Chapter 25

बहुलाश्व उवाच - अकस्मादागते रामे तत्र तीर्थमिदं श्रुतम् । अहो मधुपुरी धन्या यत्र सन्निहितश्च सः ॥ १ ॥ मथुरायास्तु को देवः कः क्षत्ता कश्च रक्षति । कश्चारः को मंत्रिवरः कैर्भूमिस्तत्र सेविता ॥ २ ॥ श्रीनारद उवाच - परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो भगवान् हरिः । स्वयं हि मथुरानाथः केशवः क्लेशनाशनः ॥ ३ ॥ साक्षाद्‌भगवता प्राप्तः कपिलाय द्विजाय च । कपिलः प्रददौ यं वै प्रसन्नः शतमन्यवे ॥ ४ ॥ जित्वा देवान् राक्षसेन्द्रो रावणो लोकरावणः । यं स्तुत्वा पुष्पके स्थाप्य लंकायां तमपूजयत् ॥ ५ ॥ जित्वा लंकां राघवेन्द्रस्तमानीय प्रयत्‍नतः । अयोध्यायां च वाराहमर्चयामास मैथिल ॥ ६ ॥ स्तुत्वा रामं च शत्रुघ्नो यमनीय प्रयत्‍नतः । मथुरायां महापुर्यां स्थापयित्वा ननाम ह ॥ ७ ॥ सेवितो माथुरैः सर्वेः सर्वेषां च वरप्रदः । साक्षात्कपिलवाराहः सोऽयं मंत्रिवरः स्मृतः ॥ ८ ॥ क्षत्ता श्रीमथुरायाश्च नाम्ना भूतेश्वरः शिवः । दत्त्वा दण्डं पातकिने भक्त्यर्थान्मंत्रतां व्रजत् ॥ ९ ॥ चण्डिका तु महाविद्या देवी दुर्गार्तिनाशिनी । सिंहारूढा सदा रक्षां मथुरायाः करोति हि ॥ १० ॥ चारोऽहं मथुरायाश्च पश्यँल्लोकानितस्ततः । वदामि वार्तां सर्वेषां श्रीकृष्णाय महात्मने ॥ ११ ॥ मध्ये वै मथुरा देवी शुभदा करुणामयी । बुभुक्षितेभ्यः सर्वेभ्यो ददात्यन्नं विदेहराट् ॥ १२ ॥ चतुर्भुजा श्यामलांगा व्रजंति प्रव्रजन्ति च । मथुरायां मृतं नेतुं विमानैः कृष्णपार्षदाः ॥ १३ ॥ श्रीकृष्णस्यांगसंभूता मथुरा वै महापुरी । यस्या दर्शनमात्रेण नरो याति कृतार्थताम् ॥ १४ ॥ पुरा विधिः श्रीमथुरामुपेत्य तप्त्वा तपो वर्षशतं निरन्नः । जपन्हरीं ब्रह्म परं स्वयम्भूः स्वायम्भुवं प्राप सुतं प्रवीणम् ॥ १५ ॥ भूतेश्वरो देववरः सतीपति- स्तप्त्वा तपो दिव्यशरन्मधोर्वने । कृष्णप्रसादान्नृपराज सत्वरं तस्याः पुरे माथुरमण्डलस्य ॥ १६ ॥ कृष्णप्रसादादहमेव चारो भ्रमन्सदा माथुरमण्डलस्य । तथा हि दुर्गा मथुरां प्रयाति श्रीकृष्णदास्यं प्रकरोति नूनम् ॥ १७ ॥ तप्त्वा तपः शक्रपदं च शक्रः सूर्यो मनुं नित्यनिधिं कुबेरः । पाशी च पाशं समवाप्य सम्य- ङ्‌मधोर्वने विष्णुपदं ध्रुवश्च ॥ १८ ॥ तथांबरीषः समवाप मुक्तिं सोमोऽक्षयं वा लवणाज्जयं च । रघुश्च सिद्धिं किल चित्रकेतु- स्तप्त्वा तपोऽत्रैव मधोर्वने च ॥ १९ ॥ तप्त्वा तपोऽत्रैव मधोर्वने शुभे भूत्वा बलिष्ठश्च मधुर्महासुरः । श्रीमाधवे मासि च माधवेन युयोध युद्धे मधुसूदनेन सः ॥ २० ॥ सप्तर्षयः श्रीमथुरां समेत्य तप्त्वा तपोऽत्रैव च योगसिद्धिम् । प्रापुः परे वै मुनयः समंता- ‌ द्‌गोकर्णवैश्योऽपि महानिधिं च ॥ २१ ॥ तप्त्वा तपोऽत्रैव मधोर्वने शुभे विजित्य देवान् दिवि लोकरावणः । निधाय रक्षांसि विधाय मंदिर- मास्थाय लंकां विरराज रावणः ॥ २२ ॥ तप्त्वा तपोऽत्रैव मधोर्वने शुभे गजाह्वयेशो मिथिलेश शंतनुः । लेभे सुतं भीष्ममतीव सत्तम तत्वार्थवारांनिधिकर्णधारकम् ॥ २३ ॥ बहुलाश्व उवाच - मथुरायाश्च माहात्म्यं वद देवर्षिसत्तम् । निवासे किं फलं प्रोक्तं मथुरायाः सतां नृणाम् ॥ २४ ॥ श्रीनारद उवाच - आदौ वराहो धरणीं निमग्नां महाजले प्रोज्झितवीचिशंके । स्वदंष्ट्रयोद्धृत्य करीव पद्मं करेण माहात्म्यमिदं जगाद ॥ २५ ॥ ब्रुवञ्जनो नाम फलं हरेर्लभेत् शृण्वँल्लभेत्कृष्णकथाफलं नरः । स्पृशन्सतां स्पर्शनजं मधोः पुरि जिघ्रंस्तुलस्या दलगंधजं फलम् ॥ २६ ॥ पश्यन्हरेर्दर्शनजं फलं स्वतो भक्षंश्च नैवेद्यभवं रमापतेः । कुर्वन् भुजाभ्यां हरिसेवया फलं गच्छँल्लभेत्तीर्थफलं पदे पदे ॥ २७ ॥ राजेंद्रहंता निजगोत्रघातकी त्रैलोक्यहंताऽपि च कोटिजन्मसु । राजञ्छृणु त्वं मथुरानिवासतो योगीश्वराणां गतिमाप्नुयान्नरः ॥ २८ ॥ पादौ च धिग्यौ न गतौ मधोर्वनं दृशौ च धिग्ये न कदापि पश्यतः । कर्णौ च धिग्यौ शृणुतो न मैथिल वाचं च धिग्या न करोत्यलं मनाक् ॥ २९ ॥ द्विसप्तकोटीनि वनानि यत्र तीर्थानि वैदेह समास्थितानि । एकैकमेतेषु विमुक्तिदानि वदामि साक्षान्मथुरां नमामि ॥ ३० ॥ गोलोकनाथः परिपूर्णदेवः साक्षादसंख्याण्डपतिः स्वयं हि । श्रीकृष्णचंद्रोऽवततार यस्यां तस्यै नमोऽन्यासु पुरीषु किं वा ॥ ३१ ॥ यन्नाम पापं विनिहंति तत्क्षणं भवत्यलं यां गृणतोऽपि मुक्तयः । वीथीषु वीथीषु च मुक्तिरस्याः तस्मादिमां श्रेष्ठतमां विदुर्बुधाः ॥ ३२ ॥ काश्यादिपुर्यो यदि सन्ति लोके तासां तु मध्ये मथुरैव धन्या । या जन्ममौंजीव्रतमत्युदारै- र्नृणां चतुर्धा विदधाति मुक्तिम् ॥ ३३ ॥ पुरीश्वरीं कृष्णपुरीं व्रजेश्वरीं तीर्थेश्वरीं यज्ञतपोनिधीश्वरीम् । मोक्षप्रदां धर्मधुरंधरां परां मधोर्वने श्रीमथुरां नमाम्यहम् ॥ ३४ ॥ शृण्वन्ति माहात्म्यमिदं मधोः पुरः कृष्णैकचित्ता नियताश्च यत्र ये । व्रजंति ते तत्र परिक्रमात्फलं वैदेह राजेन्द्र न चात्र संशयः ॥ ३५ ॥ खण्डं त्विदं श्रीमथुरापुरस्य ये शृण्वन्ति गायंति पठन्ति सर्वतः । इहैव तेषां हि समृद्धिसिद्धयो भवन्ति वैदेह निसर्गतः सदा ॥ ३६ ॥ त्रिःसप्तकृत्वो बहुवैभवार्थिनः श्रृण्वन्ति चैनं नियताश्च ये भृशम् । तेषां गृहद्वारमलंकरोति हि भृंगावली कुञ्जरकर्णताडिता ॥ ३७ ॥ विप्रोऽथ विद्वान् विजयी नृपात्मजो वैश्यो निधीशो वृषलोऽपि निर्मलः । श्रुत्वेदमाराच्च मनोरथो भवेत् स्त्रीणां जनानामतिदुर्लभोऽपि हि ॥ ३८ ॥ निष्कारणो भक्तियुतो महीतले शृणोति चेदं हरिलग्नमानसः । विजित्य विघ्नान् प्रविजित्य नाकपान् गोलोकधामप्रवरं प्रयाति सः ॥ ३९ ॥

bahulāśva uvāca - akasmādāgate rāme tatra tīrthamidaṃ śrutam | aho madhupurī dhanyā yatra sannihitaśca saḥ || 1 || mathurāyāstu ko devaḥ kaḥ kṣattā kaśca rakṣati | kaścāraḥ ko maṃtrivaraḥ kairbhūmistatra sevitā || 2 || śrīnārada uvāca - paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo bhagavān hariḥ | svayaṃ hi mathurānāthaḥ keśavaḥ kleśanāśanaḥ || 3 || sākṣād‌bhagavatā prāptaḥ kapilāya dvijāya ca | kapilaḥ pradadau yaṃ vai prasannaḥ śatamanyave || 4 || jitvā devān rākṣasendro rāvaṇo lokarāvaṇaḥ | yaṃ stutvā puṣpake sthāpya laṃkāyāṃ tamapūjayat || 5 || jitvā laṃkāṃ rāghavendrastamānīya prayat‍nataḥ | ayodhyāyāṃ ca vārāhamarcayāmāsa maithila || 6 || stutvā rāmaṃ ca śatrughno yamanīya prayat‍nataḥ | mathurāyāṃ mahāpuryāṃ sthāpayitvā nanāma ha || 7 || sevito māthuraiḥ sarveḥ sarveṣāṃ ca varapradaḥ | sākṣātkapilavārāhaḥ so'yaṃ maṃtrivaraḥ smṛtaḥ || 8 || kṣattā śrīmathurāyāśca nāmnā bhūteśvaraḥ śivaḥ | dattvā daṇḍaṃ pātakine bhaktyarthānmaṃtratāṃ vrajat || 9 || caṇḍikā tu mahāvidyā devī durgārtināśinī | siṃhārūḍhā sadā rakṣāṃ mathurāyāḥ karoti hi || 10 || cāro'haṃ mathurāyāśca paśya~llokānitastataḥ | vadāmi vārtāṃ sarveṣāṃ śrīkṛṣṇāya mahātmane || 11 || madhye vai mathurā devī śubhadā karuṇāmayī | bubhukṣitebhyaḥ sarvebhyo dadātyannaṃ videharāṭ || 12 || caturbhujā śyāmalāṃgā vrajaṃti pravrajanti ca | mathurāyāṃ mṛtaṃ netuṃ vimānaiḥ kṛṣṇapārṣadāḥ || 13 || śrīkṛṣṇasyāṃgasaṃbhūtā mathurā vai mahāpurī | yasyā darśanamātreṇa naro yāti kṛtārthatām || 14 || purā vidhiḥ śrīmathurāmupetya taptvā tapo varṣaśataṃ nirannaḥ | japanharīṃ brahma paraṃ svayambhūḥ svāyambhuvaṃ prāpa sutaṃ pravīṇam || 15 || bhūteśvaro devavaraḥ satīpati- staptvā tapo divyaśaranmadhorvane | kṛṣṇaprasādānnṛparāja satvaraṃ tasyāḥ pure māthuramaṇḍalasya || 16 || kṛṣṇaprasādādahameva cāro bhramansadā māthuramaṇḍalasya | tathā hi durgā mathurāṃ prayāti śrīkṛṣṇadāsyaṃ prakaroti nūnam || 17 || taptvā tapaḥ śakrapadaṃ ca śakraḥ sūryo manuṃ nityanidhiṃ kuberaḥ | pāśī ca pāśaṃ samavāpya samya- ṅ‌madhorvane viṣṇupadaṃ dhruvaśca || 18 || tathāṃbarīṣaḥ samavāpa muktiṃ somo'kṣayaṃ vā lavaṇājjayaṃ ca | raghuśca siddhiṃ kila citraketu- staptvā tapo'traiva madhorvane ca || 19 || taptvā tapo'traiva madhorvane śubhe bhūtvā baliṣṭhaśca madhurmahāsuraḥ | śrīmādhave māsi ca mādhavena yuyodha yuddhe madhusūdanena saḥ || 20 || saptarṣayaḥ śrīmathurāṃ sametya taptvā tapo'traiva ca yogasiddhim | prāpuḥ pare vai munayaḥ samaṃtā- ‌ d‌gokarṇavaiśyo'pi mahānidhiṃ ca || 21 || taptvā tapo'traiva madhorvane śubhe vijitya devān divi lokarāvaṇaḥ | nidhāya rakṣāṃsi vidhāya maṃdira- māsthāya laṃkāṃ virarāja rāvaṇaḥ || 22 || taptvā tapo'traiva madhorvane śubhe gajāhvayeśo mithileśa śaṃtanuḥ | lebhe sutaṃ bhīṣmamatīva sattama tatvārthavārāṃnidhikarṇadhārakam || 23 || bahulāśva uvāca - mathurāyāśca māhātmyaṃ vada devarṣisattam | nivāse kiṃ phalaṃ proktaṃ mathurāyāḥ satāṃ nṛṇām || 24 || śrīnārada uvāca - ādau varāho dharaṇīṃ nimagnāṃ mahājale projjhitavīciśaṃke | svadaṃṣṭrayoddhṛtya karīva padmaṃ kareṇa māhātmyamidaṃ jagāda || 25 || bruvañjano nāma phalaṃ harerlabhet śṛṇva~llabhetkṛṣṇakathāphalaṃ naraḥ | spṛśansatāṃ sparśanajaṃ madhoḥ puri jighraṃstulasyā dalagaṃdhajaṃ phalam || 26 || paśyanharerdarśanajaṃ phalaṃ svato bhakṣaṃśca naivedyabhavaṃ ramāpateḥ | kurvan bhujābhyāṃ harisevayā phalaṃ gaccha~llabhettīrthaphalaṃ pade pade || 27 || rājeṃdrahaṃtā nijagotraghātakī trailokyahaṃtā'pi ca koṭijanmasu | rājañchṛṇu tvaṃ mathurānivāsato yogīśvarāṇāṃ gatimāpnuyānnaraḥ || 28 || pādau ca dhigyau na gatau madhorvanaṃ dṛśau ca dhigye na kadāpi paśyataḥ | karṇau ca dhigyau śṛṇuto na maithila vācaṃ ca dhigyā na karotyalaṃ manāk || 29 || dvisaptakoṭīni vanāni yatra tīrthāni vaideha samāsthitāni | ekaikameteṣu vimuktidāni vadāmi sākṣānmathurāṃ namāmi || 30 || golokanāthaḥ paripūrṇadevaḥ sākṣādasaṃkhyāṇḍapatiḥ svayaṃ hi | śrīkṛṣṇacaṃdro'vatatāra yasyāṃ tasyai namo'nyāsu purīṣu kiṃ vā || 31 || yannāma pāpaṃ vinihaṃti tatkṣaṇaṃ bhavatyalaṃ yāṃ gṛṇato'pi muktayaḥ | vīthīṣu vīthīṣu ca muktirasyāḥ tasmādimāṃ śreṣṭhatamāṃ vidurbudhāḥ || 32 || kāśyādipuryo yadi santi loke tāsāṃ tu madhye mathuraiva dhanyā | yā janmamauṃjīvratamatyudārai- rnṛṇāṃ caturdhā vidadhāti muktim || 33 || purīśvarīṃ kṛṣṇapurīṃ vrajeśvarīṃ tīrtheśvarīṃ yajñataponidhīśvarīm | mokṣapradāṃ dharmadhuraṃdharāṃ parāṃ madhorvane śrīmathurāṃ namāmyaham || 34 || śṛṇvanti māhātmyamidaṃ madhoḥ puraḥ kṛṣṇaikacittā niyatāśca yatra ye | vrajaṃti te tatra parikramātphalaṃ vaideha rājendra na cātra saṃśayaḥ || 35 || khaṇḍaṃ tvidaṃ śrīmathurāpurasya ye śṛṇvanti gāyaṃti paṭhanti sarvataḥ | ihaiva teṣāṃ hi samṛddhisiddhayo bhavanti vaideha nisargataḥ sadā || 36 || triḥsaptakṛtvo bahuvaibhavārthinaḥ śrṛṇvanti cainaṃ niyatāśca ye bhṛśam | teṣāṃ gṛhadvāramalaṃkaroti hi bhṛṃgāvalī kuñjarakarṇatāḍitā || 37 || vipro'tha vidvān vijayī nṛpātmajo vaiśyo nidhīśo vṛṣalo'pi nirmalaḥ | śrutvedamārācca manoratho bhavet strīṇāṃ janānāmatidurlabho'pi hi || 38 || niṣkāraṇo bhaktiyuto mahītale śṛṇoti cedaṃ harilagnamānasaḥ | vijitya vighnān pravijitya nākapān golokadhāmapravaraṃ prayāti saḥ || 39 ||