Chapter 8

श्रीनारद उवाच - निर्गतः शिशुपालोऽसौ सबलश्चंद्रकापुरात् ॥ पितरौ तौ तिरस्कृत्य स्वभावो ह्यसतामयम् ॥१॥ वाहिनीध्वजिनीभ्यां च द्युमच्छक्तौ विनिर्गतौ ॥ पृतनाक्षौहिणीभ्यां तौ रंगपिंगौ च मंत्रिणौ ॥२॥ शिशुपालमहासैन्यं प्रलयाब्धिसमं नृप ॥ संवीक्ष्य यदवस्तर्तुं चाजग्मुः कृष्णपोतकाः ॥३॥ वाहिनीसहितः पश्चाद्द्युमान्नामा महाबलः ॥ युयुधे यादवैः सार्द्धं शिशुपालप्रणोदितः ॥४॥ द्वयोश्च सैन्ययोर्बाणैरंधकारोऽभवद्‌रणे ॥ हयपादरजोवृन्दैः प्रोत्थितैश्छादयन्नभः ॥५॥ हयाश्च नृप धावन्तः प्रोत्पतंतो द्विपान्प्रति ॥ द्विपाश्च सक्षता युद्धे पातयंतः पदैर्द्विषः ॥६॥ शुण्डादण्डस्य फूत्कारैर्मर्दयन्त इतस्ततः ॥ कस्तूरीपत्रसिंदूर-रक्तकंबलमंडिताः ॥७॥ बाणैर्गदाभिः परिघैः खड्गैः शूलैश्च शक्तिभिः ॥ छिन्नाङ्गाः पत्तयः पेतुश्छिन्नबाह्वंघ्रिजानवः ॥८॥ कश्चित्तीक्ष्णासिना राजन् हयान्युद्धे द्विधाकरोत् ॥ केचिद्दंतान् संगृहीत्वा कुंभेषु करिणां गताः ॥९॥ अमात्यं हस्तिवाहं च मर्दयन्तो मृगेन्द्रवत् ॥ उल्लंघयंत सहसा गजवृंदं महाबलाः ॥१०॥ खड्गप्रहारं कुर्वंतो विदार्य परसैनिकान् ॥ हयस्पृष्टा न दृश्यंते दृश्यंते ते नटा इव ॥११॥ सैन्यवेगं च शत्रूणां दृष्ट्वाक्रूरः समाययौ ॥ चकार दुर्दिनं बाणैर्बाणौघैश्चापि निर्गतैः ॥ छादयामास चाक्रूरं वर्षासूर्यमिवाम्बुदः ॥१२॥ छित्वा तद्‌बाणपटलमसिना गांदिनीसुतः ॥ शक्त्या तताड तं वीरं द्युमंतं क्रोधमूर्छितम् ॥१३॥ तत्प्रहारेण भीन्नांगो मूर्छितो घटिकाद्वयम् ॥ पुनरुत्थाय युयुधे शिशुपालसखा बली ॥१४॥ गृहीत्वाथ गदां गुर्वीं लक्षभारविनिर्मिताम् ॥ तताड हृदि चाक्रूरं जगर्ज घनवद्द्युमान् ॥१५॥ अक्रूरे तत्प्रहारेण किंचिद्व्याकुलमानसे ॥ युयुधानस्तदा प्रागाज्ज्याशब्दं कारयन्मुहुः ॥१६॥ शिरस्तस्याशु चिच्छेद बाणेनैकेन लीलया ॥ पतिते द्युमति ह्याजौ वीरास्तस्य विदुद्रुवुः ॥१७॥ तदैव शक्तः संप्राप्तो दृष्ट्वा सेनां पलायिताम् ॥ शूलं चिक्षेप सहसा युयुधानाय धीमते ॥१८॥ युयुधानश्च बाणौघैस्तच्छूलं शतधाकरोत् ॥ शक्तो गृहीत्वा परिघं युयुधानं तताड ह ॥१९॥ युयुधानोऽर्जुनसखः क्षणं मूर्च्छामवाप ह ॥ तदैव वीरः संप्राप्तः कृतवर्मा महाबलः ॥२०॥ शक्तस्यापि रथं साश्वं बाणैश्चूर्णीचकार ह ॥ शक्तोऽपि चूर्णयामास गदया तद्‌रथं परम् ॥२१॥ कृतवर्मा रथं त्यक्त्वा शक्तं जग्राह रोषतः ॥ पातयित्वा भूजाभ्यां तं चिक्षेप नृप योजनम् ॥२२॥ शक्ते च पतिते युद्धे शिशुपालप्रणोदितौ ॥ रंगपिंगौ मंत्रिणौ तौ पृतनाऽक्षौहिणीयुतौ ॥२३॥ बाणवर्षं प्रकुर्वंतौ मर्दयंतावरीन्मृधे ॥ आजग्मतुर्मैथिलेन्द्र यथा वातहुताशनौ ॥२४॥ उद्‌भटं तद्‌बलं वीक्ष्य यादवेन्द्रपितुः समः ॥ आदाय चापं सदसि प्रद्युम्नो वाक्यमब्रवीत् ॥२५॥ प्रद्युम्न उवाच - अहं गमिष्यामि पुरो रंगपिंगमृधे जनाः ॥ रंगपिंगौ च दृश्येते महाबलपराक्रमौ ॥२६॥ श्रीनारद उवाच - एतच्छ्रुत्वा महाबाहुर्भानुः कृष्णसुतो बली ॥ सर्वेषामग्रतो भूत्वा भ्रातरं प्राह नीतिवत् ॥२७॥ भानुरुवाच - त्रैलोक्यं दृश्यते प्राप्तं यदा ते संमुखे प्रभो ॥ तदा ते चापटंकारो भविष्यति न संशयः ॥२८॥ केवलेनापि खड्गेन शिरसी रंगपिंगयोः ॥ छित्वा चात्र प्रवेक्ष्यामि कलिंगशकलाविव ॥२९॥

śrīnārada uvāca - nirgataḥ śiśupālo'sau sabalaścaṃdrakāpurāt || pitarau tau tiraskṛtya svabhāvo hyasatāmayam ||1|| vāhinīdhvajinībhyāṃ ca dyumacchaktau vinirgatau || pṛtanākṣauhiṇībhyāṃ tau raṃgapiṃgau ca maṃtriṇau ||2|| śiśupālamahāsainyaṃ pralayābdhisamaṃ nṛpa || saṃvīkṣya yadavastartuṃ cājagmuḥ kṛṣṇapotakāḥ ||3|| vāhinīsahitaḥ paścāddyumānnāmā mahābalaḥ || yuyudhe yādavaiḥ sārddhaṃ śiśupālapraṇoditaḥ ||4|| dvayośca sainyayorbāṇairaṃdhakāro'bhavad‌raṇe || hayapādarajovṛndaiḥ protthitaiśchādayannabhaḥ ||5|| hayāśca nṛpa dhāvantaḥ protpataṃto dvipānprati || dvipāśca sakṣatā yuddhe pātayaṃtaḥ padairdviṣaḥ ||6|| śuṇḍādaṇḍasya phūtkārairmardayanta itastataḥ || kastūrīpatrasiṃdūra-raktakaṃbalamaṃḍitāḥ ||7|| bāṇairgadābhiḥ parighaiḥ khaḍgaiḥ śūlaiśca śaktibhiḥ || chinnāṅgāḥ pattayaḥ petuśchinnabāhvaṃghrijānavaḥ ||8|| kaścittīkṣṇāsinā rājan hayānyuddhe dvidhākarot || keciddaṃtān saṃgṛhītvā kuṃbheṣu kariṇāṃ gatāḥ ||9|| amātyaṃ hastivāhaṃ ca mardayanto mṛgendravat || ullaṃghayaṃta sahasā gajavṛṃdaṃ mahābalāḥ ||10|| khaḍgaprahāraṃ kurvaṃto vidārya parasainikān || hayaspṛṣṭā na dṛśyaṃte dṛśyaṃte te naṭā iva ||11|| sainyavegaṃ ca śatrūṇāṃ dṛṣṭvākrūraḥ samāyayau || cakāra durdinaṃ bāṇairbāṇaughaiścāpi nirgataiḥ || chādayāmāsa cākrūraṃ varṣāsūryamivāmbudaḥ ||12|| chitvā tad‌bāṇapaṭalamasinā gāṃdinīsutaḥ || śaktyā tatāḍa taṃ vīraṃ dyumaṃtaṃ krodhamūrchitam ||13|| tatprahāreṇa bhīnnāṃgo mūrchito ghaṭikādvayam || punarutthāya yuyudhe śiśupālasakhā balī ||14|| gṛhītvātha gadāṃ gurvīṃ lakṣabhāravinirmitām || tatāḍa hṛdi cākrūraṃ jagarja ghanavaddyumān ||15|| akrūre tatprahāreṇa kiṃcidvyākulamānase || yuyudhānastadā prāgājjyāśabdaṃ kārayanmuhuḥ ||16|| śirastasyāśu ciccheda bāṇenaikena līlayā || patite dyumati hyājau vīrāstasya vidudruvuḥ ||17|| tadaiva śaktaḥ saṃprāpto dṛṣṭvā senāṃ palāyitām || śūlaṃ cikṣepa sahasā yuyudhānāya dhīmate ||18|| yuyudhānaśca bāṇaughaistacchūlaṃ śatadhākarot || śakto gṛhītvā parighaṃ yuyudhānaṃ tatāḍa ha ||19|| yuyudhāno'rjunasakhaḥ kṣaṇaṃ mūrcchāmavāpa ha || tadaiva vīraḥ saṃprāptaḥ kṛtavarmā mahābalaḥ ||20|| śaktasyāpi rathaṃ sāśvaṃ bāṇaiścūrṇīcakāra ha || śakto'pi cūrṇayāmāsa gadayā tad‌rathaṃ param ||21|| kṛtavarmā rathaṃ tyaktvā śaktaṃ jagrāha roṣataḥ || pātayitvā bhūjābhyāṃ taṃ cikṣepa nṛpa yojanam ||22|| śakte ca patite yuddhe śiśupālapraṇoditau || raṃgapiṃgau maṃtriṇau tau pṛtanā'kṣauhiṇīyutau ||23|| bāṇavarṣaṃ prakurvaṃtau mardayaṃtāvarīnmṛdhe || ājagmaturmaithilendra yathā vātahutāśanau ||24|| ud‌bhaṭaṃ tad‌balaṃ vīkṣya yādavendrapituḥ samaḥ || ādāya cāpaṃ sadasi pradyumno vākyamabravīt ||25|| pradyumna uvāca - ahaṃ gamiṣyāmi puro raṃgapiṃgamṛdhe janāḥ || raṃgapiṃgau ca dṛśyete mahābalaparākramau ||26|| śrīnārada uvāca - etacchrutvā mahābāhurbhānuḥ kṛṣṇasuto balī || sarveṣāmagrato bhūtvā bhrātaraṃ prāha nītivat ||27|| bhānuruvāca - trailokyaṃ dṛśyate prāptaṃ yadā te saṃmukhe prabho || tadā te cāpaṭaṃkāro bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||28|| kevalenāpi khaḍgena śirasī raṃgapiṃgayoḥ || chitvā cātra pravekṣyāmi kaliṃgaśakalāviva ||29||