Chapter 14

श्रीनारद उवाच - द्वारावत्या समुद्रस्य माहात्म्यं श्रुणु मानद । सर्वपापहरं पुण्यं तत्स्नानफलदं स्मृतम् ॥ १ ॥ माधव्यां पूर्णमास्यां यो व्रती स्नात्वा नदीपतिम् । नत्वा संपूज्य विधिवद्‌रत्‍नदानं करोति यः ॥ २ ॥ तस्य देहे त्रयो देवा निवसंति महीपते । यस्य दर्शनमात्रेण नरो याति कृतार्थताम् ॥ ३ ॥ तद्देहस्पर्शनात्सद्यो ब्रह्महत्या प्रमुच्यते । यत्र यत्र गतः सोऽपि तत्र तत्र च भूः शुभा ॥ ४ ॥ दृष्ट्वा तं च मृतः पापी जगद्वधकरोऽपि हि । छिनत्ति पापपटलं परं मोक्षं प्रयाति हि ॥ ५ ॥ रैवतस्याथ शैलस्य माहात्म्यं श्रृणु मानद । सर्वपापहरं पुण्यं मुक्तिभुक्तिप्रदायकम् ॥ ६ ॥ गौतमस्य सुतो धीमान् मेधावी नाम वैष्णवः । विंध्याचले तपस्तेपे वर्षाणामयुतं शतम् ॥ ७ ॥ तं द्रष्टुमागतः साक्षादपांतरतमो मुनिः । नोच्चचालासनात्सोऽपि मेधावी तपसोत्कटः ॥ ८ ॥ अपांतरतमस्तं वै शशाप क्रोधपूरितः । सतामभक्त पापात्मन् स्वतपोबलगर्वितः ॥ ९ ॥ शैलवत्ते स्थितिश्चात्र त्वं शैलो भव दुर्मते । इत्युक्त्वाऽथ गते साक्षाद् अपांतरतमे मुनौ ॥ १० ॥ मेधावी शैलतां प्राप्तः श्रीशैलस्य सुतोऽभवत् । जातिस्मरो महाबुद्धिर्विष्णुभक्तेः प्रभावतः ॥ ।११ ॥ एकदा मन्मुखाच्छ्रुत्वा माहात्म्यं द्वारकापुरः । प्रोवाच सोऽपि राजानं रैवतं गच्छ सत्वरम् ॥ १२ ॥ वद मत्प्रार्थनामुक्तां त्वं महादीनवत्सलः । सोऽयं महाबलो राजा प्रसन्नो यदि वा भवेत् ॥ १३ ॥ तेन नीतस्य मे वासो भविष्यति हरेः पुरि । इति श्रुत्वा मया विष्णुभक्तानां शांतिकारिणा ॥ १४ ॥ रैवतायशु कथितं तथोक्तं परमं वचः । स प्रसन्नः प्राह राजन्नत्र कोऽपि न पर्वतः ॥ १५ ॥ तत्स्थापनां करिष्यामि समुत्पाट्य भुजाबलात् । समुन्नीय द्वारकायां प्रतिज्ञामकरोदिमाम् ॥ १६ ॥ एतस्मिंस्तच्चोरयितुं प्रयाते नृपसत्तमे । तत्पूर्वस्मादहं प्राप्तः श्रीशैलस्य पुरे नृप ॥ १७ ॥ कलिप्रियेणापि मया श्रीशैलाय महात्मने । कथितः सर्ववृत्तांतो नृपचौर्यसमन्वितः ॥ १८ ॥ श्रीशैलः पुत्रमोहेन निर्भर्त्स्येति क्व यासि हि । सुमेरुं गिरिराजं च हिमवन्तं नगेश्वरम् ॥ १९ ॥ श्रीशैलः प्राह धर्मात्मा पुत्रस्नेहसमाकुलः । एको दैवेन दत्तोऽयं न पुत्रा बहवश्च मे ॥ २० ॥ तं हर्तुमागते राज्ञि रैवते वै महाबले । विदेशं याति पुत्रो मे तेन राज्ञा महात्मना ॥ २१ ॥ पुत्रस्नेहाभिभूतोऽहं युवयोः शरणं गतः । जित्वा तं रैवतं शीघ्रं पुत्रं मां दातुमर्हथ ॥ २२ ॥ जातेश्च कारणात्तौ द्वौ सुमेरुश्च हिमाचलः । शैललक्षैः परिवृतौ योद्धुमाजग्मतुर्द्रुतम् ॥ २३ ॥ ततो भुजाभ्यां उत्पाट्य हनुमानिव तं गिरिम् । ऊर्ध्वं कृत्वा बलाद्‌राजा यदा गंतुं मनो दधे ॥ २४ ॥ तदैव चागतान्वीक्ष्य गिरीञ्छस्त्रास्त्रधारिणः । अट्टहासं चकोरोच्चैस्तडित्पातमिवात्मनः ॥ २५ ॥ ननाद तेन ब्रह्मांडं सप्तलोकेर्बिलैः सह । तदैव तेषां शस्त्राणि हस्तेभ्यो न्यपतन्स्वतः ॥ २६ ॥ निःशस्त्रास्ते यदा शैलाः कुर्वंतः प्रध्वनिं मुहुः । गच्छंतं सगिरिं जघ्नुः मुष्टिभिर्जानुभिः पथि ॥ २७ ॥ यथा पुरा हनूमंतमनुयाता महाबलम् । तैस्ताडितोऽपि न जहौ गिरिं राजा कराग्रतः ॥ २८ ॥ मन्मुखाच्छ्रीहरिः श्रुत्वा शैलोद्योगं नृपोपरि । सद्यो भक्तसहायार्थं भगवान् भक्तवत्सलः ॥ २९ ॥ आगत्याकाशमार्गेऽपि दत्त्वा तेजः स्वकं परम् । माभैष्टेत्यभयं दत्त्वा त्वरमन्तरधीयत ॥ ३० ॥ गते हरौ भगवति भगवत्तेजसाऽन्वितः । एकहस्ते गिरिं धृत्वा मुष्टिना वज्रघातिना ॥ ३१ ॥ सुमेरुं संतताडाशु वज्रीव बलवत्तरः । तस्य मुष्टिप्रहारेण मेरुर्विह्वलतां गतः ॥ ३२ ॥ हिमवन्तं बाहुवेगात्पातयित्वा महीतले । ममर्द पद्‌भ्यां चान्यांश्च विंध्यादीन्‌रणदुर्मदः ॥ ३३ ॥ विंध्यादयश्च ते सर्वे पादघातेन मर्दिताः । भयभीता रणं त्यक्त्वा दुद्रुवुस्ते दिशो दश ॥ ३४ ॥ एवं जित्वा शैलसंघं तं शैल शैलसन्निभः । रैवतोऽपि जयारावैरानर्तेषु न्यपातयत् ॥ ३५ ॥ सोऽभूद्‌रैवतनामापि राजन् रैवतकोऽचलः । हरिभक्तः शैलमुख्यो द्वारावत्यां विराजते ॥ ३६ ॥ तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या प्रमुच्यते । स्पर्शनाच्छतयज्ञानां फलमाप्नोति मानवः ॥ ३७ ॥ यात्रां कृत्वा च यस्यापि परिक्रम्य नताननः । भोजनं ब्राह्मणे दत्वा याति विष्णोः परं पदम् ॥ ३८ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां द्वारकाखंडे श्रीनारद बहुलाश्व संवादे रत्‍नाकररैवतकाचलमाहात्म्यं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrīnārada uvāca - dvārāvatyā samudrasya māhātmyaṃ śruṇu mānada | sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ tatsnānaphaladaṃ smṛtam || 1 || mādhavyāṃ pūrṇamāsyāṃ yo vratī snātvā nadīpatim | natvā saṃpūjya vidhivad‌rat‍nadānaṃ karoti yaḥ || 2 || tasya dehe trayo devā nivasaṃti mahīpate | yasya darśanamātreṇa naro yāti kṛtārthatām || 3 || taddehasparśanātsadyo brahmahatyā pramucyate | yatra yatra gataḥ so'pi tatra tatra ca bhūḥ śubhā || 4 || dṛṣṭvā taṃ ca mṛtaḥ pāpī jagadvadhakaro'pi hi | chinatti pāpapaṭalaṃ paraṃ mokṣaṃ prayāti hi || 5 || raivatasyātha śailasya māhātmyaṃ śrṛṇu mānada | sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ muktibhuktipradāyakam || 6 || gautamasya suto dhīmān medhāvī nāma vaiṣṇavaḥ | viṃdhyācale tapastepe varṣāṇāmayutaṃ śatam || 7 || taṃ draṣṭumāgataḥ sākṣādapāṃtaratamo muniḥ | noccacālāsanātso'pi medhāvī tapasotkaṭaḥ || 8 || apāṃtaratamastaṃ vai śaśāpa krodhapūritaḥ | satāmabhakta pāpātman svatapobalagarvitaḥ || 9 || śailavatte sthitiścātra tvaṃ śailo bhava durmate | ityuktvā'tha gate sākṣād apāṃtaratame munau || 10 || medhāvī śailatāṃ prāptaḥ śrīśailasya suto'bhavat | jātismaro mahābuddhirviṣṇubhakteḥ prabhāvataḥ || |11 || ekadā manmukhācchrutvā māhātmyaṃ dvārakāpuraḥ | provāca so'pi rājānaṃ raivataṃ gaccha satvaram || 12 || vada matprārthanāmuktāṃ tvaṃ mahādīnavatsalaḥ | so'yaṃ mahābalo rājā prasanno yadi vā bhavet || 13 || tena nītasya me vāso bhaviṣyati hareḥ puri | iti śrutvā mayā viṣṇubhaktānāṃ śāṃtikāriṇā || 14 || raivatāyaśu kathitaṃ tathoktaṃ paramaṃ vacaḥ | sa prasannaḥ prāha rājannatra ko'pi na parvataḥ || 15 || tatsthāpanāṃ kariṣyāmi samutpāṭya bhujābalāt | samunnīya dvārakāyāṃ pratijñāmakarodimām || 16 || etasmiṃstaccorayituṃ prayāte nṛpasattame | tatpūrvasmādahaṃ prāptaḥ śrīśailasya pure nṛpa || 17 || kalipriyeṇāpi mayā śrīśailāya mahātmane | kathitaḥ sarvavṛttāṃto nṛpacauryasamanvitaḥ || 18 || śrīśailaḥ putramohena nirbhartsyeti kva yāsi hi | sumeruṃ girirājaṃ ca himavantaṃ nageśvaram || 19 || śrīśailaḥ prāha dharmātmā putrasnehasamākulaḥ | eko daivena datto'yaṃ na putrā bahavaśca me || 20 || taṃ hartumāgate rājñi raivate vai mahābale | videśaṃ yāti putro me tena rājñā mahātmanā || 21 || putrasnehābhibhūto'haṃ yuvayoḥ śaraṇaṃ gataḥ | jitvā taṃ raivataṃ śīghraṃ putraṃ māṃ dātumarhatha || 22 || jāteśca kāraṇāttau dvau sumeruśca himācalaḥ | śailalakṣaiḥ parivṛtau yoddhumājagmaturdrutam || 23 || tato bhujābhyāṃ utpāṭya hanumāniva taṃ girim | ūrdhvaṃ kṛtvā balād‌rājā yadā gaṃtuṃ mano dadhe || 24 || tadaiva cāgatānvīkṣya girīñchastrāstradhāriṇaḥ | aṭṭahāsaṃ cakoroccaistaḍitpātamivātmanaḥ || 25 || nanāda tena brahmāṃḍaṃ saptalokerbilaiḥ saha | tadaiva teṣāṃ śastrāṇi hastebhyo nyapatansvataḥ || 26 || niḥśastrāste yadā śailāḥ kurvaṃtaḥ pradhvaniṃ muhuḥ | gacchaṃtaṃ sagiriṃ jaghnuḥ muṣṭibhirjānubhiḥ pathi || 27 || yathā purā hanūmaṃtamanuyātā mahābalam | taistāḍito'pi na jahau giriṃ rājā karāgrataḥ || 28 || manmukhācchrīhariḥ śrutvā śailodyogaṃ nṛpopari | sadyo bhaktasahāyārthaṃ bhagavān bhaktavatsalaḥ || 29 || āgatyākāśamārge'pi dattvā tejaḥ svakaṃ param | mābhaiṣṭetyabhayaṃ dattvā tvaramantaradhīyata || 30 || gate harau bhagavati bhagavattejasā'nvitaḥ | ekahaste giriṃ dhṛtvā muṣṭinā vajraghātinā || 31 || sumeruṃ saṃtatāḍāśu vajrīva balavattaraḥ | tasya muṣṭiprahāreṇa merurvihvalatāṃ gataḥ || 32 || himavantaṃ bāhuvegātpātayitvā mahītale | mamarda pad‌bhyāṃ cānyāṃśca viṃdhyādīn‌raṇadurmadaḥ || 33 || viṃdhyādayaśca te sarve pādaghātena marditāḥ | bhayabhītā raṇaṃ tyaktvā dudruvuste diśo daśa || 34 || evaṃ jitvā śailasaṃghaṃ taṃ śaila śailasannibhaḥ | raivato'pi jayārāvairānarteṣu nyapātayat || 35 || so'bhūd‌raivatanāmāpi rājan raivatako'calaḥ | haribhaktaḥ śailamukhyo dvārāvatyāṃ virājate || 36 || tasya darśanamātreṇa brahmahatyā pramucyate | sparśanācchatayajñānāṃ phalamāpnoti mānavaḥ || 37 || yātrāṃ kṛtvā ca yasyāpi parikramya natānanaḥ | bhojanaṃ brāhmaṇe datvā yāti viṣṇoḥ paraṃ padam || 38 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ dvārakākhaṃḍe śrīnārada bahulāśva saṃvāde rat‍nākararaivatakācalamāhātmyaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 || hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||