Chapter 5

श्रीनारद उवाच - हरिरक्रूरामाभ्यां मथुरोपवनं गतः । यमुनानिकटं स्थित्वा वारि पीत्वा रथं ययौ ॥ १ ॥ अक्रूरस्तावनुज्ञाप्य स्नातुं श्रीयमुनां गतः । नित्यनैमित्तिकं कर्तुं विवेश विमले जले ॥ २ ॥ जले चागाधगंभीरे महावर्तसमाकुले । ददर्श रामकृष्णौ तौ वदंतौ गांदिनीसुतः ॥ ३ ॥ विस्मतस्तौ रथेऽपश्यत्पुनर्वारि स्थितौ नृप । ददर्श तत्र सर्पेन्द्रं कुंडलीभूतमास्थितम् ॥ ४ ॥ तस्योत्संगे महालोकं गोलोकं लोकवन्दितम् । गोवर्धनाद्रिं यमुनां वृन्दारण्यं मनोहरम् ॥ ५ ॥ असंख्यकोटिमार्तण्डज्योतिषां मंडलं प्रभुम् । परिपूर्णतमं साक्षाच्छ्रीकृष्णं पुरुषोत्तमम् ॥ ६ ॥ कोटिमन्मथलावण्यं रासमंडलमध्यगम् । राधया सहितं देवं तत्राक्रूरो ददर्श ह ॥ ७ ॥ ज्ञात्वा कृष्णं परं ब्रह्म नत्वा नत्वा पुनः पुनः । कृताञ्जलिपुटोऽक्रूरः स्तुतिं चक्रेऽतिहर्षितः ॥ ८ ॥ अक्रूर उवाच - नमः श्रीकृष्णचंद्राय परिपूर्णतमाय च । असंख्यांडाधिपतये गोलोकपतये नमः ॥ ९ ॥ श्रीराधापतये तुभ्यं व्रजधीशाय ते नमः । नमः श्रीनंदपुत्राय यशोदानंदनाय च ॥ १० ॥ देवकीसुत गोविंद वासुदेव जगत्पते । यदूत्तम जगन्नाथ पाहि मां पुरुषोत्तम ॥ ११ ॥ वाणी सदा ते गुणवर्णने स्यात् कर्णौ कथायां मम दोश्च कर्मणि । मनः सदा त्वच्चरणारविंदयो- र्दृशौ स्फुरद्धामविशेषदर्शने ॥ १२ ॥ श्रीनारद उवाच - एवं संस्तुवतस्तस्य पश्यतो विस्मितस्य च । तत्रैवान्तर्दधे कृष्णः सलोको भगवान्प्रभुः ॥ १३ ॥ नत्वा तं च तदाक्रूरः कृत्वा नैमित्तिकं विधिम् । ज्ञात्वा कृष्णं परं ब्रह्म विस्मितो रथमाययौ ॥ १४ ॥ दिनात्यये रामकृष्णावानयद्‌गांदिनीसुतः। रथेन वायुवेगेन स्निग्धगंभीरनादिना ॥ १५ ॥ पुरस्योपवने तत्र वीक्ष्य नंदं यदूत्तमः । अक्रूरं प्राह विहसन्मेघगंभीरया गिरा ॥ १६ ॥ श्रीभगवानुवाच - मथुरायां हि गंतव्यं भवता स्वरथेन वै । गोपालैः सहितः पश्चादागमिष्यामि मानद ॥ १७ ॥ अक्रूर उवाच - देवदेव जगन्नाथ गोविंद पुरुषोत्तम । सहाग्रजः सगोपालो गच्छ मे मंदिरं प्रभो ॥ १८ ॥ पादारविंदरजसा पवित्रीकुरु मद्‍गृहम् । त्वां विना न गमिष्यामि मंदिरं स्वं जगत्पते ॥ १९ ॥ श्रीभगवानुवाच - गृहं तवागमिष्यामि हत्वा वै यादवाहितम् । सबलो बांधवैः सार्द्धं करिष्यामि तव प्रियम् ॥ २० ॥ श्रीनारद उवाच - अथ तत्र स्थिते कृष्णे सोऽक्रूरो मथुरां गतः । निवेद्य चेदं कंसाय ततः स्वभवनं ययौ ॥ २१ ॥ अथापराह्णे सबलं गोविन्दं बालकैः पुरीम् । द्रष्टुमभ्युदितं वीक्ष्य नंदो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ २२ ॥ आर्जवेन पुरीं वीक्ष्यागन्तव्यं भवता किल । न गोकुलं विद्धि चैनां कंसराज्ये महाभये ॥ २३ ॥ तथाऽस्तु चोक्त्वा भगवान् वृद्धैर्नन्दप्रणोदितैः । गोपालैर्बालकैः सार्द्धं सबलो गतवान्पुरीम् ॥ २४ ॥ प्रासादैर्गगनस्पर्शैर्हेमरत्‍नखचिद्‍गृहैः । शोभितां दुर्गसंयुक्तां देवधानीमिव स्थिताम् ॥ २५ ॥ कालिंदीं रत्‍नसोपानैश्चलदूर्मिकुतूहलैः । अलकामिव शोभाढ्यां दिव्यनारीनरैर्युताम् ॥ २६ ॥ प्रेक्षञ्छ्रीमथुरां कृष्णो धनिनां मंदिराणी च । पश्यन् गोपालकैः सार्द्धं राजमार्गं विवेश ह ॥ २७ ॥ श्रुत्वाऽऽगतं तं वसुदेवनंदनं बहुश्रुता वै मथुरापुरांगनाः । त्यक्त्वाऽथ कर्माणि विसृज्य ताः शिशून् द्रष्टुं व्यधावन्नुदधिं यथाऽऽपगाः ॥ २८ ॥ काश्चित्तु हर्म्यात्किल जालदेशात् कुड्यात्तु काश्चित्पटतो गवाक्षात् । विनिर्गता द्वारकपाटदेशात् तच्चत्वरात्तं ददृशुः पुरंध्र्यः ॥ २९ ॥ एकं चलत्कुन्तलमानने स्वे किमग्रगानां तु मनांसि हर्तुम् । पश्चात्कृतं मौलितले दधानं किं पृष्ठगानां हरणं द्वितीयम् ॥ ३० ॥ पीतांबरार्द्धं बलिनं स्फुरत्कटा- वर्द्धं तदंसे जलदे यथा तडित् । पद्मं करे स्वे हृदि वैजयंतीं स्रजं दधानं वसुदेवनन्दनम् ॥ ३१ ॥ विलोक्य सर्वा मुमुहुः पुरस्त्रियो विलोलपाठिननवीनकुण्डलम् । बालार्कहेमांगदबाहुमंडलं राजन्नसंख्यांडपतिं परात्परम् ॥ ३२ ॥ पुरंध्र्य उचुः - अहो वृदावनं रम्यं यत्र सन्निहितो ह्ययम् । धन्या गोपगणाः सर्वे पश्यंत्येनं मनोहरम् ॥ ३३ ॥ धन्या गोपरमण्यस्तास्ताभिः किं सुकृतं कृतम् । पिबंति या रासरंगे मुहुश्चास्याधरामृतम् ॥ ३४ ॥ श्रीनारद उवाच - राजमार्गे रंगकारं रजकं यांतमुन्मदम् । गोपालानुमतेनैव प्राह तं मधुसूदनः ॥ ३५ ॥ देहि नो मित्र वासांसि रुचिराणि महामते । दातुस्ते हि परं श्रेयो भविष्यति न संशयः ॥ ३६ ॥ प्रज्वलन्कृष्णवाक्येन धृतेनाग्निर्यथा भृशम् । कंसभृत्यो महादुष्टः प्राहेदं पथि माधवम् ॥ ३७ ॥ रजक उवाच - ईदृशान्येव वस्त्राणि पितृभिर्वः पितामहैः । धारितानि किमुद्‍वृत्तास्ते तु कौपीनधारकाः ॥ ३८ ॥ याताशु वन्या नगरात्सर्वे वै जीवितेच्छया । कारागारे कारयामि युष्मान् वस्त्रहरानहम् ॥ ३९ ॥ श्रीनारद उवाच - एवं प्रवदतस्तस्य रजकस्य यदूत्तमः । जहार मस्तकं सद्यः कराग्रेणैव लीलया ॥ ४० ॥ तज्ज्योतिः श्रीघनश्यामे लीनं जातं विदेहराट् । सद्यस्तदनुगाः सर्वे वासःकोशान् विसृज्य वै ॥ ४१ ॥ दुद्रुवुः सर्वतो राजन् शरत्काले यथा घनाः । गृहित्वाऽऽत्मप्रिये वस्त्रे स्थितयो रामकृष्णयोः ॥ ४२ ॥ जगृहुर्गोपबालास्ते राजमार्गजना अपि । तद्धारणविदो बाला वासांसि रुचिराणि च । अस्तव्यस्तं परिदधुः श्रीकृष्णस्य प्रपश्यतः ॥ ४३ ॥ वीक्ष्य तौ वायकः कश्चिच्छ्रीकृष्णबलदेवयोः । विचित्रवर्णैर्वासोभिर्दिव्यं वेषं चकार ह ॥ ४४ ॥ तथाऽन्येषां शिशूनां च यथायोग्यं विधाय सः । राजन्परमया भक्त्या पुनः कृष्णं ददर्श ह ॥ ४५ ॥ प्रसन्नो भगवांस्तस्मै प्रादात्सारूप्यमात्मनः । बलं श्रियं तथैश्वर्यं बलदेवो ददौ पुनः ॥ ४६ ॥

śrīnārada uvāca - harirakrūrāmābhyāṃ mathuropavanaṃ gataḥ | yamunānikaṭaṃ sthitvā vāri pītvā rathaṃ yayau || 1 || akrūrastāvanujñāpya snātuṃ śrīyamunāṃ gataḥ | nityanaimittikaṃ kartuṃ viveśa vimale jale || 2 || jale cāgādhagaṃbhīre mahāvartasamākule | dadarśa rāmakṛṣṇau tau vadaṃtau gāṃdinīsutaḥ || 3 || vismatastau rathe'paśyatpunarvāri sthitau nṛpa | dadarśa tatra sarpendraṃ kuṃḍalībhūtamāsthitam || 4 || tasyotsaṃge mahālokaṃ golokaṃ lokavanditam | govardhanādriṃ yamunāṃ vṛndāraṇyaṃ manoharam || 5 || asaṃkhyakoṭimārtaṇḍajyotiṣāṃ maṃḍalaṃ prabhum | paripūrṇatamaṃ sākṣācchrīkṛṣṇaṃ puruṣottamam || 6 || koṭimanmathalāvaṇyaṃ rāsamaṃḍalamadhyagam | rādhayā sahitaṃ devaṃ tatrākrūro dadarśa ha || 7 || jñātvā kṛṣṇaṃ paraṃ brahma natvā natvā punaḥ punaḥ | kṛtāñjalipuṭo'krūraḥ stutiṃ cakre'tiharṣitaḥ || 8 || akrūra uvāca - namaḥ śrīkṛṣṇacaṃdrāya paripūrṇatamāya ca | asaṃkhyāṃḍādhipataye golokapataye namaḥ || 9 || śrīrādhāpataye tubhyaṃ vrajadhīśāya te namaḥ | namaḥ śrīnaṃdaputrāya yaśodānaṃdanāya ca || 10 || devakīsuta goviṃda vāsudeva jagatpate | yadūttama jagannātha pāhi māṃ puruṣottama || 11 || vāṇī sadā te guṇavarṇane syāt karṇau kathāyāṃ mama dośca karmaṇi | manaḥ sadā tvaccaraṇāraviṃdayo- rdṛśau sphuraddhāmaviśeṣadarśane || 12 || śrīnārada uvāca - evaṃ saṃstuvatastasya paśyato vismitasya ca | tatraivāntardadhe kṛṣṇaḥ saloko bhagavānprabhuḥ || 13 || natvā taṃ ca tadākrūraḥ kṛtvā naimittikaṃ vidhim | jñātvā kṛṣṇaṃ paraṃ brahma vismito rathamāyayau || 14 || dinātyaye rāmakṛṣṇāvānayad‌gāṃdinīsutaḥ| rathena vāyuvegena snigdhagaṃbhīranādinā || 15 || purasyopavane tatra vīkṣya naṃdaṃ yadūttamaḥ | akrūraṃ prāha vihasanmeghagaṃbhīrayā girā || 16 || śrībhagavānuvāca - mathurāyāṃ hi gaṃtavyaṃ bhavatā svarathena vai | gopālaiḥ sahitaḥ paścādāgamiṣyāmi mānada || 17 || akrūra uvāca - devadeva jagannātha goviṃda puruṣottama | sahāgrajaḥ sagopālo gaccha me maṃdiraṃ prabho || 18 || pādāraviṃdarajasā pavitrīkuru mad‍gṛham | tvāṃ vinā na gamiṣyāmi maṃdiraṃ svaṃ jagatpate || 19 || śrībhagavānuvāca - gṛhaṃ tavāgamiṣyāmi hatvā vai yādavāhitam | sabalo bāṃdhavaiḥ sārddhaṃ kariṣyāmi tava priyam || 20 || śrīnārada uvāca - atha tatra sthite kṛṣṇe so'krūro mathurāṃ gataḥ | nivedya cedaṃ kaṃsāya tataḥ svabhavanaṃ yayau || 21 || athāparāhṇe sabalaṃ govindaṃ bālakaiḥ purīm | draṣṭumabhyuditaṃ vīkṣya naṃdo vākyamathābravīt || 22 || ārjavena purīṃ vīkṣyāgantavyaṃ bhavatā kila | na gokulaṃ viddhi caināṃ kaṃsarājye mahābhaye || 23 || tathā'stu coktvā bhagavān vṛddhairnandapraṇoditaiḥ | gopālairbālakaiḥ sārddhaṃ sabalo gatavānpurīm || 24 || prāsādairgaganasparśairhemarat‍nakhacid‍gṛhaiḥ | śobhitāṃ durgasaṃyuktāṃ devadhānīmiva sthitām || 25 || kāliṃdīṃ rat‍nasopānaiścaladūrmikutūhalaiḥ | alakāmiva śobhāḍhyāṃ divyanārīnarairyutām || 26 || prekṣañchrīmathurāṃ kṛṣṇo dhanināṃ maṃdirāṇī ca | paśyan gopālakaiḥ sārddhaṃ rājamārgaṃ viveśa ha || 27 || śrutvā''gataṃ taṃ vasudevanaṃdanaṃ bahuśrutā vai mathurāpurāṃganāḥ | tyaktvā'tha karmāṇi visṛjya tāḥ śiśūn draṣṭuṃ vyadhāvannudadhiṃ yathā''pagāḥ || 28 || kāścittu harmyātkila jāladeśāt kuḍyāttu kāścitpaṭato gavākṣāt | vinirgatā dvārakapāṭadeśāt taccatvarāttaṃ dadṛśuḥ puraṃdhryaḥ || 29 || ekaṃ calatkuntalamānane sve kimagragānāṃ tu manāṃsi hartum | paścātkṛtaṃ maulitale dadhānaṃ kiṃ pṛṣṭhagānāṃ haraṇaṃ dvitīyam || 30 || pītāṃbarārddhaṃ balinaṃ sphuratkaṭā- varddhaṃ tadaṃse jalade yathā taḍit | padmaṃ kare sve hṛdi vaijayaṃtīṃ srajaṃ dadhānaṃ vasudevanandanam || 31 || vilokya sarvā mumuhuḥ purastriyo vilolapāṭhinanavīnakuṇḍalam | bālārkahemāṃgadabāhumaṃḍalaṃ rājannasaṃkhyāṃḍapatiṃ parātparam || 32 || puraṃdhrya ucuḥ - aho vṛdāvanaṃ ramyaṃ yatra sannihito hyayam | dhanyā gopagaṇāḥ sarve paśyaṃtyenaṃ manoharam || 33 || dhanyā goparamaṇyastāstābhiḥ kiṃ sukṛtaṃ kṛtam | pibaṃti yā rāsaraṃge muhuścāsyādharāmṛtam || 34 || śrīnārada uvāca - rājamārge raṃgakāraṃ rajakaṃ yāṃtamunmadam | gopālānumatenaiva prāha taṃ madhusūdanaḥ || 35 || dehi no mitra vāsāṃsi rucirāṇi mahāmate | dātuste hi paraṃ śreyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 36 || prajvalankṛṣṇavākyena dhṛtenāgniryathā bhṛśam | kaṃsabhṛtyo mahāduṣṭaḥ prāhedaṃ pathi mādhavam || 37 || rajaka uvāca - īdṛśānyeva vastrāṇi pitṛbhirvaḥ pitāmahaiḥ | dhāritāni kimud‍vṛttāste tu kaupīnadhārakāḥ || 38 || yātāśu vanyā nagarātsarve vai jīvitecchayā | kārāgāre kārayāmi yuṣmān vastraharānaham || 39 || śrīnārada uvāca - evaṃ pravadatastasya rajakasya yadūttamaḥ | jahāra mastakaṃ sadyaḥ karāgreṇaiva līlayā || 40 || tajjyotiḥ śrīghanaśyāme līnaṃ jātaṃ videharāṭ | sadyastadanugāḥ sarve vāsaḥkośān visṛjya vai || 41 || dudruvuḥ sarvato rājan śaratkāle yathā ghanāḥ | gṛhitvā''tmapriye vastre sthitayo rāmakṛṣṇayoḥ || 42 || jagṛhurgopabālāste rājamārgajanā api | taddhāraṇavido bālā vāsāṃsi rucirāṇi ca | astavyastaṃ paridadhuḥ śrīkṛṣṇasya prapaśyataḥ || 43 || vīkṣya tau vāyakaḥ kaścicchrīkṛṣṇabaladevayoḥ | vicitravarṇairvāsobhirdivyaṃ veṣaṃ cakāra ha || 44 || tathā'nyeṣāṃ śiśūnāṃ ca yathāyogyaṃ vidhāya saḥ | rājanparamayā bhaktyā punaḥ kṛṣṇaṃ dadarśa ha || 45 || prasanno bhagavāṃstasmai prādātsārūpyamātmanaḥ | balaṃ śriyaṃ tathaiśvaryaṃ baladevo dadau punaḥ || 46 ||