Chapter 3

मुने देवा महात्मानं कृष्णं दृष्ट्वा परात्परम् । अग्रे किं चक्रिरे तत्र तन्मे ब्रूहि कृपां कुरु ॥ १ ॥ नारद उवाच - सर्वेषां पश्यतां तेषां वैकुंठोऽपि हरिस्ततः । उत्थायाष्टभुजः साक्षाल्लीनोऽभूत्कृष्णविग्रहे ॥ २ ॥ तदैव चागतः पूर्णो नृसिंहश्चण्डविक्रमः । कोटिसूर्यप्रतीकाशो लीनोऽभूत्कृष्णतेजसि ॥ ३ ॥ रथे लक्षहये शुभ्रे स्थितश्चागतवांस्ततः । श्वेतद्वीपाधिपो भूमा सहस्रभुजमंडितः ॥ ४ ॥ श्रिया युक्तः स्वायुधाढ्यः पार्षदैः परिसेवितः । संप्रलीनो बभूवाशु सोऽपि श्रीकृष्णविग्रहे ॥ ५ ॥ तदैव चागतः साक्षाद्‌रामो राजीवलोचनः । धनुर्बाणधरः सीताशोभितो भ्रातृभिर्वृतः ॥ ६ ॥ दशकोट्यर्कसंकाशे चामरैर्दोलिते रथे । असंख्यवानरेंद्राढ्ये लक्षचक्रघनस्वने ॥ ७ ॥ लक्षध्वजे लक्षहये शातकौंभे स्थितस्ततः । श्रीकृष्णविग्रहे पूर्णः संप्रलीनो बभूव ह ॥ ८ ॥ तदैव चागतः साक्षाद्‌यज्ञो नारायणो हरिः । प्रस्फुरत्प्रलयाटोपज्वलदग्निशिखोपमः ॥ ९ ॥ रथे ज्योतिर्मये दृश्यो दक्षिणाढ्यः सुरेश्वरः । सोऽपि लीनो बभूवाशु श्रीकृष्णे श्यामविग्रहे ॥ १० ॥ तदा चागतवान् साक्षान्नरनारायणः प्रभुः । चतुर्भुजो विशालाक्षो मुनिवेषो घनद्युतिः ॥ ११ ॥ तडित्कोटिजटाजूटः प्रस्फुरद्दीप्तिमंडलः । मुनीन्द्रमण्डलैर्दिव्यैर्मण्डितोऽखण्डितव्रतः ॥ १२ ॥ सर्वेषां पश्यतां तेषामाश्चर्य मनसा नृप । सोऽपि लीनो बभूवाशु श्रीकृष्णे श्यामसुंदरे ॥ १३ ॥ परिपूर्णतमं साक्षाच्छ्रीकृष्णं च स्वयं प्रभुम् । ज्ञात्वा देवाः स्तुतिं चक्रुः परं विस्मयमागताः ॥ १४ ॥ देवा ऊचुः - कृष्णाय पूर्णपुरुषाय परात्पराय यज्ञेश्वराय परकारणकारणाय । राधावराय परिपूर्णतमाय साक्षा- द्‌गोलोकधाम धिषणाय नमः परस्मै ॥ १५ ॥ योगेश्वराः किल वदन्ति महः परं त्वां तत्रैव सात्वतमनाः कृतविग्रहं च । अस्माभिरद्य विदितं यददोऽद्वयं ते तस्मै नमोऽस्तु महसां पतये परस्मै ॥ १६ ॥ व्यङ्गेन वा न न हि लक्षणया कदापि स्फोटेन यच्च कवयो न विशंति मुख्याः । निर्देश्यभावरहितः प्रकृतेः परं च त्वां ब्रह्म निर्गुणमलं शरणं व्रजामः ॥ १७ ॥ त्वां ब्रह्म केचिदवयंति परे च कालं केचित्प्रशांतमपरे भुवि कर्मरूपम् । पूर्वे च योगमपरे किल कर्तृभाव- मन्योक्तिभिर्न विदितं शरणं गताः स्मः ॥ १८ ॥ श्रेयस्करीं भगवतस्तवपादसेवां हित्वाथ तीर्थयजनादि तपश्चरन्ति । ज्ञानेन ये च विदिता बहुविघ्नसङ्घैः सन्ताडिताः किमु भवन्ति न ते कृतार्थाः ॥ १९ ॥ विज्ञाप्यमद्य किमु देव अशेषसाक्षी यः सर्वभूतहृदयेषु विराजमानः । देवैर्नमद्‌भिरमलाशयमुक्त देहै- स्तस्मै नमो भगवते पुरुषोत्तमाय ॥ २० ॥ यो राधिकाहृदयसुन्दरचन्द्रहारः श्रीगोपिकानयनजीवनमूलहारः । गोलोकधामधिषणध्वज आदिदेवः स त्वं विपत्सु विबुधान् परिपाहि पाहि ॥ २१ ॥ वृन्दावनेश गिरिराजपते व्रजेश गोपालवेषकृतनित्यविहारलील । राधापते श्रुतिधराधिपते धरां त्वं गोवर्द्धनोद्धरण उद्धर धर्मधाराम् ॥ २२ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्तो भवान् साक्षाच्छ्रीकृष्णो गोकुलेश्वरः । प्रत्याह प्रणतान्देवान्मेघगंभीरया गिरा ॥ २३ ॥ श्रीभगवानुवाच - हे सुरज्येष्ठ हे शंभो देवाः शृणुत मद्‌वचः । यादवेषु च जन्यध्वमंशैः स्त्रीभिर्मदाज्ञया ॥ २४ ॥ अहं च अवतरिष्यामि हरिष्यामि भुवो भरम् । करिष्यामि च वः कार्यं भविष्यामि यदोः कुले ॥ २५ ॥ वेदा मे वचनं विप्रा मुखं गावस्तनुर्मम । अंगानि देवता यूयं साधवो ह्यसवो हृदि ॥ २६ ॥ युगे युगे च बाध्येत यदा पाखंडिभिर्जनैः । धर्मः क्रतुर्दया साक्षात्तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥ २७ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्तवन्तं जगदीश्वरं हरिं राधा पतिप्राणवियोगविह्वला । दावाग्निना दुःखलतेव मूर्छिता- श्रुकंपरोमांचितभावसंवृता ॥ २८ ॥ श्रीराधोवाच - भुवो भरं हर्तुमलं व्रजेर्भुवं कृतं परं मे शपथं शृणोत्वतः । गते त्वयि प्राणपते च विग्रहं कदाचिदत्रैव न धारयाम्यहम् ॥ २९ ॥ यदा त्वमेवं शपथं न मन्यसे द्वितीयवारं प्रददामि वाक्पथम् । प्राणोऽधरे गन्तुमतीव विह्वलः कर्पूरधूमः कणवद्‌गमिष्यति ॥ ३० ॥ श्रीभगवानुवाच - त्वया सह गमिष्यामि मा शोकं कुरु राधिके । हरिष्यामि भुवो भारं करिष्यामि वचस्तव ॥ ३१ ॥ श्रीराधिकोवाच - यत्र वृन्दावनं नास्ति यत्र नो यमुना नदी । यत्र गोवर्द्धनो नास्ति तत्र मे न मनःसुखम् ॥ ३२ ॥ श्रीनारद उवाच - वेदनागक्रोशभूमिं स्वधाम्नः श्रीहरिः स्वयम् । गोवर्धनं च यमुनां प्रेषयामास भूपरि ॥ ३३ ॥ तदा ब्रह्मा देवगणैर्नत्वा नत्वा पुनः पुनः । परिपूर्णतमं साक्षाच्छ्रीकृष्णं समुवाच ह ॥ ३४ ॥ श्रीब्रह्मोवाच - अहं कुत्र भविष्यामि कुत्र त्वं च भविष्यसि । एते कुत्र भविष्यन्ति कैर्गृहैः कैश्च नामभिः ॥ ३५ ॥ श्रीभगवानुवाच - वसुदेवस्य देवक्यां भविष्यामि परः स्वयम् । रोहिण्यां मत्कला शेषो भविष्यति न संशयः ॥ ३६ ॥ श्री साक्षाद्‌रुक्मिणी भैष्मी शिवा जांबवती तथा । सत्या च तुलसी भूमौ सत्यभामा वसुंधरा ॥ ३७ ॥ दक्षिणा लक्ष्मणा चैव कालिन्दी विरजा तथा । भद्रा ह्रीर्मित्रविन्दा च जाह्नवी पापनाशिनी ॥ ३८ ॥ रुक्मिण्यां कामदेवश्च प्रद्युम्न इति विश्रुतः । भविष्यति न सन्देहस्तस्य त्वं च भविषसि ॥ ३९ ॥ नंदो द्रोणो वसुः साक्षाद्‌यशोदा सा धरा स्मृता । वृषभानुः सुचन्द्रश्च तस्य भार्या कलावती ॥ ४० ॥ भूमौ कीर्तिरिति ख्याता तस्या राधा भविष्यति । सदा रासं करिष्यामि गोपीभिर्व्रजमण्डले ॥ ४१ ॥

mune devā mahātmānaṃ kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā parātparam | agre kiṃ cakrire tatra tanme brūhi kṛpāṃ kuru || 1 || nārada uvāca - sarveṣāṃ paśyatāṃ teṣāṃ vaikuṃṭho'pi haristataḥ | utthāyāṣṭabhujaḥ sākṣāllīno'bhūtkṛṣṇavigrahe || 2 || tadaiva cāgataḥ pūrṇo nṛsiṃhaścaṇḍavikramaḥ | koṭisūryapratīkāśo līno'bhūtkṛṣṇatejasi || 3 || rathe lakṣahaye śubhre sthitaścāgatavāṃstataḥ | śvetadvīpādhipo bhūmā sahasrabhujamaṃḍitaḥ || 4 || śriyā yuktaḥ svāyudhāḍhyaḥ pārṣadaiḥ parisevitaḥ | saṃpralīno babhūvāśu so'pi śrīkṛṣṇavigrahe || 5 || tadaiva cāgataḥ sākṣād‌rāmo rājīvalocanaḥ | dhanurbāṇadharaḥ sītāśobhito bhrātṛbhirvṛtaḥ || 6 || daśakoṭyarkasaṃkāśe cāmarairdolite rathe | asaṃkhyavānareṃdrāḍhye lakṣacakraghanasvane || 7 || lakṣadhvaje lakṣahaye śātakauṃbhe sthitastataḥ | śrīkṛṣṇavigrahe pūrṇaḥ saṃpralīno babhūva ha || 8 || tadaiva cāgataḥ sākṣād‌yajño nārāyaṇo hariḥ | prasphuratpralayāṭopajvaladagniśikhopamaḥ || 9 || rathe jyotirmaye dṛśyo dakṣiṇāḍhyaḥ sureśvaraḥ | so'pi līno babhūvāśu śrīkṛṣṇe śyāmavigrahe || 10 || tadā cāgatavān sākṣānnaranārāyaṇaḥ prabhuḥ | caturbhujo viśālākṣo muniveṣo ghanadyutiḥ || 11 || taḍitkoṭijaṭājūṭaḥ prasphuraddīptimaṃḍalaḥ | munīndramaṇḍalairdivyairmaṇḍito'khaṇḍitavrataḥ || 12 || sarveṣāṃ paśyatāṃ teṣāmāścarya manasā nṛpa | so'pi līno babhūvāśu śrīkṛṣṇe śyāmasuṃdare || 13 || paripūrṇatamaṃ sākṣācchrīkṛṣṇaṃ ca svayaṃ prabhum | jñātvā devāḥ stutiṃ cakruḥ paraṃ vismayamāgatāḥ || 14 || devā ūcuḥ - kṛṣṇāya pūrṇapuruṣāya parātparāya yajñeśvarāya parakāraṇakāraṇāya | rādhāvarāya paripūrṇatamāya sākṣā- d‌golokadhāma dhiṣaṇāya namaḥ parasmai || 15 || yogeśvarāḥ kila vadanti mahaḥ paraṃ tvāṃ tatraiva sātvatamanāḥ kṛtavigrahaṃ ca | asmābhiradya viditaṃ yadado'dvayaṃ te tasmai namo'stu mahasāṃ pataye parasmai || 16 || vyaṅgena vā na na hi lakṣaṇayā kadāpi sphoṭena yacca kavayo na viśaṃti mukhyāḥ | nirdeśyabhāvarahitaḥ prakṛteḥ paraṃ ca tvāṃ brahma nirguṇamalaṃ śaraṇaṃ vrajāmaḥ || 17 || tvāṃ brahma kecidavayaṃti pare ca kālaṃ kecitpraśāṃtamapare bhuvi karmarūpam | pūrve ca yogamapare kila kartṛbhāva- manyoktibhirna viditaṃ śaraṇaṃ gatāḥ smaḥ || 18 || śreyaskarīṃ bhagavatastavapādasevāṃ hitvātha tīrthayajanādi tapaścaranti | jñānena ye ca viditā bahuvighnasaṅghaiḥ santāḍitāḥ kimu bhavanti na te kṛtārthāḥ || 19 || vijñāpyamadya kimu deva aśeṣasākṣī yaḥ sarvabhūtahṛdayeṣu virājamānaḥ | devairnamad‌bhiramalāśayamukta dehai- stasmai namo bhagavate puruṣottamāya || 20 || yo rādhikāhṛdayasundaracandrahāraḥ śrīgopikānayanajīvanamūlahāraḥ | golokadhāmadhiṣaṇadhvaja ādidevaḥ sa tvaṃ vipatsu vibudhān paripāhi pāhi || 21 || vṛndāvaneśa girirājapate vrajeśa gopālaveṣakṛtanityavihāralīla | rādhāpate śrutidharādhipate dharāṃ tvaṃ govarddhanoddharaṇa uddhara dharmadhārām || 22 || śrīnārada uvāca - ityukto bhavān sākṣācchrīkṛṣṇo gokuleśvaraḥ | pratyāha praṇatāndevānmeghagaṃbhīrayā girā || 23 || śrībhagavānuvāca - he surajyeṣṭha he śaṃbho devāḥ śṛṇuta mad‌vacaḥ | yādaveṣu ca janyadhvamaṃśaiḥ strībhirmadājñayā || 24 || ahaṃ ca avatariṣyāmi hariṣyāmi bhuvo bharam | kariṣyāmi ca vaḥ kāryaṃ bhaviṣyāmi yadoḥ kule || 25 || vedā me vacanaṃ viprā mukhaṃ gāvastanurmama | aṃgāni devatā yūyaṃ sādhavo hyasavo hṛdi || 26 || yuge yuge ca bādhyeta yadā pākhaṃḍibhirjanaiḥ | dharmaḥ kraturdayā sākṣāttadātmānaṃ sṛjāmyaham || 27 || śrīnārada uvāca - ityuktavantaṃ jagadīśvaraṃ hariṃ rādhā patiprāṇaviyogavihvalā | dāvāgninā duḥkhalateva mūrchitā- śrukaṃparomāṃcitabhāvasaṃvṛtā || 28 || śrīrādhovāca - bhuvo bharaṃ hartumalaṃ vrajerbhuvaṃ kṛtaṃ paraṃ me śapathaṃ śṛṇotvataḥ | gate tvayi prāṇapate ca vigrahaṃ kadācidatraiva na dhārayāmyaham || 29 || yadā tvamevaṃ śapathaṃ na manyase dvitīyavāraṃ pradadāmi vākpatham | prāṇo'dhare gantumatīva vihvalaḥ karpūradhūmaḥ kaṇavad‌gamiṣyati || 30 || śrībhagavānuvāca - tvayā saha gamiṣyāmi mā śokaṃ kuru rādhike | hariṣyāmi bhuvo bhāraṃ kariṣyāmi vacastava || 31 || śrīrādhikovāca - yatra vṛndāvanaṃ nāsti yatra no yamunā nadī | yatra govarddhano nāsti tatra me na manaḥsukham || 32 || śrīnārada uvāca - vedanāgakrośabhūmiṃ svadhāmnaḥ śrīhariḥ svayam | govardhanaṃ ca yamunāṃ preṣayāmāsa bhūpari || 33 || tadā brahmā devagaṇairnatvā natvā punaḥ punaḥ | paripūrṇatamaṃ sākṣācchrīkṛṣṇaṃ samuvāca ha || 34 || śrībrahmovāca - ahaṃ kutra bhaviṣyāmi kutra tvaṃ ca bhaviṣyasi | ete kutra bhaviṣyanti kairgṛhaiḥ kaiśca nāmabhiḥ || 35 || śrībhagavānuvāca - vasudevasya devakyāṃ bhaviṣyāmi paraḥ svayam | rohiṇyāṃ matkalā śeṣo bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 36 || śrī sākṣād‌rukmiṇī bhaiṣmī śivā jāṃbavatī tathā | satyā ca tulasī bhūmau satyabhāmā vasuṃdharā || 37 || dakṣiṇā lakṣmaṇā caiva kālindī virajā tathā | bhadrā hrīrmitravindā ca jāhnavī pāpanāśinī || 38 || rukmiṇyāṃ kāmadevaśca pradyumna iti viśrutaḥ | bhaviṣyati na sandehastasya tvaṃ ca bhaviṣasi || 39 || naṃdo droṇo vasuḥ sākṣād‌yaśodā sā dharā smṛtā | vṛṣabhānuḥ sucandraśca tasya bhāryā kalāvatī || 40 || bhūmau kīrtiriti khyātā tasyā rādhā bhaviṣyati | sadā rāsaṃ kariṣyāmi gopībhirvrajamaṇḍale || 41 ||