Chapter 12

श्रीनारद उवाच - इदं मया ते कथितं गोपीनां चरितं शुभम् । अन्यसां चैव गोपीनां वर्णनं शृणु मैथिल ॥ १ ॥ वीतिहोत्रोऽग्निभुक् सांबः श्रीकरो गोपतिः श्रुतः । व्रजेशः पावनः शांत उपनन्दा व्रजेभवाः ॥ २ ॥ धनवंतो रूपवंतः पुत्रवंतो बहुश्रुताः । शीलादिगुणसंपनाः सर्वे दानपरायणाः ॥ ३ ॥ तेषां गृहेषु संजाताः कन्यका देववाक्यतः । काश्चिद्दिव्या अदिव्याश्च तथा त्रिगुणवृत्तयः ॥ ४ ॥ भूमिगोप्यश्च संजाताः पुण्यैर्नानाविधैः कृतैः । राधिकासहचर्यस्ताः सख्योऽभूवन् विदेहराट् ॥ ५ ॥ एकदा मानिनीं राधां ताः सर्वा व्रजगोपिकाः । ऊचुर्वीक्ष्य हरिं प्राप्तं होलिकाया महोत्सवे ॥ ६ ॥ गोप्य ऊचुः - रंभोरु चन्द्रवदने मधुमानिनीशे राधे वचः सुललितं ललने शृणु त्वम् । श्रीहोलिकोत्सवविहारमलं विधातु- मायाति ते पुरवने व्रजभूषणोऽयम् ॥ ७ ॥ श्रीयौवनोन्मदविधूर्णितलोचनोऽसौ नीलालकालिकलितां सकपोलगोलः । सत्पीतकंचुकघनांतमशेषमाराद् आचालयन्ध्वनिमता स्वपदारुणेन ॥ ८ ॥ बालार्कमौलिविमलांगदहारमुद्य- द्विद्युत्क्षिपन् मकरकुण्डलमादधानः । पीतांबरेण जयति द्युतिमण्डलोऽसौ भूमण्डले सधनुषेव घनो दिविस्थः ॥ ९ ॥ आबीरकुंकुमरसैश्च विलिप्तदेहो हस्ते गृहीतनवसेचनयंत्र आरात् । प्रेक्ष्यंस्तवाशु सखि वाटमतीव राधे त्वद्‌रासरंगरसकेलिरतः स्थितः सः ॥ १० ॥ निर्गच्छ फाल्गुनमिषेण विहाय मानं दातव्यमद्य च यशः किल होलिकायै । कर्तव्यमाशु निजमन्दिररङ्गवारि- पाटीरपंकमकरन्दचयं च तूर्णम् ॥ ११ ॥ उत्तिष्ठ गच्छ सहसा निजमण्डलीभि- र्यत्रास्ति सोऽपि किल तत्र महामते त्वम् । एतादृशोऽपि समयो न कदापि लभ्यः प्रक्षालितं करतलं विदितं प्रवाहे ॥ १२ ॥ श्रीनारद उवाच - अथ मानवती राधा मानं त्यक्त्वा समुत्थिता । सखीसंघैः परिवृता प्रकर्तुं होलिकोत्सवम् ॥ १३ ॥ श्रीखण्डागुरुकस्तूरीहरिद्राकुंकुमद्रवैः । पूरिताभिर्दृतीभिश्च संयुक्तास्ता व्रजांगनाः ॥ १४ ॥ रक्तहस्ताः पीतवस्त्राः कूजन् नूपुरमेखलाः । गायंत्यो होलिकागीतीः गालीभिर्हास्यसंधिभिः ॥ १५ ॥ आबीरारुणचूर्णानां मुष्टिभिस्ता इतस्ततः । कुर्वंत्यश्चारुणं भूमिं दिगन्तं चांबरं तथा ॥ १६ ॥ कोटिशः कोटिशस्तत्र स्फुरंत्याबीरमुष्टयः । सुगंधारुणचूर्णानां कोटिशः कोटिशस्तथा ॥ १७ ॥ सर्वतो जगृहुः कृष्णं कराभ्यां व्रजगोपिकाः । यथा मेघं च दामिन्यः संध्यायां श्रावणस्य च ॥ १८ ॥ तन्मुखं च विलिम्पन्त्योऽथाबीरारुणमुष्टिभिः । कुंकुमाक्तदृतीभिस्तं आर्द्रीचक्रुर्विधानतः ॥ १९ ॥ भगवनपि तत्रैव यावतीर्व्रजयोषितः । धृत्वा रूपाणि तावंति विजहार नृपेश्वर ॥ २० ॥ राधया शुशुभे तत्र होलिकाया महोत्सवे । वर्षासंध्याक्षणे कृष्णः सौदामिन्या घनो यथा ॥ २१ ॥ कृष्णोऽपि तद्धस्तकृताक्तनेत्रो दत्वा स्वकीयं नवमुत्तरीयम् । ताभ्यो ययौ नन्दगृहं परेशो देवेषु वर्षत्सु च पुष्पवर्षम् ॥ २२ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां माधुर्यखण्डे श्रीनारदबहुलाश्वसंवादे होलिकोत्सवे दिव्यत्रिगुणवृत्तिभूमिगोप्युपाख्यानं नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrīnārada uvāca - idaṃ mayā te kathitaṃ gopīnāṃ caritaṃ śubham | anyasāṃ caiva gopīnāṃ varṇanaṃ śṛṇu maithila || 1 || vītihotro'gnibhuk sāṃbaḥ śrīkaro gopatiḥ śrutaḥ | vrajeśaḥ pāvanaḥ śāṃta upanandā vrajebhavāḥ || 2 || dhanavaṃto rūpavaṃtaḥ putravaṃto bahuśrutāḥ | śīlādiguṇasaṃpanāḥ sarve dānaparāyaṇāḥ || 3 || teṣāṃ gṛheṣu saṃjātāḥ kanyakā devavākyataḥ | kāściddivyā adivyāśca tathā triguṇavṛttayaḥ || 4 || bhūmigopyaśca saṃjātāḥ puṇyairnānāvidhaiḥ kṛtaiḥ | rādhikāsahacaryastāḥ sakhyo'bhūvan videharāṭ || 5 || ekadā māninīṃ rādhāṃ tāḥ sarvā vrajagopikāḥ | ūcurvīkṣya hariṃ prāptaṃ holikāyā mahotsave || 6 || gopya ūcuḥ - raṃbhoru candravadane madhumāninīśe rādhe vacaḥ sulalitaṃ lalane śṛṇu tvam | śrīholikotsavavihāramalaṃ vidhātu- māyāti te puravane vrajabhūṣaṇo'yam || 7 || śrīyauvanonmadavidhūrṇitalocano'sau nīlālakālikalitāṃ sakapolagolaḥ | satpītakaṃcukaghanāṃtamaśeṣamārād ācālayandhvanimatā svapadāruṇena || 8 || bālārkamaulivimalāṃgadahāramudya- dvidyutkṣipan makarakuṇḍalamādadhānaḥ | pītāṃbareṇa jayati dyutimaṇḍalo'sau bhūmaṇḍale sadhanuṣeva ghano divisthaḥ || 9 || ābīrakuṃkumarasaiśca viliptadeho haste gṛhītanavasecanayaṃtra ārāt | prekṣyaṃstavāśu sakhi vāṭamatīva rādhe tvad‌rāsaraṃgarasakelirataḥ sthitaḥ saḥ || 10 || nirgaccha phālgunamiṣeṇa vihāya mānaṃ dātavyamadya ca yaśaḥ kila holikāyai | kartavyamāśu nijamandiraraṅgavāri- pāṭīrapaṃkamakarandacayaṃ ca tūrṇam || 11 || uttiṣṭha gaccha sahasā nijamaṇḍalībhi- ryatrāsti so'pi kila tatra mahāmate tvam | etādṛśo'pi samayo na kadāpi labhyaḥ prakṣālitaṃ karatalaṃ viditaṃ pravāhe || 12 || śrīnārada uvāca - atha mānavatī rādhā mānaṃ tyaktvā samutthitā | sakhīsaṃghaiḥ parivṛtā prakartuṃ holikotsavam || 13 || śrīkhaṇḍāgurukastūrīharidrākuṃkumadravaiḥ | pūritābhirdṛtībhiśca saṃyuktāstā vrajāṃganāḥ || 14 || raktahastāḥ pītavastrāḥ kūjan nūpuramekhalāḥ | gāyaṃtyo holikāgītīḥ gālībhirhāsyasaṃdhibhiḥ || 15 || ābīrāruṇacūrṇānāṃ muṣṭibhistā itastataḥ | kurvaṃtyaścāruṇaṃ bhūmiṃ digantaṃ cāṃbaraṃ tathā || 16 || koṭiśaḥ koṭiśastatra sphuraṃtyābīramuṣṭayaḥ | sugaṃdhāruṇacūrṇānāṃ koṭiśaḥ koṭiśastathā || 17 || sarvato jagṛhuḥ kṛṣṇaṃ karābhyāṃ vrajagopikāḥ | yathā meghaṃ ca dāminyaḥ saṃdhyāyāṃ śrāvaṇasya ca || 18 || tanmukhaṃ ca vilimpantyo'thābīrāruṇamuṣṭibhiḥ | kuṃkumāktadṛtībhistaṃ ārdrīcakrurvidhānataḥ || 19 || bhagavanapi tatraiva yāvatīrvrajayoṣitaḥ | dhṛtvā rūpāṇi tāvaṃti vijahāra nṛpeśvara || 20 || rādhayā śuśubhe tatra holikāyā mahotsave | varṣāsaṃdhyākṣaṇe kṛṣṇaḥ saudāminyā ghano yathā || 21 || kṛṣṇo'pi taddhastakṛtāktanetro datvā svakīyaṃ navamuttarīyam | tābhyo yayau nandagṛhaṃ pareśo deveṣu varṣatsu ca puṣpavarṣam || 22 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ mādhuryakhaṇḍe śrīnāradabahulāśvasaṃvāde holikotsave divyatriguṇavṛttibhūmigopyupākhyānaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 || hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||