Chapter 8

श्रुत्वा तदा शौनक भक्तियुक्तः श्रीमैथिलो ज्ञानभृतां वरिष्ठः । नत्वा पुनः प्राह मुनिं महाद्‌भुतं देवर्षिवर्यं हरिभक्तिनिष्ठः ॥ १ ॥ बहुलाश्व उवाच - त्वया कुलं कौ विशदीकृतं मे स्वानंददोर्यद्यशसामलेन । श्रीकृष्णभक्तक्षणसंगमेन जनोऽपि सत्स्याद्‌बहुना कुमुस्वित् ॥ २ ॥ श्रीराधया पूर्णतमस्तु साक्षा- द्‌गत्वा व्रजे किं चरितं चकार । तद्‌ब्रूहि मे देवऋषे ऋषीश त्रितापदुःखात्परिपाहि मां त्वम् ॥ ३ ॥ श्रीनारद उवाच - धन्यं कुलं यन्निमिना नृपेण श्रीकृष्णभक्तेन परात्परेण । पूर्णीकृतं यत्र भवान्प्रजातो शुक्तौ हि मुक्ताभवनं न चित्रम् ॥ ४ ॥ अथ प्रभोस्तस्य पवित्रलीलां सुमङ्गलां संशृणुतां परस्य । अभूत्सतां यो भुवि रक्षणार्थं न केवलं कंसवधाय कृष्णः ॥ ५ ॥ अथैव राधां वृषभानुपत्‍न्या- मावेश्य रूपं महसः पराख्यम् । कलिन्दजाकूलनिकुञ्जदेशे सुमन्दिरे सावततार राजन् ॥ ६ ॥ घनावृते व्योम्नि दिनस्य मध्ये भाद्रे सिते नागतिथौ च सोमे । अवाकिरन्देवगणाः स्फुरद्‌भि- स्तन्मन्दिरे नन्दनजैः प्रसूनैः ॥ ७ ॥ राधावतारेण तदा बभूवु- र्नद्योऽमलाभाश्च दिशः प्रसेदुः । ववुश्च वाता अरविन्दरागैः सुशीतलाः सुन्दरमन्दयानाः ॥ ८ ॥ सुतां शरच्चन्द्रशताभिरामां दृष्ट्वाऽथ कीर्तिर्मुदमाप गोपी । शुभं विधायाशु ददौ द्विजेभ्यो द्विलक्षमानन्दकरं गवां च ॥ ९ ॥ प्रेङ्‍खे खचिद्‌रत्‍नमयूखपूर्णे सुवर्णयुक्ते कृतचन्दनाङ्‌गे । आन्दोलिता सा ववृधे सखीजनै- र्दिने दिने चंद्रकलेव भाभिः ॥ १० ॥ यद्दर्शनं देववरैः सुदुर्लभं यज्ञैरवाप्तं जनजन्मकोटिभिः । सविग्रहां तां वृषभानुमन्दिरे ललन्ति लोका ललनाप्रलालनैः ॥ ११ ॥ श्रीरासरङ्‌गस्य विकासचन्द्रिका दीपावलीभिर्वृषभानुमन्दिरे । गोलोकचूडामणिकण्ठभूषणां ध्यात्वा परां तां भुवि पर्यटाम्यहम् ॥ १२ ॥ श्रीबहुलाश्व उवाच - वृषभानोरहो भाग्यं यस्य राधा सुताभवत् । कलावत्या सुचन्द्रेण किं कृतं पूर्वजन्मनि ॥ १३ ॥ श्रीनारद उवाच - नृगपुत्रो महाभाग सुचन्द्रो नृपतीश्वरः । चक्रवर्ती हरेरंशो बभूवातीव सुन्दरः ॥ १४ ॥ पितॄणां मानसी कन्यास्तिस्रोऽभूवन्मनोहराः । कलावती रत्‍नमाला मेनका नाम नामतः ॥ १५ ॥ कलावतीं सुचन्द्राय हरेरंशाय धीमते । वैदेहाय रत्‍नमालां मेनकां च हिमाद्रये । पारिबर्हेण विधिना स्वेच्छाभिः पितरो ददुः ॥ १६ ॥ सीताभूद्‌रत्‍नमालायां मेनकायां च पार्वती । द्वयोश्चरित्रं विदितं पुराणेषु महामते ॥ १७ ॥ सुचन्द्रोऽथ कलावत्या गोमतीतीरजे वने । दिव्यैर्द्वादशभिर्वर्षैस्तताप ब्रह्मणस्तपः ॥ १८ ॥ अथ विधिस्तमागत्य वरं ब्रूहीत्युवाच ह । श्रुत्वा वल्मीकदेशाच्च निर्ययौ दिव्यरूपधृक् ॥ १९ ॥ तं नत्वोवाच मे भूयाद्दिव्यं मोक्षं परात्परम् । तच्छ्रुत्वा दुःखिता साध्वी विधिं प्राह कलावती ॥ २० ॥ पतिरेव हि नारीणां दैवतं परमं स्मृतम् । यदि मोक्षमसौ याति तदा मे का गतिर्भवेत् ॥ २१ ॥ एनं विना न जीवामि यदि मोक्षं प्रदास्यसि । तुभ्यं शापं प्रदास्यामि पतिविक्षेपविह्वला ॥ २२ ॥ श्रीब्रह्मोवाच - त्वच्छापाद्‌भयभीतोऽहं मे वरोऽपि मृषा न हि । तस्मात्त्वं प्राणपतिना सार्धं गच्छ त्रिविष्टपम् ॥ २३ ॥ भुक्त्वा सुखानि कालेन युवां भूमौ भविष्यथः । गंगायमुनयोर्मध्ये द्वापरान्ते च भारते ॥ २४ ॥ युवयो राधिका साक्षात्परिपूर्णतमप्रिया । भविष्यति यदा पुत्री तदा मोक्षं गमिष्यथः ॥ २५ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्थं ब्रह्मवरेणाथ दिव्येनामोघरूपिणा । कलावतीसुचन्द्रौ च भूमौ तौ द्वौ बभूवतुः ॥ २६ ॥ कलावती कान्यकुब्जे भलन्दननृपस्य च । जातिस्मरा ह्यभूद्दिव्या यज्ञकुण्डसमुद्‌भवा ॥ २७ ॥ सुचन्द्रो वृषभान्वाख्यः सुरभानुगृहेऽभवत् । जातिस्मरो गोपवरः कामदेव इवापरः ॥ २८ ॥ सम्बन्धं योजयामास नन्दराजो महामतिः । तयोश्च जातिस्मरयोरिच्छतोरिच्छया द्वयोः ॥ २९ ॥ वृषभानोः कलावत्या आख्यानं शृणुते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः कृष्णसायुज्यमाप्नुयात् ॥ ३० ॥

śrutvā tadā śaunaka bhaktiyuktaḥ śrīmaithilo jñānabhṛtāṃ variṣṭhaḥ | natvā punaḥ prāha muniṃ mahād‌bhutaṃ devarṣivaryaṃ haribhaktiniṣṭhaḥ || 1 || bahulāśva uvāca - tvayā kulaṃ kau viśadīkṛtaṃ me svānaṃdadoryadyaśasāmalena | śrīkṛṣṇabhaktakṣaṇasaṃgamena jano'pi satsyād‌bahunā kumusvit || 2 || śrīrādhayā pūrṇatamastu sākṣā- d‌gatvā vraje kiṃ caritaṃ cakāra | tad‌brūhi me devaṛṣe ṛṣīśa tritāpaduḥkhātparipāhi māṃ tvam || 3 || śrīnārada uvāca - dhanyaṃ kulaṃ yanniminā nṛpeṇa śrīkṛṣṇabhaktena parātpareṇa | pūrṇīkṛtaṃ yatra bhavānprajāto śuktau hi muktābhavanaṃ na citram || 4 || atha prabhostasya pavitralīlāṃ sumaṅgalāṃ saṃśṛṇutāṃ parasya | abhūtsatāṃ yo bhuvi rakṣaṇārthaṃ na kevalaṃ kaṃsavadhāya kṛṣṇaḥ || 5 || athaiva rādhāṃ vṛṣabhānupat‍nyā- māveśya rūpaṃ mahasaḥ parākhyam | kalindajākūlanikuñjadeśe sumandire sāvatatāra rājan || 6 || ghanāvṛte vyomni dinasya madhye bhādre site nāgatithau ca some | avākirandevagaṇāḥ sphurad‌bhi- stanmandire nandanajaiḥ prasūnaiḥ || 7 || rādhāvatāreṇa tadā babhūvu- rnadyo'malābhāśca diśaḥ praseduḥ | vavuśca vātā aravindarāgaiḥ suśītalāḥ sundaramandayānāḥ || 8 || sutāṃ śaraccandraśatābhirāmāṃ dṛṣṭvā'tha kīrtirmudamāpa gopī | śubhaṃ vidhāyāśu dadau dvijebhyo dvilakṣamānandakaraṃ gavāṃ ca || 9 || preṅ‍khe khacid‌rat‍namayūkhapūrṇe suvarṇayukte kṛtacandanāṅ‌ge | āndolitā sā vavṛdhe sakhījanai- rdine dine caṃdrakaleva bhābhiḥ || 10 || yaddarśanaṃ devavaraiḥ sudurlabhaṃ yajñairavāptaṃ janajanmakoṭibhiḥ | savigrahāṃ tāṃ vṛṣabhānumandire lalanti lokā lalanāpralālanaiḥ || 11 || śrīrāsaraṅ‌gasya vikāsacandrikā dīpāvalībhirvṛṣabhānumandire | golokacūḍāmaṇikaṇṭhabhūṣaṇāṃ dhyātvā parāṃ tāṃ bhuvi paryaṭāmyaham || 12 || śrībahulāśva uvāca - vṛṣabhānoraho bhāgyaṃ yasya rādhā sutābhavat | kalāvatyā sucandreṇa kiṃ kṛtaṃ pūrvajanmani || 13 || śrīnārada uvāca - nṛgaputro mahābhāga sucandro nṛpatīśvaraḥ | cakravartī hareraṃśo babhūvātīva sundaraḥ || 14 || pitṝṇāṃ mānasī kanyāstisro'bhūvanmanoharāḥ | kalāvatī rat‍namālā menakā nāma nāmataḥ || 15 || kalāvatīṃ sucandrāya hareraṃśāya dhīmate | vaidehāya rat‍namālāṃ menakāṃ ca himādraye | pāribarheṇa vidhinā svecchābhiḥ pitaro daduḥ || 16 || sītābhūd‌rat‍namālāyāṃ menakāyāṃ ca pārvatī | dvayoścaritraṃ viditaṃ purāṇeṣu mahāmate || 17 || sucandro'tha kalāvatyā gomatītīraje vane | divyairdvādaśabhirvarṣaistatāpa brahmaṇastapaḥ || 18 || atha vidhistamāgatya varaṃ brūhītyuvāca ha | śrutvā valmīkadeśācca niryayau divyarūpadhṛk || 19 || taṃ natvovāca me bhūyāddivyaṃ mokṣaṃ parātparam | tacchrutvā duḥkhitā sādhvī vidhiṃ prāha kalāvatī || 20 || patireva hi nārīṇāṃ daivataṃ paramaṃ smṛtam | yadi mokṣamasau yāti tadā me kā gatirbhavet || 21 || enaṃ vinā na jīvāmi yadi mokṣaṃ pradāsyasi | tubhyaṃ śāpaṃ pradāsyāmi pativikṣepavihvalā || 22 || śrībrahmovāca - tvacchāpād‌bhayabhīto'haṃ me varo'pi mṛṣā na hi | tasmāttvaṃ prāṇapatinā sārdhaṃ gaccha triviṣṭapam || 23 || bhuktvā sukhāni kālena yuvāṃ bhūmau bhaviṣyathaḥ | gaṃgāyamunayormadhye dvāparānte ca bhārate || 24 || yuvayo rādhikā sākṣātparipūrṇatamapriyā | bhaviṣyati yadā putrī tadā mokṣaṃ gamiṣyathaḥ || 25 || śrīnārada uvāca - itthaṃ brahmavareṇātha divyenāmogharūpiṇā | kalāvatīsucandrau ca bhūmau tau dvau babhūvatuḥ || 26 || kalāvatī kānyakubje bhalandananṛpasya ca | jātismarā hyabhūddivyā yajñakuṇḍasamud‌bhavā || 27 || sucandro vṛṣabhānvākhyaḥ surabhānugṛhe'bhavat | jātismaro gopavaraḥ kāmadeva ivāparaḥ || 28 || sambandhaṃ yojayāmāsa nandarājo mahāmatiḥ | tayośca jātismarayoricchatoricchayā dvayoḥ || 29 || vṛṣabhānoḥ kalāvatyā ākhyānaṃ śṛṇute naraḥ | sarvapāpavinirmuktaḥ kṛṣṇasāyujyamāpnuyāt || 30 ||