Chapter 20

श्रीनारद उवाच - एकदा कृष्णचंद्रस्य दर्शनार्थं परस्य च । दुर्वासा मुनिशार्दूलो व्रजमंडलमाययौ ॥ १ ॥ कालिंदीनिकटे पुण्ये सैकते रमणस्थले । महावनसमीपे च कृष्णमाराद्ददर्श ह ॥ २ ॥ श्रीमन्मदनगोपालं लुठंतं बालकैः सह । परस्परं प्रयुद्ध्यंतं बालकेलिं मनोहरम् ॥ ३ ॥ धूलिधूसरसर्वांगं वक्रकेशं दिगंबरम् । धावंतं बालकैः सार्द्धं हरिं वीक्ष्य स विस्मितः ॥ ४ ॥ श्रीमुनिरुवाच - स ईश्वरोऽयं भगवान्कथं बालैर्लुठन् भुवि । अयं तु नंदपुत्रोऽस्ति न श्रीकृष्णः परात्परः ॥ ५ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्थं मोहं गते तत्र दुर्वाससि महामुनौ । क्रीडन्कृष्णस्तत्समीपे तदंके ह्यागतः स्वयम् ॥ ६ ॥ पुनर्विनिर्गतो ह्यंकाद्‌बालसिंहावलोकनः । हसन्कलं ब्रुवन्कृष्णः संमुखः पुनरागतः ॥ ७ ॥ हसतस्तस्य च मुखे प्रविष्टः श्वसनैर्मुनिः । ददर्शान्यं महालोकं सारण्यं जनवर्जितम् ॥ ८ ॥ अरण्येषु भ्रमंस्तत्र कुतः प्राप्त इति ब्रुवन् । तदैवाजगरेणापि निगीर्णोऽभून्महामुनिः ॥ ९ ॥ ब्रह्मांडं तत्र ददृशे सलोकं सबिलं परम् । भ्रमन्द्वीपेषु स मुनिः स्थितोऽभूत्पर्वते सिते ॥ १० ॥ तपस्तताप वर्षाणां शतकोटीः प्रभुं भजन् । नैमित्तिकाख्ये प्रलये प्राप्ते विश्वभयंकरे ॥ ११ ॥ आगच्छंतः समुद्रास्ते प्लावयंतो धरातलम् । वहंस्तेषु च दुर्वासा न प्रापांतं जलस्य च ॥ १२ ॥ व्यतीते युगसाहस्त्रे मग्नोऽभूद्‌विगतस्मृतिः । पुनर्जलेषु विचरन्नंडमन्यं ददर्श ह ॥ १३ ॥ तच्छिद्रे च प्रविष्टोऽसौ दिव्यां सृष्टिं गतस्ततः । तडंडमूर्ध्नि लोकेषु विधेरायुःसमं चरन् ॥ १४ ॥ एव्ं छिद्रं तत्र वीक्ष्य प्राविशत्स हरिं स्मरन् । बहिर्विनिर्गतो ह्यंडाद्ददर्शाशु महाजलम् ॥ १५ ॥ तस्मिन् जले तु लक्ष्यंते कोटिशो ह्यंडराशयः । ततो मुनिर्जलं पश्यन् ददर्श विरजां नदीम् ॥ १६ ॥ तत्पारं प्रगतः साक्षाद्‌गोलोकं प्राविशन्मुनिः । वृंदावनं गोवर्द्धनं यमुनापुलिनं शुभम् ॥ १७ ॥ दृष्ट्वा प्रसन्नः स मुनिर्निकुंजं प्राविशत्तदा । गोपगोपीगणवृतं गवां कोटिभिरन्वितम् ॥ १८ ॥ असंख्यकोटिमार्तंड ज्योतिषां मंडले ततः । दिव्ये लक्षदले पद्मे स्थितं राधापतिं हरिम् ॥ १९ ॥ परिपूर्णतमं साक्षाच्छ्रीकृष्णं पुरुषोत्तमम् । असंख्यब्रह्मांडपतिं गोलोकं स्वं ददर्श ह ॥ २० ॥ श्रीकृष्णास्यापि हसतः प्रविष्टस्तन्मुखे मुनिः । पुनर्विनिर्गतोऽपश्यद्‌बालं श्रीनंदनंदनम् ॥ २१ ॥ कालिंदीनिकटे पुण्ये सैकते रमणस्थले । बालकैः सहितं कृष्णं विचरंतं महावने ॥ २२ ॥ तदा मुनिश्च दुर्वासा ज्ञात्वा कृष्णं परात्परम् । श्रीनंदनंदनं नत्वा नत्वा प्राह कृतांजलिः ॥ २३ ॥ मुनिरुवाच - बालं नवीनशतपत्रविशालनेत्रं बिंबाधरं सजलमेघरुचिं मनोज्ञम् । मंदस्मितं मधुरसुंदरमंदयानं श्रीनंदनंदनमहं मनसा नमामि ॥ २४ ॥ मंजीरनूपुररणन्नवरत्‍नकांची श्रीहारकेसरिनखप्रतियंत्रसंघम् । दृष्ट्याऽऽर्तिहारिमषिबिन्दुविराजमानं वंदे कलिंदतनुजातटबालकेलिम् ॥ २५ ॥ पूर्णेन्दुसुंदरमुखोपरि कुंचिताग्राः केशा नवीनघननीलनिभाः स्फुरंति । राजंत आनतशिरःकुमुदस्य यस्य नंदात्मजाय सबलाय नमो नमस्ते ॥ २६ ॥ श्रीनंदनंदनस्तोत्रं प्रातरुत्थाय यः पठेत् । तन्नेत्रगोचरो याति सानंदं नंदनंदनः ॥ २७ ॥ श्रीनारद उवाच - इति प्रणम्य श्रीकृष्णं दुर्वासा मुनिसत्तमः । तं ध्यायन्प्रजपन्प्रागाद्‌बदर्याश्रममुत्तमम् ॥ २८ ॥ इत्थं देवर्षिवर्येण नारदेन महात्मना । कथितं कृष्नचरितं बहुलाश्वाय धीमते ॥ २९ ॥ मया थे कथितं ब्रह्मन् यशः कलिमलापहम् । चतुष्पदार्थदं दिव्यं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३० ॥ श्री शौनक उवाच - बहुलाश्वो मैथिलेंद्रः किं पप्रच्छ महामुनिम् । नारदं ज्ञानदं शांतं तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ ३१ ॥ श्रीगर्ग उवाच - नारदं ज्ञानदं नत्वा मानदो मैथिलो नृपः । पुनः पप्रच्छ कृष्णस्य चरितं मंगलायनम् ॥ ३२ ॥ श्रीबहुलाश्व उवाच - श्रीकृष्णो भगवान्साक्षात्परमानंदविग्रहं । परं चकार किं चित्रं चरित्रं वद मे प्रभो ॥ ३३ ॥ पूर्वावतारैश्चरितं कृतं वै मंगलायनम् । अपरं किं तु कृष्णस्य पवित्रं चरितं परम् ॥ ३४ ॥ श्रीनारद उवाच - साधु साधु त्वया पृष्टं चरित्रं मंगलं हरेः । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि वृंदारण्ये च यद्यशः ॥ ३५ ॥ इदं गोलोकखंडं च गुह्यं परममद्‌भुतं । श्रीकृष्णेन प्रकथितं गोलोके रासमंडले ॥ ३६ ॥ निकुंजे राधिकायै च राधा मह्यं ददाविदम् । मया तुभ्यं श्रावितं च दत्तं सर्वार्थदं परम् ॥ ३७ ॥ इदं पठित्वा विप्रस्तु सर्वशास्त्रार्थगो भवेत् । श्रुत्वेदं चक्रवर्ती स्यात् क्षत्रियश्चंडविक्रमः ॥ ३८ ॥ वैश्यो निधिपतिर्भूयाच्छूद्रो मुच्येत बंधनात् । निष्कामो योऽपि जगति जीवन्मुक्तः स जायते ॥ ३९ ॥ यो नित्यं पठते सम्यग्भक्तिभावसमन्वितः । स गच्छेत्कृष्णचंद्रस्य गोलोकं प्रकृतेः परम् ॥ ४० ॥

śrīnārada uvāca - ekadā kṛṣṇacaṃdrasya darśanārthaṃ parasya ca | durvāsā muniśārdūlo vrajamaṃḍalamāyayau || 1 || kāliṃdīnikaṭe puṇye saikate ramaṇasthale | mahāvanasamīpe ca kṛṣṇamārāddadarśa ha || 2 || śrīmanmadanagopālaṃ luṭhaṃtaṃ bālakaiḥ saha | parasparaṃ prayuddhyaṃtaṃ bālakeliṃ manoharam || 3 || dhūlidhūsarasarvāṃgaṃ vakrakeśaṃ digaṃbaram | dhāvaṃtaṃ bālakaiḥ sārddhaṃ hariṃ vīkṣya sa vismitaḥ || 4 || śrīmuniruvāca - sa īśvaro'yaṃ bhagavānkathaṃ bālairluṭhan bhuvi | ayaṃ tu naṃdaputro'sti na śrīkṛṣṇaḥ parātparaḥ || 5 || śrīnārada uvāca - itthaṃ mohaṃ gate tatra durvāsasi mahāmunau | krīḍankṛṣṇastatsamīpe tadaṃke hyāgataḥ svayam || 6 || punarvinirgato hyaṃkād‌bālasiṃhāvalokanaḥ | hasankalaṃ bruvankṛṣṇaḥ saṃmukhaḥ punarāgataḥ || 7 || hasatastasya ca mukhe praviṣṭaḥ śvasanairmuniḥ | dadarśānyaṃ mahālokaṃ sāraṇyaṃ janavarjitam || 8 || araṇyeṣu bhramaṃstatra kutaḥ prāpta iti bruvan | tadaivājagareṇāpi nigīrṇo'bhūnmahāmuniḥ || 9 || brahmāṃḍaṃ tatra dadṛśe salokaṃ sabilaṃ param | bhramandvīpeṣu sa muniḥ sthito'bhūtparvate site || 10 || tapastatāpa varṣāṇāṃ śatakoṭīḥ prabhuṃ bhajan | naimittikākhye pralaye prāpte viśvabhayaṃkare || 11 || āgacchaṃtaḥ samudrāste plāvayaṃto dharātalam | vahaṃsteṣu ca durvāsā na prāpāṃtaṃ jalasya ca || 12 || vyatīte yugasāhastre magno'bhūd‌vigatasmṛtiḥ | punarjaleṣu vicarannaṃḍamanyaṃ dadarśa ha || 13 || tacchidre ca praviṣṭo'sau divyāṃ sṛṣṭiṃ gatastataḥ | taḍaṃḍamūrdhni lokeṣu vidherāyuḥsamaṃ caran || 14 || evṃ chidraṃ tatra vīkṣya prāviśatsa hariṃ smaran | bahirvinirgato hyaṃḍāddadarśāśu mahājalam || 15 || tasmin jale tu lakṣyaṃte koṭiśo hyaṃḍarāśayaḥ | tato munirjalaṃ paśyan dadarśa virajāṃ nadīm || 16 || tatpāraṃ pragataḥ sākṣād‌golokaṃ prāviśanmuniḥ | vṛṃdāvanaṃ govarddhanaṃ yamunāpulinaṃ śubham || 17 || dṛṣṭvā prasannaḥ sa munirnikuṃjaṃ prāviśattadā | gopagopīgaṇavṛtaṃ gavāṃ koṭibhiranvitam || 18 || asaṃkhyakoṭimārtaṃḍa jyotiṣāṃ maṃḍale tataḥ | divye lakṣadale padme sthitaṃ rādhāpatiṃ harim || 19 || paripūrṇatamaṃ sākṣācchrīkṛṣṇaṃ puruṣottamam | asaṃkhyabrahmāṃḍapatiṃ golokaṃ svaṃ dadarśa ha || 20 || śrīkṛṣṇāsyāpi hasataḥ praviṣṭastanmukhe muniḥ | punarvinirgato'paśyad‌bālaṃ śrīnaṃdanaṃdanam || 21 || kāliṃdīnikaṭe puṇye saikate ramaṇasthale | bālakaiḥ sahitaṃ kṛṣṇaṃ vicaraṃtaṃ mahāvane || 22 || tadā muniśca durvāsā jñātvā kṛṣṇaṃ parātparam | śrīnaṃdanaṃdanaṃ natvā natvā prāha kṛtāṃjaliḥ || 23 || muniruvāca - bālaṃ navīnaśatapatraviśālanetraṃ biṃbādharaṃ sajalamegharuciṃ manojñam | maṃdasmitaṃ madhurasuṃdaramaṃdayānaṃ śrīnaṃdanaṃdanamahaṃ manasā namāmi || 24 || maṃjīranūpuraraṇannavarat‍nakāṃcī śrīhārakesarinakhapratiyaṃtrasaṃgham | dṛṣṭyā''rtihārimaṣibinduvirājamānaṃ vaṃde kaliṃdatanujātaṭabālakelim || 25 || pūrṇendusuṃdaramukhopari kuṃcitāgrāḥ keśā navīnaghananīlanibhāḥ sphuraṃti | rājaṃta ānataśiraḥkumudasya yasya naṃdātmajāya sabalāya namo namaste || 26 || śrīnaṃdanaṃdanastotraṃ prātarutthāya yaḥ paṭhet | tannetragocaro yāti sānaṃdaṃ naṃdanaṃdanaḥ || 27 || śrīnārada uvāca - iti praṇamya śrīkṛṣṇaṃ durvāsā munisattamaḥ | taṃ dhyāyanprajapanprāgād‌badaryāśramamuttamam || 28 || itthaṃ devarṣivaryeṇa nāradena mahātmanā | kathitaṃ kṛṣnacaritaṃ bahulāśvāya dhīmate || 29 || mayā the kathitaṃ brahman yaśaḥ kalimalāpaham | catuṣpadārthadaṃ divyaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 30 || śrī śaunaka uvāca - bahulāśvo maithileṃdraḥ kiṃ papraccha mahāmunim | nāradaṃ jñānadaṃ śāṃtaṃ tanme brūhi tapodhana || 31 || śrīgarga uvāca - nāradaṃ jñānadaṃ natvā mānado maithilo nṛpaḥ | punaḥ papraccha kṛṣṇasya caritaṃ maṃgalāyanam || 32 || śrībahulāśva uvāca - śrīkṛṣṇo bhagavānsākṣātparamānaṃdavigrahaṃ | paraṃ cakāra kiṃ citraṃ caritraṃ vada me prabho || 33 || pūrvāvatāraiścaritaṃ kṛtaṃ vai maṃgalāyanam | aparaṃ kiṃ tu kṛṣṇasya pavitraṃ caritaṃ param || 34 || śrīnārada uvāca - sādhu sādhu tvayā pṛṣṭaṃ caritraṃ maṃgalaṃ hareḥ | tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi vṛṃdāraṇye ca yadyaśaḥ || 35 || idaṃ golokakhaṃḍaṃ ca guhyaṃ paramamad‌bhutaṃ | śrīkṛṣṇena prakathitaṃ goloke rāsamaṃḍale || 36 || nikuṃje rādhikāyai ca rādhā mahyaṃ dadāvidam | mayā tubhyaṃ śrāvitaṃ ca dattaṃ sarvārthadaṃ param || 37 || idaṃ paṭhitvā viprastu sarvaśāstrārthago bhavet | śrutvedaṃ cakravartī syāt kṣatriyaścaṃḍavikramaḥ || 38 || vaiśyo nidhipatirbhūyācchūdro mucyeta baṃdhanāt | niṣkāmo yo'pi jagati jīvanmuktaḥ sa jāyate || 39 || yo nityaṃ paṭhate samyagbhaktibhāvasamanvitaḥ | sa gacchetkṛṣṇacaṃdrasya golokaṃ prakṛteḥ param || 40 ||