Chapter 11

तदा श्रीकृष्णपुत्राणामष्टादश महारथाः॥ सक्षतं कारयामासुर्दन्तवक्त्रं महाबलम्॥१॥ दन्तवक्त्रोऽतिशुशुभे स क्षतो रक्तधारया॥ लाक्षयेव यथा सौधं प्रहारं नानुचिंतयन्॥२॥ कृतवर्मा च बाणौघैस्तं जघान रणांगणे॥ युयुधानश्च खड्गेन शक्त्याक्रूरो महाबलम्॥३॥ सारणस्तं कुठारेणाहनत्तं रोहिणीसुतः॥ दंन्तवक्त्रोऽपि गदया युयुधानं तताड ह॥४॥ करेण कृतवर्माणमक्रूरं स्वाङ्घ्रिणाहनत् ॥ सारणं भुजवेगेन कारूषो रणदुर्मदः॥५॥ अक्रूरः कृतवर्मा च युयुधानोऽथ सारणः ॥ निपेतुर्मूर्छिता भूमौ मरुता पादपा इव॥६॥ ततो गदां समादाय साम्बो जांबवतीसुतः॥ गदोपरि गदां नीत्वा गदया तं तताड ह ॥७॥ दंतवक्रो गदां त्यक्त्वा सांबं जांबवतीसुतम् ॥ गृहीत्वा पातयामास भुजाभ्यां रणमंडले ॥८॥ सांबस्तदा समुत्थाय गृहीत्वा पादयोश्च तम् ॥ अपोथयद्‍भूमिपृष्ठे तदद्‌भुतमिवाभवत् ॥९॥ दंतवक्रः समुत्थाय साट्टहासं तदाकरोत् ॥ ननाद तेन ब्रह्मांडं सप्तलोकैर्बिलैः सह ॥१०॥ पताकाढ्येन दिव्येन सहस्रादित्यवर्चसा ॥ सहस्रहययुक्तेन प्रद्युम्नं धन्विनां वरम्॥ दंतवक्त्रोऽपि तं वीक्ष्य प्राहेदं परुषं वचः॥११॥ -दन्तवक्त्र उवाच - यूयं च यादवाः सर्वे वृष्णयो ह्यंधकादयः॥ अल्पसत्वा जनास्तुच्छा विद्रुतायुद्धभीरवः॥१२॥ ययातिशापसंभ्रष्टा भ्रष्टराज्या गतत्रपाः॥ एकोऽहं बहवो युयं युष्माभिश्च कृतं मृधम्॥१३॥ अधर्मवर्तिभिस्तुच्छैर्धर्मशास्त्रविलोपिभिः ॥ पूर्वं पिता ते श्रीकृष्णो नन्दस्य पशुरक्षकः॥१४॥ गोपालोच्छिष्टभोजी च सोऽद्य वै यादवेश्वरः॥ हय्यंगवीनदध्याज्यदुग्धतक्रादिकं रसम्॥१५॥ चोरयामास गोपीनां रसिको रासमंडले॥ जरासंधभयात्सोऽपि समुद्रं शरणं गतः॥१६॥ सोऽद्यैव यदुनाथोऽभूद्यो भीरुः कालसंमुखे॥ तेन दत्तं स्वल्पराज्यमुग्रसेनः समेत्य सः॥१७॥ करिष्यत्यल्पसारार्थे राजसूयं क्रतूत्तमम् ॥ दुरत्यया कालगतिर्जातं चित्रमहो जगत्॥ अध्यास्ते सिंहशार्दूलं शृगालो ह्यतिदुर्बलः॥१८॥ श्रीप्रद्युम्न उवाच - पुरा वै कुंडिनपुरे यदूनां बलमूर्जितम् ॥ त्वया दृष्टं न किं त्वत्र पश्याद्यैव विनिंदक॥१९॥ युष्मान्संबंधिनो ज्ञात्वा नेच्छे युद्धम् करूषप ॥ बलात्त्वं युद्धमाकार्षीर्धर्मशास्त्रं त्वया कृतम् ॥२०॥ नंदो द्रोणो वसुःसाक्षाज्जातो गोपकुलेऽपिसः ॥ गोपाला ये च गोलोके कृष्णरोमसमुद्‌भवाः ॥२१॥ राधारोमोद्‌भवा गोप्यस्ताश्च सर्वा इहागताः॥ काश्चित्पुण्यैः कृतैः पूर्वैः प्राप्ताः कृष्णं वरैःपरैः॥२२॥ परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो भगवान्स्वयम् ॥ असंख्यब्रह्मांडपतिर्गोलोकेशः परात्परः ॥२३॥ यस्मिन्सर्वाणि तेजांसि विलीयंते स्वतेजसि ॥ तं वदंति परे साक्षात्परिपूर्णतमः स्वयम् ॥२४॥ उग्रसेनोऽथ राजेंद्रो मरुतो नाम यः पुरा ॥ श्रीकृष्णस्य वरेणासौ यादवेंद्रो बभूव ह ॥२५॥ निरंकुशो महामूर्खो विनिन्दसि महद्‍गुणम् ॥ स न प्रार्थयते किंचिद्यथा सिंहः शिवारुतम् ॥२६। श्रीनारद उवाच - एवं वचस्तदा श्रुत्वा दंतवक्त्रो मदोत्कटः॥ गदां गुर्वीं समादाय प्राद्रवत्तद्‌रथोपरि ॥२७॥ गदया पातयामास सहस्रं घोटकान्नदन् ॥ घोटका दुद्रुवुः सर्वे दृष्ट्वा रूपं भयंकरम्॥२८॥ प्रद्युम्नोऽपि गदां नीत्वा तं तताड दृढं हृदि ॥ तत्प्रहारेण दैत्येद्रः किंचिद्व्याकुलमानसः ॥२९॥ तयोश्च गदया युद्धं घोररूपं बभूव ह ॥ गदाभ्यां प्रहरंतौ द्वौ मर्दयंतौ परस्परम् ॥३०॥ दंतवक्त्रो भुजाभ्यां तं गृहीत्वा श्रीहरेः सुतम् ॥ भूमौ निपातयामास सिंहः सिंहमिवौजसा ॥३१॥ प्रद्युम्नोऽपि समुत्थाय गृहीत्वा भुजयोर्बलात् ॥ भ्रामयित्वा भुजाभ्यां तं पातयामास भूतले ॥३२॥ प्रद्युम्नस्य प्रहारेण सोऽपतद्रुधिरं वमन्॥ चूर्णितास्थिः खिन्नगात्रो मूर्छितो विह्वलाकृतिः ॥ गिरिन्द्र इव भूपृष्ठे रेजे शक्रायुधाहतः॥ तत्प्रहारेण वसुधा चचाल सजलाभवत् ॥३४॥ विचेलुर्दिग्गजास्ताराः समुद्राश्च चकंपिरे ॥ पातशब्देन राजेन्द्र त्रिलोकी बधिरीकृता॥३५॥ तदैव कारूषापतिर्महात्मा श्रीवृद्धशर्मा श्रुतदेवया च ॥ राज्ञ्या महारंगपुराद्यदूनां समाययौ सुंदरसंधिकारी ॥३६॥ दत्वा बलिं मैथिल शंबरारये सुतं गृहीत्वा कृतसंधिरग्रतः ॥ तथा यदूनां प्रवरैः प्रपूजितः पुनर्महारंगपुरं समाययौ॥३७॥

tadā śrīkṛṣṇaputrāṇāmaṣṭādaśa mahārathāḥ|| sakṣataṃ kārayāmāsurdantavaktraṃ mahābalam||1|| dantavaktro'tiśuśubhe sa kṣato raktadhārayā|| lākṣayeva yathā saudhaṃ prahāraṃ nānuciṃtayan||2|| kṛtavarmā ca bāṇaughaistaṃ jaghāna raṇāṃgaṇe|| yuyudhānaśca khaḍgena śaktyākrūro mahābalam||3|| sāraṇastaṃ kuṭhāreṇāhanattaṃ rohiṇīsutaḥ|| daṃntavaktro'pi gadayā yuyudhānaṃ tatāḍa ha||4|| kareṇa kṛtavarmāṇamakrūraṃ svāṅghriṇāhanat || sāraṇaṃ bhujavegena kārūṣo raṇadurmadaḥ||5|| akrūraḥ kṛtavarmā ca yuyudhāno'tha sāraṇaḥ || nipeturmūrchitā bhūmau marutā pādapā iva||6|| tato gadāṃ samādāya sāmbo jāṃbavatīsutaḥ|| gadopari gadāṃ nītvā gadayā taṃ tatāḍa ha ||7|| daṃtavakro gadāṃ tyaktvā sāṃbaṃ jāṃbavatīsutam || gṛhītvā pātayāmāsa bhujābhyāṃ raṇamaṃḍale ||8|| sāṃbastadā samutthāya gṛhītvā pādayośca tam || apothayad‍bhūmipṛṣṭhe tadad‌bhutamivābhavat ||9|| daṃtavakraḥ samutthāya sāṭṭahāsaṃ tadākarot || nanāda tena brahmāṃḍaṃ saptalokairbilaiḥ saha ||10|| patākāḍhyena divyena sahasrādityavarcasā || sahasrahayayuktena pradyumnaṃ dhanvināṃ varam|| daṃtavaktro'pi taṃ vīkṣya prāhedaṃ paruṣaṃ vacaḥ||11|| -dantavaktra uvāca - yūyaṃ ca yādavāḥ sarve vṛṣṇayo hyaṃdhakādayaḥ|| alpasatvā janāstucchā vidrutāyuddhabhīravaḥ||12|| yayātiśāpasaṃbhraṣṭā bhraṣṭarājyā gatatrapāḥ|| eko'haṃ bahavo yuyaṃ yuṣmābhiśca kṛtaṃ mṛdham||13|| adharmavartibhistucchairdharmaśāstravilopibhiḥ || pūrvaṃ pitā te śrīkṛṣṇo nandasya paśurakṣakaḥ||14|| gopālocchiṣṭabhojī ca so'dya vai yādaveśvaraḥ|| hayyaṃgavīnadadhyājyadugdhatakrādikaṃ rasam||15|| corayāmāsa gopīnāṃ rasiko rāsamaṃḍale|| jarāsaṃdhabhayātso'pi samudraṃ śaraṇaṃ gataḥ||16|| so'dyaiva yadunātho'bhūdyo bhīruḥ kālasaṃmukhe|| tena dattaṃ svalparājyamugrasenaḥ sametya saḥ||17|| kariṣyatyalpasārārthe rājasūyaṃ kratūttamam || duratyayā kālagatirjātaṃ citramaho jagat|| adhyāste siṃhaśārdūlaṃ śṛgālo hyatidurbalaḥ||18|| śrīpradyumna uvāca - purā vai kuṃḍinapure yadūnāṃ balamūrjitam || tvayā dṛṣṭaṃ na kiṃ tvatra paśyādyaiva viniṃdaka||19|| yuṣmānsaṃbaṃdhino jñātvā necche yuddham karūṣapa || balāttvaṃ yuddhamākārṣīrdharmaśāstraṃ tvayā kṛtam ||20|| naṃdo droṇo vasuḥsākṣājjāto gopakule'pisaḥ || gopālā ye ca goloke kṛṣṇaromasamud‌bhavāḥ ||21|| rādhāromod‌bhavā gopyastāśca sarvā ihāgatāḥ|| kāścitpuṇyaiḥ kṛtaiḥ pūrvaiḥ prāptāḥ kṛṣṇaṃ varaiḥparaiḥ||22|| paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo bhagavānsvayam || asaṃkhyabrahmāṃḍapatirgolokeśaḥ parātparaḥ ||23|| yasminsarvāṇi tejāṃsi vilīyaṃte svatejasi || taṃ vadaṃti pare sākṣātparipūrṇatamaḥ svayam ||24|| ugraseno'tha rājeṃdro maruto nāma yaḥ purā || śrīkṛṣṇasya vareṇāsau yādaveṃdro babhūva ha ||25|| niraṃkuśo mahāmūrkho vinindasi mahad‍guṇam || sa na prārthayate kiṃcidyathā siṃhaḥ śivārutam ||26| śrīnārada uvāca - evaṃ vacastadā śrutvā daṃtavaktro madotkaṭaḥ|| gadāṃ gurvīṃ samādāya prādravattad‌rathopari ||27|| gadayā pātayāmāsa sahasraṃ ghoṭakānnadan || ghoṭakā dudruvuḥ sarve dṛṣṭvā rūpaṃ bhayaṃkaram||28|| pradyumno'pi gadāṃ nītvā taṃ tatāḍa dṛḍhaṃ hṛdi || tatprahāreṇa daityedraḥ kiṃcidvyākulamānasaḥ ||29|| tayośca gadayā yuddhaṃ ghorarūpaṃ babhūva ha || gadābhyāṃ praharaṃtau dvau mardayaṃtau parasparam ||30|| daṃtavaktro bhujābhyāṃ taṃ gṛhītvā śrīhareḥ sutam || bhūmau nipātayāmāsa siṃhaḥ siṃhamivaujasā ||31|| pradyumno'pi samutthāya gṛhītvā bhujayorbalāt || bhrāmayitvā bhujābhyāṃ taṃ pātayāmāsa bhūtale ||32|| pradyumnasya prahāreṇa so'patadrudhiraṃ vaman|| cūrṇitāsthiḥ khinnagātro mūrchito vihvalākṛtiḥ || girindra iva bhūpṛṣṭhe reje śakrāyudhāhataḥ|| tatprahāreṇa vasudhā cacāla sajalābhavat ||34|| vicelurdiggajāstārāḥ samudrāśca cakaṃpire || pātaśabdena rājendra trilokī badhirīkṛtā||35|| tadaiva kārūṣāpatirmahātmā śrīvṛddhaśarmā śrutadevayā ca || rājñyā mahāraṃgapurādyadūnāṃ samāyayau suṃdarasaṃdhikārī ||36|| datvā baliṃ maithila śaṃbarāraye sutaṃ gṛhītvā kṛtasaṃdhiragrataḥ || tathā yadūnāṃ pravaraiḥ prapūjitaḥ punarmahāraṃgapuraṃ samāyayau||37||