍nyām || 35 || śrīnārada uvāca - atha rādhā hariṃ dṛṣṭvā natvā tatpādapaṃkajam | mudamāpa paraṃ rājan sadyaḥ pūrṇamanorathā || 36 || evaṃ śrīkṛṣṇacandrasya caritānyad‌bhutāni ca | yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā sa kṛtārtho bhavennaraḥ || 37 ||