Chapter 4

नन्दोपनन्दभवने श्रीदामा सुबलः सखा । स्तोककृष्णोऽर्जुनोंऽशश्च नवनन्दगृहे विधे ॥ १ ॥ विशालार्षभतेजस्वी देवप्रस्थवरूथपाः । भविष्यन्ति सखायो मे व्रजे षड् वृषभानुषु ॥ २ ॥ श्रीब्रह्मोवाच - कस्य वै नन्दपदवी कस्य वै वृषभानुता । वद देवपते साक्षादुपनन्दस्य लक्षणम् ॥ ३ ॥ श्रीभगवानुवाच - गाः पालयन्ति घोषेषु सदा गोवृत्तयोऽनिशम् । ते गोपाला मया प्रोक्तास्तेषां त्वं लक्षणं श्रृणु ॥ ४ ॥ नन्दः प्रोक्तः स गोपालैर्नवलक्षगवां पतिः । उपनन्दश्च कथितः पंचलक्षगवां पतिः ॥ ५ ॥ वृषभानुः स उक्तो यो दशलक्षगवां पतिः । गवां कोटिर्गृहे यस्य नन्दराजः स एव हि ॥ ६ ॥ कोट्यर्धं च गवां यस्य वृषभानुवरस्तु सः । एतादृशौ व्रजे द्वौ तु सुचन्द्रो द्रोण एव हि ॥ ७ ॥ सर्वलक्षणलक्ष्याढ्यौ गोपराजौ भविष्यतः । शतचन्द्राननानां च सुन्दरीणां सुवाससाम् । गोपीनां मद्व्रजे रम्ये शतयूथो भविष्यति ॥ ८ ॥ श्रीब्रह्मोवाच - हे दीनबंधो हे देव जगत्कारणकारण । यूथस्य लक्षणं सर्वं तन्मे ब्रूहि परेश्वर ॥ ९ ॥ श्रीभगवानुवाच - अर्बुदं दशकोटीनां मुनिभिः कथितं विधे । दशार्बुदं यत्र भवेत्सोऽपि यूथः प्रकथ्यते ॥ १० ॥ गोलोकवासिन्यः काश्चित्काश्चिद्वै द्वारपालिकाः । शृङ्गारप्रकराः काश्चित्काश्चिच्छस्योपकारकाः ॥ ११ ॥ पार्षदाख्यास्तथा काश्चिच्छ्रीवृन्दावनपालिकाः । गोवर्धननिवासिन्यः काश्चित्कुञ्जविधायिकाः ॥ १२ ॥ मे निकुञ्जनिवासिन्यो भविष्यन्ति व्रजे मम । एवं च यमुनायूथो जाह्नवीयूथ एव च ॥ १३ ॥ रमाया मधुमाधव्या विरजायास्तथैव च । ललिताया विशाखाया मायायूथो भविष्यति ॥ १४ ॥ एवं हृष्टसखीनां च सखीनां किल षोडश । द्वात्रिंशच्च सखीनां च यूथा भाव्या व्रजे विधे ॥ १५ ॥ श्रुतरूपा ऋषिरूपा मैथिलाः कोशलास्तथा । अयोध्यापुरवासिन्यो यत्र सीतापुलिन्दकाः ॥ १६ ॥ यासां मया वरो दत्तो पूर्वे पूर्वे युगे युगे । तासां यूथा भविष्यन्ति गोपीनां मद्‍व्रजे शुभे ॥ १७ ॥ श्रीब्रह्मोवाच - एताः कथं व्रजे भाव्याः केन पुण्येन कैर्वरैः । दुर्लभं हि पदं तासां योगिभिः पुरुषोत्तम ॥ १८ ॥ श्रीभगवानुवाच - श्वेतद्वीपे च भूमानं श्रुतयस्तुष्टुवुः परम् । उशतीभिर्गिराभिश्च प्रसन्नोऽभूत्सहस्रपात् ॥ १९ ॥ श्रीहरिरुवाच - वरं वृणीत यूयं वै यन्मनोवाञ्छितं महत् । येषां प्रसन्नोऽहं साक्षात्तेषां किं दुर्लभं हि तत् ॥ २० ॥ श्रुतय ऊचुः - वाङ्मनोगोचरातीतं ततो न ज्ञायते तु तत् । आनन्दमात्रमिति यद्‌वदंतीह पुराविदः ॥ २१ ॥ तद्‌रूपं दर्शयास्माकं यदि देयो वरो हि नः । श्रुत्वैतद्दर्शयामास स्वं लोकं प्रकृतेः परम् ॥ २२ ॥ केवलानुभवानन्दमात्रमक्षरमव्ययम् । यत्र वृंदावनं नाम वनं कामदुघैर्द्रुमैः ॥ २३ ॥ मनोरमनिकुञ्जाढ्यं सर्वर्तुसुखसंयुतम् । यत्र गोवर्धनो नाम सुनिर्झरदरीयुतः ॥ २४ ॥ रत्‍नधातुमयः श्रीमान् सुपक्षिगणसंवृतः । यत्र निर्मलपानीया कालिन्दी सरितां वरा । रत्‍नबद्धोभयतटी हंसपद्मादिसंकुला ॥ २५ ॥ नानारासरसोन्मत्तं यत्र गोपीकदंबकम् । तत्कदंबकमध्यस्थः किशोराकृतिरच्युतः ॥ २६ ॥ दर्शयित्वा च ताः प्राह ब्रूत किं करवाणि वः । दृष्टो मदीयो लोकोऽयं यतो नास्ति परं वरम् ॥ २७ ॥ श्रीश्रुतय ऊचुः - कन्दर्पकोटिलावण्ये त्वयि दृष्टे मनांसि नः । कामिनीभावमासाद्य स्मरक्षिप्तान्यसंशयम् ॥ २८ ॥ यया त्वल्लोकवासिन्यः कामतत्त्वेन गोपिकाः । भजन्ति रमणं मत्त्वा चिकीर्षाजनिनस्तथा ॥ २९ ॥ श्रीहरिरुवाच - दुर्लभो दुर्घटश्चैव युष्माकं तु मनोरथः । मयानुमोदितः सम्यक् सत्यो भवितुमर्हति ॥ ३० ॥ आगामिनि विरिंचौ तु जाते सृष्ट्यर्थमुद्यते । कल्पे सारस्वतेऽतीते व्रजे गोप्यो भविष्यथ ॥ ३१ ॥ पृथिव्यां भारते क्षेत्रे माथुरे मम मण्डले । वृन्दावने भविष्यामि प्रेयान्वो रासमण्डले ॥ ३२ ॥ जारधर्मेण सुस्नेहं सुदृढं सर्वतोऽधिकम् । मयि संप्राप्य सर्वा हि कृतकृत्या भविष्यथ ॥ ३३ ॥ श्रीभगवानुवाच - ताश्च गोप्यो भविष्यन्ति पूर्वकल्पवरान्मम । अन्यासां चैव गोपीनां लक्षणं शृणु तद्विधे ॥ ३४ ॥ सुराणां रक्षणार्थाय राक्षसानां वधाय च । त्रेतायां रामचंद्रोऽभूद्‌वीरो दशरथात्मजः ॥ ३५ ॥ सीतास्वयंवरं गत्वा धनुर्भङ्गं चकार सः । उवाह जानकीं सीतां रामो राजीवलोचनः ॥ ३६ ॥ तं दृष्ट्वा मैथिलाः सर्वाः पुरन्ध्र्यो मुमुहुर्विधे । रहस्यूचुर्महात्मानं भर्ता नो भव हे प्रभो ॥ ३७ ॥ तामाह राघवेन्द्रस्तु मा शोकं कुरुत स्त्रियः । द्वापरान्ते करिष्यामि भवतीनां मनोरथम् ॥ ३८ ॥ तीर्थं दानं तपः शौचं समाचरत तत्त्वतः । श्रद्धया परया भक्त्या व्रजे गोप्यो भविष्यथ ॥ ३९ ॥ इति ताभ्यो वरं दत्त्वा श्रीरामः करुणानिधिः । कोसलान् प्रययौ धन्वी तेजसा जितभार्गवः ॥ ४० ॥ मार्गे च कौसला नार्यो रामं दृष्ट्वातिसुंदरम् । मनसा वव्रिरे तं वै पतिं कन्दर्पमोहनम् ॥ ४१ ॥ मनसापि वरं रामो ददौ ताभ्यो ह्यशेषवित् । मनोरथं करिष्यामि व्रजे गोप्यो भविष्यथ ॥ ४२ ॥ आगतं सीतया सार्धं सैनिकैः सहितं रघुम् । अयोध्यापुरवासिन्यः श्रुत्वा द्रष्टुं समाययुः ॥ ४३ ॥ वीक्ष्य तं मोहमापन्ना मूर्छिताः प्रेमविह्वलाः । तेपुस्तपस्ताः सरयूतीरे रामधृतव्रताः ॥ ४४ ॥ आकाशवागभूत्तासां द्वापरान्ते मनोरथः । भविष्यति न संदेहः कालिंदीतीरजे वने ॥ ४५ ॥ पितुर्वाक्याद्‌यदा रामो दंडकाख्यं वनं गतः । चचार सीतया सार्धं लक्ष्मणेन धनुष्मता ॥ ४६ ॥ गोपालकोपासकाः सर्वे दंडकारण्यवासिनः । ध्यायन्तः सततं मां वै रासार्थं ध्यानतत्पराः ॥ ४७ ॥ येषामाश्रममासाद्य धनुर्बाणधरो युवा । तेषां ध्याने गतो रामो जटामुकुटमंडितः ॥ ४८ ॥ अन्याकृतिं ते तं वीक्ष्य परं विस्मितमानसाः । ध्यानादुत्थाय ददृशुः कोटिकन्दर्पसन्निभम् ॥ ४९ ॥ ऊचुस्तेऽयं तु गोपालो वंशीवेत्रे विना प्रभुः । इत्थं विचार्य मनसा नेमुश्चक्रुः स्तुतिं पराम् ॥ ५० ॥ वरं वृणीत मुनयः श्रीरामस्तानुवाच ह । यथा सीता तथा सर्वे भूयाःस्म इति वादिनः ॥ ५१ ॥ श्रीराम उवाच - यथा हि लक्ष्मणो भ्राता तथा प्रार्थ्यो वरो यदि । अद्यैव सफलो भाव्यो भवद्भिर्मत्प्रसंगतः ॥ ५२ ॥ सीतोपमेयवाक्येन दुर्घटो दुर्लभो वरः । एकपत्‍नीव्रतोऽहं वै मर्यादापुरुषोत्तमः ॥ ५३ ॥ तस्मात्तु मद्वरेणापि द्वापरान्ते भविष्यथ । मनोरथं करिष्यामि भवतां वाञ्छितं परम् ॥ ५४ ॥ इति दत्त्वा वरं रामस्ततः पंचवटीं गतः । पर्णशाला समासाद्य वनवासं चकार ह ॥ ५५ ॥ तद्दर्शनस्मररुजः पुलिन्द्यः प्रेमविह्वलाः । श्रीमत्पादरजो धृत्वा प्राणांस्त्यक्तुं समुद्युताः ॥ ५६ ॥ ब्रह्मचारीवपुर्भूत्वा रामस्तत्र समागतः । उवाच प्राणसंत्यागं मा कुरुत स्त्रियो वृथा ॥ ५७ ॥ वृन्दावने द्वापरान्ते भविता वो मनोरथः । इत्युक्त्वा ब्रह्मचारी तु तत्रैवान्तरधीयत ॥ ५८ ॥ अथ रामो वानरेन्द्रै रावणादीन्निशाचरान् । जित्वा लङ्कामेत्य सीता पुष्पकेण पुरीं ययौ ॥ ५९ ॥ सीतां तत्त्याज राजेन्द्रो वने लोकापवादतः । अहो सतामपि भुवि भवनं भूरि दुःखदम् ॥ ६० ॥ यदा यदाकरोद्यज्ञं रामो राजीवलोचनः । तदा तदा स्वर्णमयीं सीतां कृत्वा विधानतः ॥ ६१ ॥ यज्ञसीतासमूहोऽभून्मन्दिरे राघवस्य च । ताश्चैतन्यघना भूत्वा रन्तुं रामं समागताः ॥ ६२ ॥ ता आह राघवेशेन्द्रो नाहं गृह्णामि हे प्रियाः । तदोचुस्ताः प्रेमपरा रामं दशरथात्मजम् ॥ ६३ ॥ कथं चास्मान्न गृह्णासि भजन्तीर्मैथिलीः सतीः । अर्धाङ्गीर्यज्ञकालेषु सततं कार्यसाधनीः ॥ ६४ ॥ धर्मिष्ठस्त्वं श्रुतिधरोऽधर्मवद्‌भाषसे कथम् । करं गृहीत्वा त्यजसि ततः पापमवाप्यसि ॥ ६५ ॥ श्रीराम उवाच - समीचीनं वचस्सत्यो युष्माभिर्गदितं च मे । एकपत्‍नीव्रतोऽहं हि राजर्षिः सीतयैकया ॥ ६६ ॥ तस्माद्‌यूयं द्वापरान्ते पुण्ये वृन्दावने वने । भविष्यथ करिष्यामि युष्माकं तु मनोरथम् ॥ ६७ ॥ श्रीभगवान् उवाच - ता व्रजेऽपि भविष्यन्ति यज्ञसीताश्च गोपिकाः । अन्यासां चैव गोपीनां लक्षणं शृणु तद्विधे ॥ ६८ ॥

nandopanandabhavane śrīdāmā subalaḥ sakhā | stokakṛṣṇo'rjunoṃ'śaśca navanandagṛhe vidhe || 1 || viśālārṣabhatejasvī devaprasthavarūthapāḥ | bhaviṣyanti sakhāyo me vraje ṣaḍ vṛṣabhānuṣu || 2 || śrībrahmovāca - kasya vai nandapadavī kasya vai vṛṣabhānutā | vada devapate sākṣādupanandasya lakṣaṇam || 3 || śrībhagavānuvāca - gāḥ pālayanti ghoṣeṣu sadā govṛttayo'niśam | te gopālā mayā proktāsteṣāṃ tvaṃ lakṣaṇaṃ śrṛṇu || 4 || nandaḥ proktaḥ sa gopālairnavalakṣagavāṃ patiḥ | upanandaśca kathitaḥ paṃcalakṣagavāṃ patiḥ || 5 || vṛṣabhānuḥ sa ukto yo daśalakṣagavāṃ patiḥ | gavāṃ koṭirgṛhe yasya nandarājaḥ sa eva hi || 6 || koṭyardhaṃ ca gavāṃ yasya vṛṣabhānuvarastu saḥ | etādṛśau vraje dvau tu sucandro droṇa eva hi || 7 || sarvalakṣaṇalakṣyāḍhyau goparājau bhaviṣyataḥ | śatacandrānanānāṃ ca sundarīṇāṃ suvāsasām | gopīnāṃ madvraje ramye śatayūtho bhaviṣyati || 8 || śrībrahmovāca - he dīnabaṃdho he deva jagatkāraṇakāraṇa | yūthasya lakṣaṇaṃ sarvaṃ tanme brūhi pareśvara || 9 || śrībhagavānuvāca - arbudaṃ daśakoṭīnāṃ munibhiḥ kathitaṃ vidhe | daśārbudaṃ yatra bhavetso'pi yūthaḥ prakathyate || 10 || golokavāsinyaḥ kāścitkāścidvai dvārapālikāḥ | śṛṅgāraprakarāḥ kāścitkāścicchasyopakārakāḥ || 11 || pārṣadākhyāstathā kāścicchrīvṛndāvanapālikāḥ | govardhananivāsinyaḥ kāścitkuñjavidhāyikāḥ || 12 || me nikuñjanivāsinyo bhaviṣyanti vraje mama | evaṃ ca yamunāyūtho jāhnavīyūtha eva ca || 13 || ramāyā madhumādhavyā virajāyāstathaiva ca | lalitāyā viśākhāyā māyāyūtho bhaviṣyati || 14 || evaṃ hṛṣṭasakhīnāṃ ca sakhīnāṃ kila ṣoḍaśa | dvātriṃśacca sakhīnāṃ ca yūthā bhāvyā vraje vidhe || 15 || śrutarūpā ṛṣirūpā maithilāḥ kośalāstathā | ayodhyāpuravāsinyo yatra sītāpulindakāḥ || 16 || yāsāṃ mayā varo datto pūrve pūrve yuge yuge | tāsāṃ yūthā bhaviṣyanti gopīnāṃ mad‍vraje śubhe || 17 || śrībrahmovāca - etāḥ kathaṃ vraje bhāvyāḥ kena puṇyena kairvaraiḥ | durlabhaṃ hi padaṃ tāsāṃ yogibhiḥ puruṣottama || 18 || śrībhagavānuvāca - śvetadvīpe ca bhūmānaṃ śrutayastuṣṭuvuḥ param | uśatībhirgirābhiśca prasanno'bhūtsahasrapāt || 19 || śrīhariruvāca - varaṃ vṛṇīta yūyaṃ vai yanmanovāñchitaṃ mahat | yeṣāṃ prasanno'haṃ sākṣātteṣāṃ kiṃ durlabhaṃ hi tat || 20 || śrutaya ūcuḥ - vāṅmanogocarātītaṃ tato na jñāyate tu tat | ānandamātramiti yad‌vadaṃtīha purāvidaḥ || 21 || tad‌rūpaṃ darśayāsmākaṃ yadi deyo varo hi naḥ | śrutvaitaddarśayāmāsa svaṃ lokaṃ prakṛteḥ param || 22 || kevalānubhavānandamātramakṣaramavyayam | yatra vṛṃdāvanaṃ nāma vanaṃ kāmadughairdrumaiḥ || 23 || manoramanikuñjāḍhyaṃ sarvartusukhasaṃyutam | yatra govardhano nāma sunirjharadarīyutaḥ || 24 || rat‍nadhātumayaḥ śrīmān supakṣigaṇasaṃvṛtaḥ | yatra nirmalapānīyā kālindī saritāṃ varā | rat‍nabaddhobhayataṭī haṃsapadmādisaṃkulā || 25 || nānārāsarasonmattaṃ yatra gopīkadaṃbakam | tatkadaṃbakamadhyasthaḥ kiśorākṛtiracyutaḥ || 26 || darśayitvā ca tāḥ prāha brūta kiṃ karavāṇi vaḥ | dṛṣṭo madīyo loko'yaṃ yato nāsti paraṃ varam || 27 || śrīśrutaya ūcuḥ - kandarpakoṭilāvaṇye tvayi dṛṣṭe manāṃsi naḥ | kāminībhāvamāsādya smarakṣiptānyasaṃśayam || 28 || yayā tvallokavāsinyaḥ kāmatattvena gopikāḥ | bhajanti ramaṇaṃ mattvā cikīrṣājaninastathā || 29 || śrīhariruvāca - durlabho durghaṭaścaiva yuṣmākaṃ tu manorathaḥ | mayānumoditaḥ samyak satyo bhavitumarhati || 30 || āgāmini viriṃcau tu jāte sṛṣṭyarthamudyate | kalpe sārasvate'tīte vraje gopyo bhaviṣyatha || 31 || pṛthivyāṃ bhārate kṣetre māthure mama maṇḍale | vṛndāvane bhaviṣyāmi preyānvo rāsamaṇḍale || 32 || jāradharmeṇa susnehaṃ sudṛḍhaṃ sarvato'dhikam | mayi saṃprāpya sarvā hi kṛtakṛtyā bhaviṣyatha || 33 || śrībhagavānuvāca - tāśca gopyo bhaviṣyanti pūrvakalpavarānmama | anyāsāṃ caiva gopīnāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu tadvidhe || 34 || surāṇāṃ rakṣaṇārthāya rākṣasānāṃ vadhāya ca | tretāyāṃ rāmacaṃdro'bhūd‌vīro daśarathātmajaḥ || 35 || sītāsvayaṃvaraṃ gatvā dhanurbhaṅgaṃ cakāra saḥ | uvāha jānakīṃ sītāṃ rāmo rājīvalocanaḥ || 36 || taṃ dṛṣṭvā maithilāḥ sarvāḥ purandhryo mumuhurvidhe | rahasyūcurmahātmānaṃ bhartā no bhava he prabho || 37 || tāmāha rāghavendrastu mā śokaṃ kuruta striyaḥ | dvāparānte kariṣyāmi bhavatīnāṃ manoratham || 38 || tīrthaṃ dānaṃ tapaḥ śaucaṃ samācarata tattvataḥ | śraddhayā parayā bhaktyā vraje gopyo bhaviṣyatha || 39 || iti tābhyo varaṃ dattvā śrīrāmaḥ karuṇānidhiḥ | kosalān prayayau dhanvī tejasā jitabhārgavaḥ || 40 || mārge ca kausalā nāryo rāmaṃ dṛṣṭvātisuṃdaram | manasā vavrire taṃ vai patiṃ kandarpamohanam || 41 || manasāpi varaṃ rāmo dadau tābhyo hyaśeṣavit | manorathaṃ kariṣyāmi vraje gopyo bhaviṣyatha || 42 || āgataṃ sītayā sārdhaṃ sainikaiḥ sahitaṃ raghum | ayodhyāpuravāsinyaḥ śrutvā draṣṭuṃ samāyayuḥ || 43 || vīkṣya taṃ mohamāpannā mūrchitāḥ premavihvalāḥ | tepustapastāḥ sarayūtīre rāmadhṛtavratāḥ || 44 || ākāśavāgabhūttāsāṃ dvāparānte manorathaḥ | bhaviṣyati na saṃdehaḥ kāliṃdītīraje vane || 45 || piturvākyād‌yadā rāmo daṃḍakākhyaṃ vanaṃ gataḥ | cacāra sītayā sārdhaṃ lakṣmaṇena dhanuṣmatā || 46 || gopālakopāsakāḥ sarve daṃḍakāraṇyavāsinaḥ | dhyāyantaḥ satataṃ māṃ vai rāsārthaṃ dhyānatatparāḥ || 47 || yeṣāmāśramamāsādya dhanurbāṇadharo yuvā | teṣāṃ dhyāne gato rāmo jaṭāmukuṭamaṃḍitaḥ || 48 || anyākṛtiṃ te taṃ vīkṣya paraṃ vismitamānasāḥ | dhyānādutthāya dadṛśuḥ koṭikandarpasannibham || 49 || ūcuste'yaṃ tu gopālo vaṃśīvetre vinā prabhuḥ | itthaṃ vicārya manasā nemuścakruḥ stutiṃ parām || 50 || varaṃ vṛṇīta munayaḥ śrīrāmastānuvāca ha | yathā sītā tathā sarve bhūyāḥsma iti vādinaḥ || 51 || śrīrāma uvāca - yathā hi lakṣmaṇo bhrātā tathā prārthyo varo yadi | adyaiva saphalo bhāvyo bhavadbhirmatprasaṃgataḥ || 52 || sītopameyavākyena durghaṭo durlabho varaḥ | ekapat‍nīvrato'haṃ vai maryādāpuruṣottamaḥ || 53 || tasmāttu madvareṇāpi dvāparānte bhaviṣyatha | manorathaṃ kariṣyāmi bhavatāṃ vāñchitaṃ param || 54 || iti dattvā varaṃ rāmastataḥ paṃcavaṭīṃ gataḥ | parṇaśālā samāsādya vanavāsaṃ cakāra ha || 55 || taddarśanasmararujaḥ pulindyaḥ premavihvalāḥ | śrīmatpādarajo dhṛtvā prāṇāṃstyaktuṃ samudyutāḥ || 56 || brahmacārīvapurbhūtvā rāmastatra samāgataḥ | uvāca prāṇasaṃtyāgaṃ mā kuruta striyo vṛthā || 57 || vṛndāvane dvāparānte bhavitā vo manorathaḥ | ityuktvā brahmacārī tu tatraivāntaradhīyata || 58 || atha rāmo vānarendrai rāvaṇādīnniśācarān | jitvā laṅkāmetya sītā puṣpakeṇa purīṃ yayau || 59 || sītāṃ tattyāja rājendro vane lokāpavādataḥ | aho satāmapi bhuvi bhavanaṃ bhūri duḥkhadam || 60 || yadā yadākarodyajñaṃ rāmo rājīvalocanaḥ | tadā tadā svarṇamayīṃ sītāṃ kṛtvā vidhānataḥ || 61 || yajñasītāsamūho'bhūnmandire rāghavasya ca | tāścaitanyaghanā bhūtvā rantuṃ rāmaṃ samāgatāḥ || 62 || tā āha rāghaveśendro nāhaṃ gṛhṇāmi he priyāḥ | tadocustāḥ premaparā rāmaṃ daśarathātmajam || 63 || kathaṃ cāsmānna gṛhṇāsi bhajantīrmaithilīḥ satīḥ | ardhāṅgīryajñakāleṣu satataṃ kāryasādhanīḥ || 64 || dharmiṣṭhastvaṃ śrutidharo'dharmavad‌bhāṣase katham | karaṃ gṛhītvā tyajasi tataḥ pāpamavāpyasi || 65 || śrīrāma uvāca - samīcīnaṃ vacassatyo yuṣmābhirgaditaṃ ca me | ekapat‍nīvrato'haṃ hi rājarṣiḥ sītayaikayā || 66 || tasmād‌yūyaṃ dvāparānte puṇye vṛndāvane vane | bhaviṣyatha kariṣyāmi yuṣmākaṃ tu manoratham || 67 || śrībhagavān uvāca - tā vraje'pi bhaviṣyanti yajñasītāśca gopikāḥ | anyāsāṃ caiva gopīnāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu tadvidhe || 68 ||