Chapter 28

गर्ग उवाच - कृत्वा तु शौचादिकमेव कर्म प्रभातकाले यदुनन्दनश्च ॥ जगाम पारं यदुभिश्च सिंधो रामो यथा वै कपिभिर्नृपेन्द्र ॥१॥ ददृशुस्तत्र ते गत्वानिरुद्धाद्याश्च यादवाः ॥ उपद्वीपं पांचजन्यं शतयोजनविस्तृतम् ॥२॥ राजते तत्र राजेन्द्र नाम्ना वै चासुरी पुरी ॥ विंशद्योजनविस्तीर्णा दैत्यवृन्दसमाकुला ॥३॥ पुन्नागैर्नागचंपैश्च तिलकैर्देवदारुभिः ॥ अशोकैः पाटलैराम्रैर्मंदारैः कोविदारकैः ॥४॥ निंबुजंबूकदंबैश्च प्रियालपनसैस्तथा ॥ सालैस्तालैस्तमालैश्च मल्लिकाजातियूथिकैः ॥५॥ नीपैः कदंबैर्बकुलैश्चंपकैर्मदनाभिधैः ॥ शोभिता नगरी रम्या रत्‍नप्रासादसंयुता ॥६॥ यदून्समागताञ्छ्रुत्वा मयं मायाविनं खलः ॥ प्रेषयामास गणितुं यादवानां महात्मनाम् ॥७॥ स चापि शुकरुपेण गत्वा दृष्ट्वा यदूत्तमान् ॥ आगत्य स्वपुरीमध्ये बल्वलं विस्मितोऽब्रवीत् ॥८॥ मय उवाच - कः करिष्यति संख्यां वै वृष्णीनां बलिनां नृप ॥ नियुतानां च नियुतकोटिनाऽऽस्ते स कार्ष्णिजः ॥९॥ सेतुं कृत्वा शरैः सिन्धोः प्राप्ताः सर्वे तवोपरि ॥ तेषां पश्य बलं राजन्देवविस्मयकारकम् ॥१०॥ सागरस्य शरैः सेतुं न दृष्टं न श्रुतं कृतम् ॥ वृद्धेन च मया राजंस्त्वदग्रेऽद्य विलोकितम् ॥११॥ राघवेण पुरा सेतुं पाषाणैर्द्रुमवेष्टितम् ॥ स्वनाम्नश्च प्रतापेन लंकाया निकटे कृतम् ॥१२॥ तत्सर्वं च मया दृष्टमद्य दृष्टं हि चाद्‌भुतम् ॥ श्रीकृष्णेन पुरा राजन्कंसाद्याः शकुनादयः ॥१३॥ मारिताः संगरे दैत्या नृपाः सर्वे विनिर्जिताः ॥ कृष्णस्तु भगवान्साक्षाद्‍ब्रह्मणा प्रार्थितः पुरा ॥१४॥ गोलोकादागतो भूमौ भक्तानां रक्षणाय च ॥ अकृतानां च नाशाय कुशस्थल्यां विराजते ॥१५॥ तस्माद्यदूत्तमाः सर्वेऽनिरुद्धाद्या महाबलाः ॥ भीषणं च बकं जित्वा ह्यन्याञ्जित्वात्र चागताः ॥१६॥ पुत्राः पौत्राश्च कृष्णस्य ज्ञातयश्च यदूत्तमाः ॥ आकाशं जेतुमिच्छंति का वार्ता भूतलस्य च ॥१७॥ अनिरुद्धाय तस्माद्वै तुरगं देहि बल्वल ॥ दैत्यानां हतशेषाणां कुलकौशल्यहेतवे ॥१८॥ ततोऽनिरुद्धाय हयं च दत्वा- सुरद्विषां वै सुखहेतवे च ॥ श्रीकृष्णचंद्रं प्रभजंश्च भुंक्ष्व राज्यं स्वकीयं तपसा नु लब्धम् ॥१९॥ एवं शुभैश्च वचनैर्बोध्यमानोऽपि बल्वलः ॥ निःश्वस्योवाच रोषेण मयं कृष्णपराङ्मुखः ॥२०॥ बल्वल उवाच - विना युद्धेन त्वं दैत्य कथं भीतो भविष्यसि ॥ वदिष्यसि ममाग्रे त्वं शूरहास्यकरं वचः ॥२१॥ त्वं बुद्धिबलहीनश्च वृद्धत्वाच्छठतां गतः ॥ तस्मात्त्वदीयं वचनं नाहं गृह्णामि सांप्रतम् ॥२२॥ यदि कृष्णो हरिः साक्षादेते कृष्णस्य वंशजाः ॥ ममाग्रे शिवभक्तस्य किं करिष्यंति पौरुषम् ॥ २३॥ भयं मा कुरु तस्मात्वं मायाः कुत्र गतास्तव ॥ अहं तवाश्रयेणापि युद्धं कर्तुं व्रजामि वै ॥२४॥ अनिरुद्धो महाशूरः शूराः किं न वयं स्मृताः ॥ स्थिते मयि महीमध्ये कोऽयं गर्वोऽभवन्महत् ॥२५॥ फलं गर्वस्य प्राप्नोतु मम निर्मुक्तसायकैः ॥ अद्य मे निशिता बाणा अनिरुद्धं च मानिनम् ॥२६॥ प्रकुर्वंति रणे दैत्य रक्तांगं छिन्नकंचुकम् ॥ यथा किंशुकवृक्षं वै वसंतदिवसाः किल ॥२७॥ दारयंतु कपोलानि नाराचा मम हस्तिनाम् ॥ हयान्पश्यंतु शतशो रुधिरौघपरिप्लुतान् ॥२८॥ पिबंतु योगिनीवृंदा रुधिराणि नृमस्तकैः ॥ काली भवतु संतुष्टा मद्वैरिक्रव्यभक्षणैः ॥ २९॥ मम बाहुबलं सर्वे पश्यंतु सुभटाः किल ॥ महाकोदंडनिर्मुक्तभल्लकोटीर्विमुंचतः ॥३०॥ इति तद्वाक्यमाकर्ण्य मयो मायी महामतिः ॥ जानन्कृष्णस्य माहात्म्यं मदांधं चेदमब्रवीत् ॥३१॥ मय उवाच - यदा विजेष्यसि रणे कृष्णपुत्रांश्च यादवान् ॥ आगमिष्यति श्रीकृष्णो जेतुं त्वां वा बलश्च वै ॥३२॥ इति श्रुत्वा महादैत्यः सत्यं हितकरं वचः ॥ कालपाशेन संबद्धो न जग्राह रुषा ज्वलन् ॥३३॥ बल्वल उवाच - ममारी रामकृष्णौ च शत्रवो वृष्णयश्च मे ॥ तान्सर्वान्मारयिष्यामि यैर्मे मित्राश्च मारिताः ॥ ३४॥ हत्वा च यादवानत्र पश्चाद्यज्ञं करोम्यहम् ॥ तस्य दिग्विजयेनापि विजेष्यामि हरेः पुरीम् ॥३५॥ मय उवाच - मानं मा कुरु दैत्येन्द्र कालरूपसस्तुरंगमः ॥ प्राप्तस्तव पुरे हंतुं हतशेषान्महासुरान् ॥३६॥ अनिरुद्धशराः सर्वे सद्यस्तव पुरीं नृप ॥ छिन्नां भिन्नां शूरहीनां करिष्यंति न संशयः ॥३७॥ हिरण्याक्षादयो दैत्या रावणाद्या निशाचराः ॥ मारिता येन सः कृष्णो जातो यदुकुले श्रुतम् ॥३८॥ किंचिद्‌राज्यस्य मानेन त्वं न जानासि बल्वल ॥ प्रयच्छ तुरगं तस्मै न युद्धसमयोऽस्ति हि ॥३९॥ बल्वल उवाच - अहं जानामि त्वद्वार्तां युद्धं तैर्न करिष्यसि ॥ अनिरुद्धं गच्छ तस्मात्त्वं विभीषणवत्किल ॥४०॥ गर्ग उवाच - बल्वलस्य वचः श्रुत्वा मयो मायाविदां वरः ॥ प्रतिव्योढुं तत्र दुखमिदमेवान्वपद्यत ॥४१॥ वैरभावेन पूर्वं वै वैकुण्ठं बहवो गताः ॥ निशाचराश्च दैत्याश्च तं भावं यः करोति हि ॥४२॥ इत्थं विचार्य सहसा स उवाच महासुरम् ॥ मय उवाच - अद्य त्वां च महावीरं न निषेधं करोम्यहम् ॥४३॥ युद्धं कुरु रणे गत्वा यदून्मारय सायकैः ॥ अहमेव करिष्यामि युद्धं त्वद्वाक्यतो मृधे ॥ इत्युक्त्वा वचनं सोऽपि विरराम प्रहर्षयन् ॥४४॥ ऊर्ध्वकेशो नदः सिंहः कुशाम्बाद्याश्च मंत्रिणः ॥ ऊचुः प्रकुपिताः सर्वे चत्वारो बल्वलं नृप ॥४५॥ मंत्रिण ऊचुः पूर्वं वयं गमिष्यामो हंतुं सर्वान् यदूत्तमान् ॥ बहुभिर्दिवसै राजन्संग्रामं न कृतं यतः ॥४६॥ चिन्तां मा कुरु राजेन्द्र मयदैत्येन संयुतः ॥ क्षणेन मारयिष्यामो कोटिशः कोटिशो नरान् ॥४७॥ गर्ग उवाच - तेषां भाषितमाकर्ण्य बल्वलस्तु मुदान्वितः ॥ चकाराज्ञां नृपश्रेष्ठ रणार्थे रणकोविदः ॥४८॥ इति श्रीगर्गसंहितायां हयमेधखण्डे दैत्यमन्त्रवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः ॥२८॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

garga uvāca - kṛtvā tu śaucādikameva karma prabhātakāle yadunandanaśca || jagāma pāraṃ yadubhiśca siṃdho rāmo yathā vai kapibhirnṛpendra ||1|| dadṛśustatra te gatvāniruddhādyāśca yādavāḥ || upadvīpaṃ pāṃcajanyaṃ śatayojanavistṛtam ||2|| rājate tatra rājendra nāmnā vai cāsurī purī || viṃśadyojanavistīrṇā daityavṛndasamākulā ||3|| punnāgairnāgacaṃpaiśca tilakairdevadārubhiḥ || aśokaiḥ pāṭalairāmrairmaṃdāraiḥ kovidārakaiḥ ||4|| niṃbujaṃbūkadaṃbaiśca priyālapanasaistathā || sālaistālaistamālaiśca mallikājātiyūthikaiḥ ||5|| nīpaiḥ kadaṃbairbakulaiścaṃpakairmadanābhidhaiḥ || śobhitā nagarī ramyā rat‍naprāsādasaṃyutā ||6|| yadūnsamāgatāñchrutvā mayaṃ māyāvinaṃ khalaḥ || preṣayāmāsa gaṇituṃ yādavānāṃ mahātmanām ||7|| sa cāpi śukarupeṇa gatvā dṛṣṭvā yadūttamān || āgatya svapurīmadhye balvalaṃ vismito'bravīt ||8|| maya uvāca - kaḥ kariṣyati saṃkhyāṃ vai vṛṣṇīnāṃ balināṃ nṛpa || niyutānāṃ ca niyutakoṭinā''ste sa kārṣṇijaḥ ||9|| setuṃ kṛtvā śaraiḥ sindhoḥ prāptāḥ sarve tavopari || teṣāṃ paśya balaṃ rājandevavismayakārakam ||10|| sāgarasya śaraiḥ setuṃ na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ kṛtam || vṛddhena ca mayā rājaṃstvadagre'dya vilokitam ||11|| rāghaveṇa purā setuṃ pāṣāṇairdrumaveṣṭitam || svanāmnaśca pratāpena laṃkāyā nikaṭe kṛtam ||12|| tatsarvaṃ ca mayā dṛṣṭamadya dṛṣṭaṃ hi cād‌bhutam || śrīkṛṣṇena purā rājankaṃsādyāḥ śakunādayaḥ ||13|| māritāḥ saṃgare daityā nṛpāḥ sarve vinirjitāḥ || kṛṣṇastu bhagavānsākṣād‍brahmaṇā prārthitaḥ purā ||14|| golokādāgato bhūmau bhaktānāṃ rakṣaṇāya ca || akṛtānāṃ ca nāśāya kuśasthalyāṃ virājate ||15|| tasmādyadūttamāḥ sarve'niruddhādyā mahābalāḥ || bhīṣaṇaṃ ca bakaṃ jitvā hyanyāñjitvātra cāgatāḥ ||16|| putrāḥ pautrāśca kṛṣṇasya jñātayaśca yadūttamāḥ || ākāśaṃ jetumicchaṃti kā vārtā bhūtalasya ca ||17|| aniruddhāya tasmādvai turagaṃ dehi balvala || daityānāṃ hataśeṣāṇāṃ kulakauśalyahetave ||18|| tato'niruddhāya hayaṃ ca datvā- suradviṣāṃ vai sukhahetave ca || śrīkṛṣṇacaṃdraṃ prabhajaṃśca bhuṃkṣva rājyaṃ svakīyaṃ tapasā nu labdham ||19|| evaṃ śubhaiśca vacanairbodhyamāno'pi balvalaḥ || niḥśvasyovāca roṣeṇa mayaṃ kṛṣṇaparāṅmukhaḥ ||20|| balvala uvāca - vinā yuddhena tvaṃ daitya kathaṃ bhīto bhaviṣyasi || vadiṣyasi mamāgre tvaṃ śūrahāsyakaraṃ vacaḥ ||21|| tvaṃ buddhibalahīnaśca vṛddhatvācchaṭhatāṃ gataḥ || tasmāttvadīyaṃ vacanaṃ nāhaṃ gṛhṇāmi sāṃpratam ||22|| yadi kṛṣṇo hariḥ sākṣādete kṛṣṇasya vaṃśajāḥ || mamāgre śivabhaktasya kiṃ kariṣyaṃti pauruṣam || 23|| bhayaṃ mā kuru tasmātvaṃ māyāḥ kutra gatāstava || ahaṃ tavāśrayeṇāpi yuddhaṃ kartuṃ vrajāmi vai ||24|| aniruddho mahāśūraḥ śūrāḥ kiṃ na vayaṃ smṛtāḥ || sthite mayi mahīmadhye ko'yaṃ garvo'bhavanmahat ||25|| phalaṃ garvasya prāpnotu mama nirmuktasāyakaiḥ || adya me niśitā bāṇā aniruddhaṃ ca māninam ||26|| prakurvaṃti raṇe daitya raktāṃgaṃ chinnakaṃcukam || yathā kiṃśukavṛkṣaṃ vai vasaṃtadivasāḥ kila ||27|| dārayaṃtu kapolāni nārācā mama hastinām || hayānpaśyaṃtu śataśo rudhiraughapariplutān ||28|| pibaṃtu yoginīvṛṃdā rudhirāṇi nṛmastakaiḥ || kālī bhavatu saṃtuṣṭā madvairikravyabhakṣaṇaiḥ || 29|| mama bāhubalaṃ sarve paśyaṃtu subhaṭāḥ kila || mahākodaṃḍanirmuktabhallakoṭīrvimuṃcataḥ ||30|| iti tadvākyamākarṇya mayo māyī mahāmatiḥ || jānankṛṣṇasya māhātmyaṃ madāṃdhaṃ cedamabravīt ||31|| maya uvāca - yadā vijeṣyasi raṇe kṛṣṇaputrāṃśca yādavān || āgamiṣyati śrīkṛṣṇo jetuṃ tvāṃ vā balaśca vai ||32|| iti śrutvā mahādaityaḥ satyaṃ hitakaraṃ vacaḥ || kālapāśena saṃbaddho na jagrāha ruṣā jvalan ||33|| balvala uvāca - mamārī rāmakṛṣṇau ca śatravo vṛṣṇayaśca me || tānsarvānmārayiṣyāmi yairme mitrāśca māritāḥ || 34|| hatvā ca yādavānatra paścādyajñaṃ karomyaham || tasya digvijayenāpi vijeṣyāmi hareḥ purīm ||35|| maya uvāca - mānaṃ mā kuru daityendra kālarūpasasturaṃgamaḥ || prāptastava pure haṃtuṃ hataśeṣānmahāsurān ||36|| aniruddhaśarāḥ sarve sadyastava purīṃ nṛpa || chinnāṃ bhinnāṃ śūrahīnāṃ kariṣyaṃti na saṃśayaḥ ||37|| hiraṇyākṣādayo daityā rāvaṇādyā niśācarāḥ || māritā yena saḥ kṛṣṇo jāto yadukule śrutam ||38|| kiṃcid‌rājyasya mānena tvaṃ na jānāsi balvala || prayaccha turagaṃ tasmai na yuddhasamayo'sti hi ||39|| balvala uvāca - ahaṃ jānāmi tvadvārtāṃ yuddhaṃ tairna kariṣyasi || aniruddhaṃ gaccha tasmāttvaṃ vibhīṣaṇavatkila ||40|| garga uvāca - balvalasya vacaḥ śrutvā mayo māyāvidāṃ varaḥ || prativyoḍhuṃ tatra dukhamidamevānvapadyata ||41|| vairabhāvena pūrvaṃ vai vaikuṇṭhaṃ bahavo gatāḥ || niśācarāśca daityāśca taṃ bhāvaṃ yaḥ karoti hi ||42|| itthaṃ vicārya sahasā sa uvāca mahāsuram || maya uvāca - adya tvāṃ ca mahāvīraṃ na niṣedhaṃ karomyaham ||43|| yuddhaṃ kuru raṇe gatvā yadūnmāraya sāyakaiḥ || ahameva kariṣyāmi yuddhaṃ tvadvākyato mṛdhe || ityuktvā vacanaṃ so'pi virarāma praharṣayan ||44|| ūrdhvakeśo nadaḥ siṃhaḥ kuśāmbādyāśca maṃtriṇaḥ || ūcuḥ prakupitāḥ sarve catvāro balvalaṃ nṛpa ||45|| maṃtriṇa ūcuḥ pūrvaṃ vayaṃ gamiṣyāmo haṃtuṃ sarvān yadūttamān || bahubhirdivasai rājansaṃgrāmaṃ na kṛtaṃ yataḥ ||46|| cintāṃ mā kuru rājendra mayadaityena saṃyutaḥ || kṣaṇena mārayiṣyāmo koṭiśaḥ koṭiśo narān ||47|| garga uvāca - teṣāṃ bhāṣitamākarṇya balvalastu mudānvitaḥ || cakārājñāṃ nṛpaśreṣṭha raṇārthe raṇakovidaḥ ||48|| iti śrīgargasaṃhitāyāṃ hayamedhakhaṇḍe daityamantravarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ ||28|| hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||