Chapter 14

वैदेह उवाच - राजोवाच - द्वीपे रमणके ब्रह्मन् सर्पान् अन्यान्विना कथम् । एतन्मे ब्रूहि सकलं कालियस्याभवद्‌भयम् ॥ १ ॥ श्रीनारद उवाच - तत्र नागान्तको नित्यं नागसंघं जघान ह । गतक्षोभं चैकदा ते तार्क्ष्यं प्राहुर्भयातुराः ॥ २ ॥ नागाः ऊचुः - हे गरुत्मन् नमस्तुभ्यं त्वं साक्षाद्‌विष्णुवाहनः । अस्मानत्सि यदा सर्पान् कथं नो जीवनं भवेत् ॥ ३ ॥ तस्माद्‌बलिं गृहाणाशु मासे मासे गृहात्पृथक् । वनस्पतिसुधान्नानां उपचारैर्विधानतः ॥ ४ ॥ गरुड उवाच - एकः सर्पस्तु मे देयोभवद्‌भिर्वा गृहात्पृथक् । कथं पचामि तमृते बलिं वीटकवत्परम् ॥ ५ ॥ श्रीनारद उवाच - तथास्तु चोक्तास्ते सर्वे गरुडाय महात्मने । गोपीथायात्मजो राजन् नित्यं दिव्यं बलिं ददुः ॥ ६ ॥ कालियस्य गृहस्यापि समयोऽभूद्‌यदा नृप । तदा तार्क्ष्यबलिं सर्वं बुभुजे कालियो बलात् ॥ ७ ॥ तदाऽऽगतः प्रकुपितो वेगतः कालियोपरि । चकार पादविक्षेपं गरुडश्चंडविक्रमः ॥ ८ ॥ गरुडांघ्रिप्रहारेण कालियो मूर्छितोऽभवत् । पुनरुत्थाय जिह्वाभिः प्रावलीढन् मुखं श्वसन् ॥ ९ ॥ प्रसार्य स्वं फणशतं कालियः फणिनां वरः । व्यदशद्‌गरुडं वेगाद्दद्‌भिर्विषमयैर्बली ॥ १० ॥ गृहीत्वा तं च तुंडेन गरुडो दिव्यवाहनः । भूपृष्ठे पोथयामास पक्षाभ्यां ताडयन्मुहुः ॥ ११ ॥ तुण्डाद्‌विनिर्गतः सर्पः तत्पक्षान्विचकर्ष ह । तत्पादौ वेष्टयंस्तुद्यन् फूत्कारं व्यदधन्मुहुः ॥ १२ ॥ तेषां तु दर्शनं पुण्यं सर्वकामफलप्रदम् । शुक्लपक्षे मैथिलेंद्र दशम्यामाश्विनस्य तत् ॥ १३ ॥ कुपितो गरुडस्तं वै नीत्वा तुंडेन कालियम् । निपात्य भूम्यां सहसा तत्तनुं विचकर्ष ह ॥ १४ ॥ तदा दुद्राव तत्तुंडात् कालियो भयविह्वह्लः । तमन्वधावत् सहसा पक्षिराट् चंडविक्रमः ॥ १५ ॥ सप्त द्वीपान् सप्तखंडान् सप्तसिंधूंस्ततः फणी । यत्र यत्र गतस्तार्क्ष्यं तत्र तत्र ददर्श ह ॥ १६ ॥ भूर्लोकं च भुवर्लोकं स्वर्लोकं प्रगतः फणी । महर्लोकं ततो धावन् जनलोकं जगाम ह ॥ १७ ॥ यत्रैव गरुडे प्राप्तेऽ धोऽधो लोकं पुनर्गतः । श्रीकृष्णस्य भयात्केऽपि रक्षां तस्य न संदधुः ॥ १८ ॥ कुत्रापि न सुखे जाते कालियोऽपि भयातुरः । जगाम देवदेवस्य शेषस्य चरणांतिके ॥ १९ ॥ नत्वा प्रणम्य तं शेषं परिक्रम्य कृतांजलिः । दीनो भयातुरः प्राह दीर्घपृष्ठ प्रकंपितः ॥ २० ॥ कालिय उवाच - हेभूमिभर्तर्भुवनेश भूमन् भूभारहृत्त्वं ह्यसि भूरिलीलः । मां पाहि पाहि प्रभविष्णुपूर्णः परात्परस्त्वं पुरुषः पुराणः ॥ २१ ॥ श्रीनारद उवाच - दीनं भयातुरं दृष्ट्वा कालियं श्रीफणीश्वरः । वाचा मधुरया प्रीणन् प्राह देवोजनार्दनः ॥ २२ ॥ शेष उवाच - हे कालिय महाबुद्धे श्रृणु मे परमं वचः । कुत्रापि न हि ते रक्षा भविष्यति न संशयः ॥ २३ ॥ आसीत्पुरा मुनिः सिद्धः सौभरिर्नाम नामतः । वृन्दारण्ये तपस्तप्तो वर्षाणामयुतं जले ॥ २४ ॥ मीनराजविहारं यो वीक्ष्य गेहस्पृहोऽभवत् । स उवाह महाबुद्धिः मांधातुस्तनुजाशतम् ॥ २५ ॥ तस्मै ददौ हरिः साक्षात् परां भागवतीं श्रियम् । वीक्ष्य तां नृप मांधाता विस्मितोऽभूद्‌गतस्मयः ॥ २६ ॥ यमुनांतर्जले दीर्घं सौभरेस्तपतस्तपः । पश्यतस्तस्य गरुडो मीनराजं जघान ह ॥ २७ ॥ मीनान्सुदुःखितान् दृष्ट्वा दुःसहा दीनवत्सलः । तस्मिन् शापौ ददौ क्रुद्धः सौभरिर्मुनिसत्तमः ॥ २८ ॥ सौभरिरुवाच - मीनानद्यतनाद् अत्र यद्यत्सि त्वं बलाद्विराट् । तदैव र्पाणनाशस्ते भूयान्मे शापतस्त्वरम् ॥ २९ ॥ शेष उवाच - तद्दिनात्तत्र नायाति गरुडः शापविह्वलः । तस्मात् कालिय गच्छाशु वृंदारण्ये हरेर्वने ॥ ३० ॥ कालिंद्यां च निजं वासं कुरु मद्वाक्यनोदितः । निर्भयस्ते भयं तार्क्ष्यान् न भविष्यति कर्हिचित् ॥ ३१ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्तः कालियो भीतः सकलत्रः सपुत्रकः । कालिंद्यां वासकृद् राजन् श्रीकृष्णेन विवासितः ॥ ३२ ॥

vaideha uvāca - rājovāca - dvīpe ramaṇake brahman sarpān anyānvinā katham | etanme brūhi sakalaṃ kāliyasyābhavad‌bhayam || 1 || śrīnārada uvāca - tatra nāgāntako nityaṃ nāgasaṃghaṃ jaghāna ha | gatakṣobhaṃ caikadā te tārkṣyaṃ prāhurbhayāturāḥ || 2 || nāgāḥ ūcuḥ - he garutman namastubhyaṃ tvaṃ sākṣād‌viṣṇuvāhanaḥ | asmānatsi yadā sarpān kathaṃ no jīvanaṃ bhavet || 3 || tasmād‌baliṃ gṛhāṇāśu māse māse gṛhātpṛthak | vanaspatisudhānnānāṃ upacārairvidhānataḥ || 4 || garuḍa uvāca - ekaḥ sarpastu me deyobhavad‌bhirvā gṛhātpṛthak | kathaṃ pacāmi tamṛte baliṃ vīṭakavatparam || 5 || śrīnārada uvāca - tathāstu coktāste sarve garuḍāya mahātmane | gopīthāyātmajo rājan nityaṃ divyaṃ baliṃ daduḥ || 6 || kāliyasya gṛhasyāpi samayo'bhūd‌yadā nṛpa | tadā tārkṣyabaliṃ sarvaṃ bubhuje kāliyo balāt || 7 || tadā''gataḥ prakupito vegataḥ kāliyopari | cakāra pādavikṣepaṃ garuḍaścaṃḍavikramaḥ || 8 || garuḍāṃghriprahāreṇa kāliyo mūrchito'bhavat | punarutthāya jihvābhiḥ prāvalīḍhan mukhaṃ śvasan || 9 || prasārya svaṃ phaṇaśataṃ kāliyaḥ phaṇināṃ varaḥ | vyadaśad‌garuḍaṃ vegāddad‌bhirviṣamayairbalī || 10 || gṛhītvā taṃ ca tuṃḍena garuḍo divyavāhanaḥ | bhūpṛṣṭhe pothayāmāsa pakṣābhyāṃ tāḍayanmuhuḥ || 11 || tuṇḍād‌vinirgataḥ sarpaḥ tatpakṣānvicakarṣa ha | tatpādau veṣṭayaṃstudyan phūtkāraṃ vyadadhanmuhuḥ || 12 || teṣāṃ tu darśanaṃ puṇyaṃ sarvakāmaphalapradam | śuklapakṣe maithileṃdra daśamyāmāśvinasya tat || 13 || kupito garuḍastaṃ vai nītvā tuṃḍena kāliyam | nipātya bhūmyāṃ sahasā tattanuṃ vicakarṣa ha || 14 || tadā dudrāva tattuṃḍāt kāliyo bhayavihvahlaḥ | tamanvadhāvat sahasā pakṣirāṭ caṃḍavikramaḥ || 15 || sapta dvīpān saptakhaṃḍān saptasiṃdhūṃstataḥ phaṇī | yatra yatra gatastārkṣyaṃ tatra tatra dadarśa ha || 16 || bhūrlokaṃ ca bhuvarlokaṃ svarlokaṃ pragataḥ phaṇī | maharlokaṃ tato dhāvan janalokaṃ jagāma ha || 17 || yatraiva garuḍe prāpte' dho'dho lokaṃ punargataḥ | śrīkṛṣṇasya bhayātke'pi rakṣāṃ tasya na saṃdadhuḥ || 18 || kutrāpi na sukhe jāte kāliyo'pi bhayāturaḥ | jagāma devadevasya śeṣasya caraṇāṃtike || 19 || natvā praṇamya taṃ śeṣaṃ parikramya kṛtāṃjaliḥ | dīno bhayāturaḥ prāha dīrghapṛṣṭha prakaṃpitaḥ || 20 || kāliya uvāca - hebhūmibhartarbhuvaneśa bhūman bhūbhārahṛttvaṃ hyasi bhūrilīlaḥ | māṃ pāhi pāhi prabhaviṣṇupūrṇaḥ parātparastvaṃ puruṣaḥ purāṇaḥ || 21 || śrīnārada uvāca - dīnaṃ bhayāturaṃ dṛṣṭvā kāliyaṃ śrīphaṇīśvaraḥ | vācā madhurayā prīṇan prāha devojanārdanaḥ || 22 || śeṣa uvāca - he kāliya mahābuddhe śrṛṇu me paramaṃ vacaḥ | kutrāpi na hi te rakṣā bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 23 || āsītpurā muniḥ siddhaḥ saubharirnāma nāmataḥ | vṛndāraṇye tapastapto varṣāṇāmayutaṃ jale || 24 || mīnarājavihāraṃ yo vīkṣya gehaspṛho'bhavat | sa uvāha mahābuddhiḥ māṃdhātustanujāśatam || 25 || tasmai dadau hariḥ sākṣāt parāṃ bhāgavatīṃ śriyam | vīkṣya tāṃ nṛpa māṃdhātā vismito'bhūd‌gatasmayaḥ || 26 || yamunāṃtarjale dīrghaṃ saubharestapatastapaḥ | paśyatastasya garuḍo mīnarājaṃ jaghāna ha || 27 || mīnānsuduḥkhitān dṛṣṭvā duḥsahā dīnavatsalaḥ | tasmin śāpau dadau kruddhaḥ saubharirmunisattamaḥ || 28 || saubhariruvāca - mīnānadyatanād atra yadyatsi tvaṃ balādvirāṭ | tadaiva rpāṇanāśaste bhūyānme śāpatastvaram || 29 || śeṣa uvāca - taddināttatra nāyāti garuḍaḥ śāpavihvalaḥ | tasmāt kāliya gacchāśu vṛṃdāraṇye harervane || 30 || kāliṃdyāṃ ca nijaṃ vāsaṃ kuru madvākyanoditaḥ | nirbhayaste bhayaṃ tārkṣyān na bhaviṣyati karhicit || 31 || śrīnārada uvāca - ityuktaḥ kāliyo bhītaḥ sakalatraḥ saputrakaḥ | kāliṃdyāṃ vāsakṛd rājan śrīkṛṣṇena vivāsitaḥ || 32 ||