Chapter 10

बलभद्रखण्डः - दशमोऽध्यायः बलरामपूजापद्धतिः - दुर्योधन उवाच - भगवन् गर्गाचार्येण गोपीयूथाय कथं दत्तं बलभद्रपञ्चाङ्गं तत्कृपया वदतात् ॥ त्वं सर्वज्ञोऽसि ॥१॥ प्राड्विपाक उवाच - कौरवेन्द्र एकदा गर्गाचार्यः कलिंदनन्दिनीं स्नातुं गर्गाचलाद्व्रजमंडलं चाजगाम ॥ तत्रैकांते मरुल्लीलैजल्ललितलतातरुपल्लवपुष्पगंधमत्तमिलिंदपुञ्जे कालिंदीकूलकलितनिकुंजे श्रीरामकृष्णध्यानतत्परं गर्गाचार्यं प्रणम्य नागेन्द्रकन्याः स्म इति जातिस्मरा गोपकन्याः श्रीमद्‌बलभद्रप्राप्त्यर्थं सेवनं पप्रच्छुस्तासां परमां भक्तिं वीक्ष्य पद्धतिपटलस्तोत्रकवचसहस्रनामानि गोपीयूथाय स प्रददौ ॥ किं भूयस्त्वं तद्‍ग्रहणं कर्तुमिच्छसि वदतात् ॥२॥ दुर्योधन उवाच - रामस्य पद्धतिं ब्रूहि यथा सिद्धिं व्रजाम्यहम् ॥ त्वं भक्तवत्सलो ब्रह्मन् गुरुदेव नमोस्तु ते ॥३॥ प्राड्विपाक उवाच - राममार्गस्य नियमं शृणु पार्थिवसत्तम ॥ येन प्रसन्नो भवति बलभद्रो महाप्रभुः ॥४॥ सहस्रवदनो देवो भगवान् भुवनेश्वरः ॥ न दानैर्न च तीर्थैश्च भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया ॥५॥ सत्संगमेत्याशु शिक्षेद्‌भक्तिं वै श्रीहरेर्गुरोः ॥ स सिद्धः कथितो जातं यस्य वै प्रेमलक्षणम् ॥६॥ ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय रामकृष्णेति च ब्रुवन् ॥ नत्वा गुरुं भुवं चैव ततो भूम्यां पदं न्यसेत् ॥७॥ वार्य्युपस्पृश्य रहसि स्थितो भूत्वा कुशासने ॥ हस्तावुत्संग आधाय स्वनासाग्रनिरीक्षणः ॥८॥ ध्यायेत्परं हरिं देवं बलभद्रं सनातनम् ॥ गौरं नीलांबरं हृद्यं वनमालाविभूषितम् ॥९॥ एवं ध्यानपरो नित्यं प्रीत्यर्थं हलिनः प्रभोः ॥ त्रिकालसंध्याकृच्छुद्धो मौनी क्रोधविवर्जितः ॥१०॥ अकामी गतलोभश्च निर्मोहः सत्यवाग्भवेत् ॥ द्विवारं जलपानार्थी एकभुक्तो जितेन्द्रियः ॥११॥ क्षौमाम्बरो भूमिशायी भूत्वा पायसभोजनः ॥ एवं निर्जितषड्‍वर्गो भवेदेकाग्रमानसः ॥१२॥ तस्य प्रसन्नो भवति सदा संकर्षणो हरिः ॥ परिपूर्णतमः साक्षात्सर्वकारणकारणः ॥१३॥ इत्थं श्रीबलभद्रस्य कथिता पद्धतिर्मया ॥ कौरवेन्द्र महाबाहो किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥१४॥ दुर्योधन उवाच - मुनींद्र देवदेवस्य पटलं ब्रूहि मे प्रभोः ॥ येन सेवां करिष्यामि तत्पदाम्बुजयोः सदा ॥१५॥ प्राड्‌विपाक उवाच - बलस्य पटलं गुह्यं विद्धि सिद्धिप्रदायकम् ॥ एकांते ब्रह्मणा दत्तं नारदाय महात्मने ॥१६॥ प्रणवं पूर्वमुद्‌धृत्य कामबीजं ततः परम् ॥ कालिंदीभेदनपदं संकर्षणमतः परम् ॥१७॥ चतुर्थ्यंतं द्वयं कृत्वा स्वाहां पश्चाद्विधाय च ॥ मंत्रराजमिमं राजन् ब्रह्मोक्तं षोडशाक्षरम् ॥१८॥ जपेल्लक्षं व्रती भूत्वा सहस्राणि च षोडश ॥ इहामुत्र परां सिद्धिं संप्राप्नोति न संशयः ॥१९॥ अथ जप्तस्य मंत्रस्य महापूजां समाचरेत् ॥ द्वात्रिंशत्पत्रसंयुक्तं कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् ॥२०॥ भव्यं कंजं पञ्चवर्णं लिखित्वा स्थंडिले शुभे ॥ तस्योपरि न्यसेद्राजन् हेमसिहासनं शुभम् ॥ तस्मिन् श्रीबलदेवस्य परमर्चां प्रपूजयेत् ॥२१॥ ॐ नमो भगवते पुरुषोत्तमाय वासुदेवाय संकर्षणाय सहस्रवदनाय महानन्ताय स्वाहा ॥ अनेन मन्त्रेण शिखाबन्धनं कृत्वा सर्वतस्तं प्रणम्य तत्संमुखो भूत्वा स्वयं नतो भवेत् ॥ ॐ जयजयानंत बलभद्र कामपाल तालांक कालिंदीभंजन आविराविर्भूय मम सम्मुखो भवेति ॥ अनेन मंत्रेणावाहनं कुर्यात् ॥ ॐनमस्तेऽस्तु सीरपाणे हलमुसलधर रौहिणेय नीलांबर राम रेवतीरमण नमस्तेऽस्तु ॥ अनेन मंत्रेणासनपाद्यार्घ्यस्नानमधुपर्क- धूपदीपयज्ञोपवित-नैवेद्यवस्त्रभूषणगंधपुष्पाक्षतपुष्पाञ्जलि- नीराजनादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् ॥ ॐविष्णवे मधुसूदनाय वामनाय त्रिविक्रमाय श्रीधराय हृषिकेशाय पद्मनाभाय दामोदराय संकर्षणाय वासुदेवाय प्रद्युम्नायानिरुद्धाय अधोक्षजाय पुरुषोत्तमाय श्रीकृष्णाय नमः ॥ इति पादगुल्फजानूरुकट्युदरपार्श्वपृष्ठिभुजाकंधरनेत्रशिरांसि पृथक् पृथक् पूजयामीति मंत्रेण सर्वाङ्गपूजां कुर्यात् ॥ अथ शंखचक्रगदापद्मासिधनुर्बाणहलमुसलकौस्तुभ- वनमालाश्रीवत्सपीतांबरनीलांबरवंशीवेत्रगरुडांकतालांक- रथदारुकसुमतिकुमुदकुमुदाक्षश्रीदामादीन् प्रणवपूर्वेण चतुर्थ्यंतेन नमः संयुक्तेन नाममंत्रेण पृथक् पृथक् संपूज्य ॥ तथा विष्वक्सेनवेदव्यासदुर्गाविनायक- दिक्पालग्रहादीन् कमले सर्वतः स्वे स्वे स्थाने संपूजयेत् ॥ पुनः परिसमूहनादिस्थालीपाकविधानेन वैश्वानरं संपूज्य पूर्वोक्तेन मूलमन्त्रेण पंचविंशतिसहस्राण्याहुतीर्जुहुयात् ॥ तथाष्टौ सहस्राणि द्वादशाक्षरेण तथाष्टौ सहस्राणि चतुर्व्यूहमन्त्रेणाहुतीर्जुहुयात् ॥ ततोऽग्निं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्याचार्यं महार्हवस्त्रसुवर्णाभरणताम्रपात्रसवत्सगो- सुवर्णदक्षिणाभिः संपूज्य तथा ब्राह्मणान्भोजनाद्यैः संपूज्य नगरजनेभ्यो भोजनं दत्वाऽऽचार्यान्प्रणमेत् ॥ इत्थं बलस्य पटलानुसारेण योऽनुस्मरति इहामुत्र सिद्धिसमृद्धिभिः संवृतो भवति ॥ श्रीरामपटलं गुह्यं मया ते ह्यनुवर्णितम् ॥ सर्वसिद्धिप्रदं राजन् किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥२२॥ इति श्रीगर्गसंहितायां बलभद्रखण्डे प्राड्‌विपाकदुर्योधनसंवादे पद्धतिपटलवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः ॥१०॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

balabhadrakhaṇḍaḥ - daśamo'dhyāyaḥ balarāmapūjāpaddhatiḥ - duryodhana uvāca - bhagavan gargācāryeṇa gopīyūthāya kathaṃ dattaṃ balabhadrapañcāṅgaṃ tatkṛpayā vadatāt || tvaṃ sarvajño'si ||1|| prāḍvipāka uvāca - kauravendra ekadā gargācāryaḥ kaliṃdanandinīṃ snātuṃ gargācalādvrajamaṃḍalaṃ cājagāma || tatraikāṃte marullīlaijallalitalatātarupallavapuṣpagaṃdhamattamiliṃdapuñje kāliṃdīkūlakalitanikuṃje śrīrāmakṛṣṇadhyānatatparaṃ gargācāryaṃ praṇamya nāgendrakanyāḥ sma iti jātismarā gopakanyāḥ śrīmad‌balabhadraprāptyarthaṃ sevanaṃ papracchustāsāṃ paramāṃ bhaktiṃ vīkṣya paddhatipaṭalastotrakavacasahasranāmāni gopīyūthāya sa pradadau || kiṃ bhūyastvaṃ tad‍grahaṇaṃ kartumicchasi vadatāt ||2|| duryodhana uvāca - rāmasya paddhatiṃ brūhi yathā siddhiṃ vrajāmyaham || tvaṃ bhaktavatsalo brahman gurudeva namostu te ||3|| prāḍvipāka uvāca - rāmamārgasya niyamaṃ śṛṇu pārthivasattama || yena prasanno bhavati balabhadro mahāprabhuḥ ||4|| sahasravadano devo bhagavān bhuvaneśvaraḥ || na dānairna ca tīrthaiśca bhaktyā labhyastvananyayā ||5|| satsaṃgametyāśu śikṣed‌bhaktiṃ vai śrīharerguroḥ || sa siddhaḥ kathito jātaṃ yasya vai premalakṣaṇam ||6|| brāhme muhūrte cotthāya rāmakṛṣṇeti ca bruvan || natvā guruṃ bhuvaṃ caiva tato bhūmyāṃ padaṃ nyaset ||7|| vāryyupaspṛśya rahasi sthito bhūtvā kuśāsane || hastāvutsaṃga ādhāya svanāsāgranirīkṣaṇaḥ ||8|| dhyāyetparaṃ hariṃ devaṃ balabhadraṃ sanātanam || gauraṃ nīlāṃbaraṃ hṛdyaṃ vanamālāvibhūṣitam ||9|| evaṃ dhyānaparo nityaṃ prītyarthaṃ halinaḥ prabhoḥ || trikālasaṃdhyākṛcchuddho maunī krodhavivarjitaḥ ||10|| akāmī gatalobhaśca nirmohaḥ satyavāgbhavet || dvivāraṃ jalapānārthī ekabhukto jitendriyaḥ ||11|| kṣaumāmbaro bhūmiśāyī bhūtvā pāyasabhojanaḥ || evaṃ nirjitaṣaḍ‍vargo bhavedekāgramānasaḥ ||12|| tasya prasanno bhavati sadā saṃkarṣaṇo hariḥ || paripūrṇatamaḥ sākṣātsarvakāraṇakāraṇaḥ ||13|| itthaṃ śrībalabhadrasya kathitā paddhatirmayā || kauravendra mahābāho kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi ||14|| duryodhana uvāca - munīṃdra devadevasya paṭalaṃ brūhi me prabhoḥ || yena sevāṃ kariṣyāmi tatpadāmbujayoḥ sadā ||15|| prāḍ‌vipāka uvāca - balasya paṭalaṃ guhyaṃ viddhi siddhipradāyakam || ekāṃte brahmaṇā dattaṃ nāradāya mahātmane ||16|| praṇavaṃ pūrvamud‌dhṛtya kāmabījaṃ tataḥ param || kāliṃdībhedanapadaṃ saṃkarṣaṇamataḥ param ||17|| caturthyaṃtaṃ dvayaṃ kṛtvā svāhāṃ paścādvidhāya ca || maṃtrarājamimaṃ rājan brahmoktaṃ ṣoḍaśākṣaram ||18|| japellakṣaṃ vratī bhūtvā sahasrāṇi ca ṣoḍaśa || ihāmutra parāṃ siddhiṃ saṃprāpnoti na saṃśayaḥ ||19|| atha japtasya maṃtrasya mahāpūjāṃ samācaret || dvātriṃśatpatrasaṃyuktaṃ karṇikākesarojjvalam ||20|| bhavyaṃ kaṃjaṃ pañcavarṇaṃ likhitvā sthaṃḍile śubhe || tasyopari nyasedrājan hemasihāsanaṃ śubham || tasmin śrībaladevasya paramarcāṃ prapūjayet ||21|| oṃ namo bhagavate puruṣottamāya vāsudevāya saṃkarṣaṇāya sahasravadanāya mahānantāya svāhā || anena mantreṇa śikhābandhanaṃ kṛtvā sarvatastaṃ praṇamya tatsaṃmukho bhūtvā svayaṃ nato bhavet || oṃ jayajayānaṃta balabhadra kāmapāla tālāṃka kāliṃdībhaṃjana āvirāvirbhūya mama sammukho bhaveti || anena maṃtreṇāvāhanaṃ kuryāt || oṃnamaste'stu sīrapāṇe halamusaladhara rauhiṇeya nīlāṃbara rāma revatīramaṇa namaste'stu || anena maṃtreṇāsanapādyārghyasnānamadhuparka- dhūpadīpayajñopavita-naivedyavastrabhūṣaṇagaṃdhapuṣpākṣatapuṣpāñjali- nīrājanādīnupacārān prakalpayet || oṃviṣṇave madhusūdanāya vāmanāya trivikramāya śrīdharāya hṛṣikeśāya padmanābhāya dāmodarāya saṃkarṣaṇāya vāsudevāya pradyumnāyāniruddhāya adhokṣajāya puruṣottamāya śrīkṛṣṇāya namaḥ || iti pādagulphajānūrukaṭyudarapārśvapṛṣṭhibhujākaṃdharanetraśirāṃsi pṛthak pṛthak pūjayāmīti maṃtreṇa sarvāṅgapūjāṃ kuryāt || atha śaṃkhacakragadāpadmāsidhanurbāṇahalamusalakaustubha- vanamālāśrīvatsapītāṃbaranīlāṃbaravaṃśīvetragaruḍāṃkatālāṃka- rathadārukasumatikumudakumudākṣaśrīdāmādīn praṇavapūrveṇa caturthyaṃtena namaḥ saṃyuktena nāmamaṃtreṇa pṛthak pṛthak saṃpūjya || tathā viṣvaksenavedavyāsadurgāvināyaka- dikpālagrahādīn kamale sarvataḥ sve sve sthāne saṃpūjayet || punaḥ parisamūhanādisthālīpākavidhānena vaiśvānaraṃ saṃpūjya pūrvoktena mūlamantreṇa paṃcaviṃśatisahasrāṇyāhutīrjuhuyāt || tathāṣṭau sahasrāṇi dvādaśākṣareṇa tathāṣṭau sahasrāṇi caturvyūhamantreṇāhutīrjuhuyāt || tato'gniṃ pradakṣiṇīkṛtya namaskṛtyācāryaṃ mahārhavastrasuvarṇābharaṇatāmrapātrasavatsago- suvarṇadakṣiṇābhiḥ saṃpūjya tathā brāhmaṇānbhojanādyaiḥ saṃpūjya nagarajanebhyo bhojanaṃ datvā''cāryānpraṇamet || itthaṃ balasya paṭalānusāreṇa yo'nusmarati ihāmutra siddhisamṛddhibhiḥ saṃvṛto bhavati || śrīrāmapaṭalaṃ guhyaṃ mayā te hyanuvarṇitam || sarvasiddhipradaṃ rājan kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi ||22|| iti śrīgargasaṃhitāyāṃ balabhadrakhaṇḍe prāḍ‌vipākaduryodhanasaṃvāde paddhatipaṭalavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||10|| hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||