Chapter 9

श्रीनारद उवाच - अथ देवौ रामकृष्णौ देवकीवसुदेवयोः । समीपं जग्मतुः साक्षाद्‌वृष्णिभिः परिवारितौ ॥ १ ॥ स्वतस्तयोर्बन्धनानि ययुः शिथिलतां नृप । तौ वीक्ष्य गरुडं प्राप्तं नागपाशगुणा यथा ॥ २ ॥ स्वप्रभावविदौ वीक्ष्य पितरौ सबलो हरिः । सद्यस्ततान स्वां मायां जगन्मोहकरीं बलात् ॥ ३ ॥ रामकृष्णौ सुतौ ज्ञात्वा शौरिर्मोहसमाकुलः । देवक्या सहासोत्थाय सस्वजे चाश्रुपूरितः ॥ ४ ॥ तावाश्वास्य हरिः सद्यो वृष्णिभिः परिवारितः । मातामहं तूग्रसेनं चकार मथुराधिपम् ॥ ५ ॥ आहूय यादवान्कंसभयाद्देशांतरं गतान् । प्रेम्णा निवासयामास सकुटुम्बान् यदोः पुरि ॥ ६ ॥ नंदराजं गोपगणैः स्वगृहान् गंतुमुद्यतम् । नत्वा तं सबलः प्राह मोहयन्निव मायया ॥ ७ ॥ अत्रैव वासं कुरु तात पुर्यां गंतुं यदीच्छा मनसोत्थिता स्यात् । पश्चादहं वै सबलो यदून् वा विधाय पार्श्वं तव चागमिष्ये ॥ ८ ॥ श्रीनारद उवाच - एवं श्रीरामकृष्णाभ्यां नंदराजः प्रपूजितः । आलिंग्य शौरिं गोपालैर्ययौ प्रेमातुरो व्रजम् ॥ ९ ॥ दत्तं श्रीकृष्णजन्मर्क्षे धेनूनां नियुतं पुरा । ब्राह्मणेभ्यो ददौ शौरिर्वस्त्रमालास्वलंकृतम् ॥ १० ॥ शौरिर्गर्गं समाहूय श्रीकृष्णबलदेवयोः । यज्ञोपवीतं विधिवत्कारयामास धर्मवित् ॥ ११ ॥ रामकृष्णौ सर्वविद्याध्ययनं कर्तुमुद्यतौ । गुरोः सांदीपनेः पार्श्वं जग्मतुर्जनवत्परौ ॥ १२ ॥ कृत्वा परां गुरोः सेवां लघुकालेन माधवौ । सर्वविद्यां जगृहतुः सर्वविद्याविदां वरौ ॥ १३ ॥ गुरवे दक्षिणां दातुमुद्यतौ तौ कृताञ्जली । मृतं पुत्रं दक्षिणायां ताभ्यां वव्रे गुरुर्द्विजः ॥ १४ ॥ रथमारुह्य तौ दांतौ शातकुम्भपरिच्छदम् । प्रभासे चाब्धिनिकटं जग्मतुर्भीमविक्रमौ ॥ १५ ॥ सद्यः प्रकंपितः सिन्धू रत्‍नोपायनमुत्तमम् । नित्वा तच्चरणोपांते निपपात कृताञ्जलिः ॥ १६ ॥ तमाह भगवाञ्छीघ्रं पुत्रं देहि गुरोर्मम । प्रचंडोर्मिघटाटोपैस्त्वया तद्‍ग्रहणं कृतम् ॥ १७ ॥ समुद्र उवाच - भगवन् देवदेवेश न मया बालको हृतः । हृतः पंचजनेनासौ शंखरूपासुरेण वै ॥ १८ ॥ वसन् सदा मदुदरे बलिष्ठो दैत्यपुंगवः । जेतुं योग्यस्त्वया देव देवानां भयकारकः ॥ १९ ॥ श्रीनारद उवाच - तेनेक्तो भगवान्कृष्णो वासो बद्ध्वा कटौ दृढम् । निपपात महावेगात्समुद्रे भीमनादिनि ॥ २० ॥ श्रीकृष्णस्य निपातेन त्रिलोकीभारधारिणः । चकंपेऽब्धिर्भृशं वज्रकूटेनेव विदेहराट् ॥ २१ ॥ ततः पंचजनो दैत्यो योद्धुं श्रीकृष्णसंमुखे । आगतः सहसा वीरः शूलं चिक्षेप माधवे ॥ २२ ॥ हस्ते गृहीत्वा तच्छूलं तेनैवाभिजघान तम् । तद्घातेन प्रपतितो मूर्च्छितो वारिमंडले ॥ २३ ॥ सहसोत्थाय देवेशं किंचिद्‌व्यायाकुलमानसः । मूर्ध्ना तताड पक्षींद्रं स्वफणेन फणी यथा ॥ २४ ॥ परिपूर्णतमः साक्षात् श्रीकृष्णो भगवान् हरिः । क्रुद्धो मूर्द्धनि वेगेन मुष्टिना तं तताड ह ॥ २५ ॥ कृष्णमुष्टिप्रहारेण सद्यो वै निधनं गतः । तज्ज्योतिः श्रीघनश्यामे लीनं जातं विदेहराट् ॥ २६ ॥ एवं हत्वा पंचजनं शंखं नीत्वा तदंगजम् । महार्णवान्निर्गतोऽसौ सहसा रथमागमत् ॥ २७ ॥ वायुवेगेन यानेन रामकृष्णौ मनोहरौ । जग्मतुः शमनस्यापि दीर्घां संयमनीं पुरीम् ॥ २८ ॥ पांचजन्यध्वनिर्लोकं प्रचंडो मेघघोषवत् । पूरयामास तं श्रुत्वा चकंपे ससभो यमः ॥ २९ ॥ चतुरशीतिलक्षेषु नरकेषु निपातिताः । यैर्यैः श्रुता ध्वनिस्ते ते जग्मुर्मोक्षं तु पापिनः ॥ ३० ॥ यमः सद्यो बलिं नीत्वा श्रीकृष्णबलदेवयोः । पपात चरणोपांते धर्षितः सन्कृताञ्जलिः ॥ ३१ ॥ यम उवाच - हे हरे हे कृपासिन्धो राम राम महाबल । असंख्यब्रह्मांडपती परिपूर्णतमौ युवाम् ॥ ३२ ॥ देवौ पुराणौ पुरुषौ महांतौ सर्वेश्वरौ सर्वजगज्जनेशौ । अद्यैव सर्वोपरि वर्तमानौ गिरा निजाज्ञां वदतं परेशौ ॥ ३३ ॥ श्रीभगवानुवाच - गुरुपुत्रं लोकपाल आनयस्व महामते । राज्यं कुरु यथान्यायं मदुक्तं मानयन् क्वचित् ॥ ३४ ॥ श्रीनारद उवाच - तदैव तेनोपानीतं गुरुपुत्रं हरिः स्वयम् । गृहीत्वाऽवंतिकामेत्य ददौ श्रीगुरवे शिशुम् ॥ ३५ ॥ गुर्वाशिषा संयुतौ तौ नत्वा तं हि कृताञ्जली । रथमारुह्य मथुरामागतौ यदुपूजितौ ॥ ३६ ॥ एकदा सबलः कृष्णः सर्वकारणकारकः । पांडवान्संस्मरन्भक्तानक्रूरभवनं ययौ ॥ ३७ ॥ अक्रूरः सहसोत्थाय परिरभ्य मुदान्वितः । उपचारैः षोडशभिः पूजयित्वाऽथ तौ नृप ॥ ३८ ॥ कृतांजलिः पुरः स्थित्वा जातपूर्णमनोरथः । उवाचानंदजनितां मुंचन्बाष्पकलां नृप ॥ ३९ ॥ अक्रूर उवाच - युवाभ्यां रामकृष्णाभ्यां ताभ्यां नित्यं नमो नमः । याभ्यां मार्गे यदुक्तं मे पूर्णं तच्च कृतं प्रभू ॥ ४० ॥ लोकाभिरामौ जनभूषणोत्तमौ चांतर्बहिःसर्वजगत्प्रदीपकौ । गोविप्रसाधुश्रुतिधर्मदेवता- रक्षार्थमद्यैव यदोः कुले गतौ ॥ ४१ ॥ कंसादिदैत्येन्द्रविनाशहेतवे गोलोकलोकात्परिपूर्णतेजसौ । समागतौ भारतभूमिमंडले युवां परेशौ सततं नतोऽस्म्यहम् ॥ ४२ ॥ श्रीभगवानुवाच - त्वमार्यवृद्धो धृतिमानहं तव पुरः शिशुः । संतो नः स्वात्मनः श्लाघ्यं कुर्वंति हि महामते ॥ ४३ ॥ पांडवानां हि कुशलं द्रष्टुं गच्छ गजाह्वयम् । शीघ्रमागच्छ तान्दृष्ट्वा सर्वान् दानपते भवान् ॥ ४४ ॥ श्रीनारद उवाच - एवमुक्त्वा तदाऽक्रूरं भगवान् भक्तवत्सलः । सबलः शौरिभवनमाययौ सर्वकार्यकृत् ॥ ४५ ॥ कौरवेन्द्रपुरं गत्वाऽक्रूरो दृष्ट्वाऽथ पांडवान् । पुनरागत्य कृष्णाय वार्तां सर्वामवर्णयत् ॥ ४६ ॥ अक्रूर उवाच - विना युवां कोऽपि न पांडवानां सहायकृत्कौरव दुःखभोगिनाम् । मृते च पांडौ भवतोः पदांबुजे विलग्नचित्ता हि पृथात्मजा ये ॥ ४७ ॥ श्रीनारद उवाच - इति श्रुत्वाऽक्रूरमुखात् श्रीकृष्णो भगवान्हरिः । अर्धं राज्यं पांडवेभ्यः कौरवाणां बलाद्ददौ ॥ ४८ ॥ अथोक्तं वचनं स्मृत्वा तदोद्धवसमन्वितः । महामंगलसंयुक्तं कुब्जाया भवनं ययौ ॥ ४९ ॥ दृष्ट्वाराच्छ्रीहरिं प्राप्तं कुब्जा रूपवती त्वरम् । भक्त्या समर्हयामास पाद्याद्यैः प्राणवल्लभम् ॥ ५० ॥ हेमरत्‍नखचित्कुड्ये कुब्जाया भवनोत्तमे । बभौ हरी रूपवत्या वैकुण्ठे रमया यथा ॥ ५१ ॥ परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो भगवान्स्वयम् । यस्याः पतिरभूद्‌राजन्नहो तस्यास्तपो महत् ॥ ५२ ॥ तत्र स्थित्वा हरिर्देवो दिनान्यष्टौ विदेहराट् । आययौ शौरिभवनं लीलामानुषविग्रहः ॥ ५३ ॥ इति श्रीकृष्णचरितं मथुरायां विदेहराट् । सर्वपापहरं पुण्यमायुर्वर्द्धनमुत्तमम् ॥ ५४ ॥ चतुष्पदार्थदं नॄणां श्रीकृष्णवशकारकम् । मया ते कथितं पृष्टं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ५५ ॥

śrīnārada uvāca - atha devau rāmakṛṣṇau devakīvasudevayoḥ | samīpaṃ jagmatuḥ sākṣād‌vṛṣṇibhiḥ parivāritau || 1 || svatastayorbandhanāni yayuḥ śithilatāṃ nṛpa | tau vīkṣya garuḍaṃ prāptaṃ nāgapāśaguṇā yathā || 2 || svaprabhāvavidau vīkṣya pitarau sabalo hariḥ | sadyastatāna svāṃ māyāṃ jaganmohakarīṃ balāt || 3 || rāmakṛṣṇau sutau jñātvā śaurirmohasamākulaḥ | devakyā sahāsotthāya sasvaje cāśrupūritaḥ || 4 || tāvāśvāsya hariḥ sadyo vṛṣṇibhiḥ parivāritaḥ | mātāmahaṃ tūgrasenaṃ cakāra mathurādhipam || 5 || āhūya yādavānkaṃsabhayāddeśāṃtaraṃ gatān | premṇā nivāsayāmāsa sakuṭumbān yadoḥ puri || 6 || naṃdarājaṃ gopagaṇaiḥ svagṛhān gaṃtumudyatam | natvā taṃ sabalaḥ prāha mohayanniva māyayā || 7 || atraiva vāsaṃ kuru tāta puryāṃ gaṃtuṃ yadīcchā manasotthitā syāt | paścādahaṃ vai sabalo yadūn vā vidhāya pārśvaṃ tava cāgamiṣye || 8 || śrīnārada uvāca - evaṃ śrīrāmakṛṣṇābhyāṃ naṃdarājaḥ prapūjitaḥ | āliṃgya śauriṃ gopālairyayau premāturo vrajam || 9 || dattaṃ śrīkṛṣṇajanmarkṣe dhenūnāṃ niyutaṃ purā | brāhmaṇebhyo dadau śaurirvastramālāsvalaṃkṛtam || 10 || śaurirgargaṃ samāhūya śrīkṛṣṇabaladevayoḥ | yajñopavītaṃ vidhivatkārayāmāsa dharmavit || 11 || rāmakṛṣṇau sarvavidyādhyayanaṃ kartumudyatau | guroḥ sāṃdīpaneḥ pārśvaṃ jagmaturjanavatparau || 12 || kṛtvā parāṃ guroḥ sevāṃ laghukālena mādhavau | sarvavidyāṃ jagṛhatuḥ sarvavidyāvidāṃ varau || 13 || gurave dakṣiṇāṃ dātumudyatau tau kṛtāñjalī | mṛtaṃ putraṃ dakṣiṇāyāṃ tābhyāṃ vavre gururdvijaḥ || 14 || rathamāruhya tau dāṃtau śātakumbhaparicchadam | prabhāse cābdhinikaṭaṃ jagmaturbhīmavikramau || 15 || sadyaḥ prakaṃpitaḥ sindhū rat‍nopāyanamuttamam | nitvā taccaraṇopāṃte nipapāta kṛtāñjaliḥ || 16 || tamāha bhagavāñchīghraṃ putraṃ dehi gurormama | pracaṃḍormighaṭāṭopaistvayā tad‍grahaṇaṃ kṛtam || 17 || samudra uvāca - bhagavan devadeveśa na mayā bālako hṛtaḥ | hṛtaḥ paṃcajanenāsau śaṃkharūpāsureṇa vai || 18 || vasan sadā madudare baliṣṭho daityapuṃgavaḥ | jetuṃ yogyastvayā deva devānāṃ bhayakārakaḥ || 19 || śrīnārada uvāca - tenekto bhagavānkṛṣṇo vāso baddhvā kaṭau dṛḍham | nipapāta mahāvegātsamudre bhīmanādini || 20 || śrīkṛṣṇasya nipātena trilokībhāradhāriṇaḥ | cakaṃpe'bdhirbhṛśaṃ vajrakūṭeneva videharāṭ || 21 || tataḥ paṃcajano daityo yoddhuṃ śrīkṛṣṇasaṃmukhe | āgataḥ sahasā vīraḥ śūlaṃ cikṣepa mādhave || 22 || haste gṛhītvā tacchūlaṃ tenaivābhijaghāna tam | tadghātena prapatito mūrcchito vārimaṃḍale || 23 || sahasotthāya deveśaṃ kiṃcid‌vyāyākulamānasaḥ | mūrdhnā tatāḍa pakṣīṃdraṃ svaphaṇena phaṇī yathā || 24 || paripūrṇatamaḥ sākṣāt śrīkṛṣṇo bhagavān hariḥ | kruddho mūrddhani vegena muṣṭinā taṃ tatāḍa ha || 25 || kṛṣṇamuṣṭiprahāreṇa sadyo vai nidhanaṃ gataḥ | tajjyotiḥ śrīghanaśyāme līnaṃ jātaṃ videharāṭ || 26 || evaṃ hatvā paṃcajanaṃ śaṃkhaṃ nītvā tadaṃgajam | mahārṇavānnirgato'sau sahasā rathamāgamat || 27 || vāyuvegena yānena rāmakṛṣṇau manoharau | jagmatuḥ śamanasyāpi dīrghāṃ saṃyamanīṃ purīm || 28 || pāṃcajanyadhvanirlokaṃ pracaṃḍo meghaghoṣavat | pūrayāmāsa taṃ śrutvā cakaṃpe sasabho yamaḥ || 29 || caturaśītilakṣeṣu narakeṣu nipātitāḥ | yairyaiḥ śrutā dhvaniste te jagmurmokṣaṃ tu pāpinaḥ || 30 || yamaḥ sadyo baliṃ nītvā śrīkṛṣṇabaladevayoḥ | papāta caraṇopāṃte dharṣitaḥ sankṛtāñjaliḥ || 31 || yama uvāca - he hare he kṛpāsindho rāma rāma mahābala | asaṃkhyabrahmāṃḍapatī paripūrṇatamau yuvām || 32 || devau purāṇau puruṣau mahāṃtau sarveśvarau sarvajagajjaneśau | adyaiva sarvopari vartamānau girā nijājñāṃ vadataṃ pareśau || 33 || śrībhagavānuvāca - guruputraṃ lokapāla ānayasva mahāmate | rājyaṃ kuru yathānyāyaṃ maduktaṃ mānayan kvacit || 34 || śrīnārada uvāca - tadaiva tenopānītaṃ guruputraṃ hariḥ svayam | gṛhītvā'vaṃtikāmetya dadau śrīgurave śiśum || 35 || gurvāśiṣā saṃyutau tau natvā taṃ hi kṛtāñjalī | rathamāruhya mathurāmāgatau yadupūjitau || 36 || ekadā sabalaḥ kṛṣṇaḥ sarvakāraṇakārakaḥ | pāṃḍavānsaṃsmaranbhaktānakrūrabhavanaṃ yayau || 37 || akrūraḥ sahasotthāya parirabhya mudānvitaḥ | upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayitvā'tha tau nṛpa || 38 || kṛtāṃjaliḥ puraḥ sthitvā jātapūrṇamanorathaḥ | uvācānaṃdajanitāṃ muṃcanbāṣpakalāṃ nṛpa || 39 || akrūra uvāca - yuvābhyāṃ rāmakṛṣṇābhyāṃ tābhyāṃ nityaṃ namo namaḥ | yābhyāṃ mārge yaduktaṃ me pūrṇaṃ tacca kṛtaṃ prabhū || 40 || lokābhirāmau janabhūṣaṇottamau cāṃtarbahiḥsarvajagatpradīpakau | goviprasādhuśrutidharmadevatā- rakṣārthamadyaiva yadoḥ kule gatau || 41 || kaṃsādidaityendravināśahetave golokalokātparipūrṇatejasau | samāgatau bhāratabhūmimaṃḍale yuvāṃ pareśau satataṃ nato'smyaham || 42 || śrībhagavānuvāca - tvamāryavṛddho dhṛtimānahaṃ tava puraḥ śiśuḥ | saṃto naḥ svātmanaḥ ślāghyaṃ kurvaṃti hi mahāmate || 43 || pāṃḍavānāṃ hi kuśalaṃ draṣṭuṃ gaccha gajāhvayam | śīghramāgaccha tāndṛṣṭvā sarvān dānapate bhavān || 44 || śrīnārada uvāca - evamuktvā tadā'krūraṃ bhagavān bhaktavatsalaḥ | sabalaḥ śauribhavanamāyayau sarvakāryakṛt || 45 || kauravendrapuraṃ gatvā'krūro dṛṣṭvā'tha pāṃḍavān | punarāgatya kṛṣṇāya vārtāṃ sarvāmavarṇayat || 46 || akrūra uvāca - vinā yuvāṃ ko'pi na pāṃḍavānāṃ sahāyakṛtkaurava duḥkhabhoginām | mṛte ca pāṃḍau bhavatoḥ padāṃbuje vilagnacittā hi pṛthātmajā ye || 47 || śrīnārada uvāca - iti śrutvā'krūramukhāt śrīkṛṣṇo bhagavānhariḥ | ardhaṃ rājyaṃ pāṃḍavebhyaḥ kauravāṇāṃ balāddadau || 48 || athoktaṃ vacanaṃ smṛtvā tadoddhavasamanvitaḥ | mahāmaṃgalasaṃyuktaṃ kubjāyā bhavanaṃ yayau || 49 || dṛṣṭvārācchrīhariṃ prāptaṃ kubjā rūpavatī tvaram | bhaktyā samarhayāmāsa pādyādyaiḥ prāṇavallabham || 50 || hemarat‍nakhacitkuḍye kubjāyā bhavanottame | babhau harī rūpavatyā vaikuṇṭhe ramayā yathā || 51 || paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo bhagavānsvayam | yasyāḥ patirabhūd‌rājannaho tasyāstapo mahat || 52 || tatra sthitvā harirdevo dinānyaṣṭau videharāṭ | āyayau śauribhavanaṃ līlāmānuṣavigrahaḥ || 53 || iti śrīkṛṣṇacaritaṃ mathurāyāṃ videharāṭ | sarvapāpaharaṃ puṇyamāyurvarddhanamuttamam || 54 || catuṣpadārthadaṃ nṝṇāṃ śrīkṛṣṇavaśakārakam | mayā te kathitaṃ pṛṣṭaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 55 ||