Chapter 4

श्रीनारद उवाच - कौशलानां गोपिकानां वर्णनं शृणु मैथिल । सर्वपापहरं पुण्यं श्रीकृष्णचरितामृतम् ॥ १ ॥ नवोपनन्दगेहेषु जाता रामवराद्‌व्रजे । परिणीता गोपजनै रत्नरभूषणभूषिताः ॥ २ ॥ पूर्णचन्द्रप्रतीकाशा नवयौवनसंयुताः । पद्मिन्यो हंसगमनाः पद्मपत्रविलोचनाः ॥ ३ ॥ जारधर्मेण सुस्नेहं सुदृढं सर्वतोऽधिकम् । चक्रुः कृष्णे नन्दसुते कमनीये महात्मनि ॥ ४ ॥ ताभिः सार्द्धं सदा हास्यं व्रजवीथीषु माधवः । स्मितैः पीतपटादानैः कर्षणैः स चकार ह ॥ ५ ॥ दधिविक्रयार्थं यान्त्यस्ताः कृष्ण कृष्णेति चाब्रुवन् । कृष्णे हि प्रेमसंयुक्ता भ्रमंत्यः कुंजमडले ॥ ६ ॥ खे वायौ चाग्निजलयोर्मह्यां ज्योतिर्दिशासु च । द्रुमेषु जनवृन्देषु तासां कृष्णो हि लक्ष्यते ॥ ७ ॥ प्रेमलक्षणसंयुक्ताः श्रीकृष्णहृतमानसाः । अष्टभिः सात्त्विकैर्भावैः संपन्नास्ताश्च योषितः ॥ ८ ॥ प्रेम्णा परमहंसानां पदवीं समुपागताः । कृष्णनन्दाः प्रधावन्त्यो व्रजवीथीषु ता नृप ॥ ९ ॥ जडा जडं न जानंत्यो जडोन्मत्तपिशाचवत् । अब्रुवन्त्यो ब्रुवन्त्यो वा गतलज्जा गतव्यथाः ॥ १० ॥ एवं कृतार्थतां प्राप्प्तास्तन्मया याश्च गोपिकाः । बलादाकृष्य कृष्णस्य चुचुंबुर्मुखपंकजम् ॥ ११ ॥ तासां तपः किं कथयामि राजन् पूर्णे परे ब्रह्मणि वासुदेवे । याश्चक्रिरे प्रेम हृदिंद्रियाद्यै- र्विसृज्य लोकव्यवहारमार्गम् ॥ १२ ॥ या रासरंगे विनिधाय बाहुं कृष्णांसयोः प्रेमविभिन्नचित्ताः । चक्रुर्वशे कृष्णमलं तपस्त- द्‌वक्तुं न शक्तो वदनैः फणीन्द्रः ॥ १३ ॥ योगेन सांख्येन शुभेन कर्मणा न्यायादिवैशेषिकतत्त्ववित्तमैः । यत्प्राप्यते तच्च पदं वेदेहराट् संप्राप्यते केवलभक्तिभावतः ॥ १४ ॥ भक्त्यैव वश्यो हरिरादिदेवः सदा प्रमाणं किल चात्र गोप्यः । सांख्यं च योगं न कृतं कदापि प्रेम्णैव यस्य प्रकृतिं गताः स्युः ॥ १५ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां माधुर्यखण्डे श्रीनारदबहुलाश्वसंवादे कौशलोपाख्यानं नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrīnārada uvāca - kauśalānāṃ gopikānāṃ varṇanaṃ śṛṇu maithila | sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ śrīkṛṣṇacaritāmṛtam || 1 || navopanandageheṣu jātā rāmavarād‌vraje | pariṇītā gopajanai ratnarabhūṣaṇabhūṣitāḥ || 2 || pūrṇacandrapratīkāśā navayauvanasaṃyutāḥ | padminyo haṃsagamanāḥ padmapatravilocanāḥ || 3 || jāradharmeṇa susnehaṃ sudṛḍhaṃ sarvato'dhikam | cakruḥ kṛṣṇe nandasute kamanīye mahātmani || 4 || tābhiḥ sārddhaṃ sadā hāsyaṃ vrajavīthīṣu mādhavaḥ | smitaiḥ pītapaṭādānaiḥ karṣaṇaiḥ sa cakāra ha || 5 || dadhivikrayārthaṃ yāntyastāḥ kṛṣṇa kṛṣṇeti cābruvan | kṛṣṇe hi premasaṃyuktā bhramaṃtyaḥ kuṃjamaḍale || 6 || khe vāyau cāgnijalayormahyāṃ jyotirdiśāsu ca | drumeṣu janavṛndeṣu tāsāṃ kṛṣṇo hi lakṣyate || 7 || premalakṣaṇasaṃyuktāḥ śrīkṛṣṇahṛtamānasāḥ | aṣṭabhiḥ sāttvikairbhāvaiḥ saṃpannāstāśca yoṣitaḥ || 8 || premṇā paramahaṃsānāṃ padavīṃ samupāgatāḥ | kṛṣṇanandāḥ pradhāvantyo vrajavīthīṣu tā nṛpa || 9 || jaḍā jaḍaṃ na jānaṃtyo jaḍonmattapiśācavat | abruvantyo bruvantyo vā gatalajjā gatavyathāḥ || 10 || evaṃ kṛtārthatāṃ prāpptāstanmayā yāśca gopikāḥ | balādākṛṣya kṛṣṇasya cucuṃburmukhapaṃkajam || 11 || tāsāṃ tapaḥ kiṃ kathayāmi rājan pūrṇe pare brahmaṇi vāsudeve | yāścakrire prema hṛdiṃdriyādyai- rvisṛjya lokavyavahāramārgam || 12 || yā rāsaraṃge vinidhāya bāhuṃ kṛṣṇāṃsayoḥ premavibhinnacittāḥ | cakrurvaśe kṛṣṇamalaṃ tapasta- d‌vaktuṃ na śakto vadanaiḥ phaṇīndraḥ || 13 || yogena sāṃkhyena śubhena karmaṇā nyāyādivaiśeṣikatattvavittamaiḥ | yatprāpyate tacca padaṃ vedeharāṭ saṃprāpyate kevalabhaktibhāvataḥ || 14 || bhaktyaiva vaśyo harirādidevaḥ sadā pramāṇaṃ kila cātra gopyaḥ | sāṃkhyaṃ ca yogaṃ na kṛtaṃ kadāpi premṇaiva yasya prakṛtiṃ gatāḥ syuḥ || 15 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ mādhuryakhaṇḍe śrīnāradabahulāśvasaṃvāde kauśalopākhyānaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ || 4 || hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||