Chapter 18

द्वारकाखण्डः - अष्टादशोऽध्यायः रासोत्सवम् - श्रीनारद उवाच - श्रीराधायाः परां प्रीतिं ज्ञात्वा गोपीगणस्य च । ऊचुर्हरिं राजपुत्र्यस्त‌रासप्रेक्षणोत्सुकाः ॥ १ ॥ धन्या गोप्यस्तु ते भक्ताः प्रेमलक्षणसंयुताः । याः प्राप्ता रासरंगे वै तासां किं वर्ण्यते तपः ॥ २ ॥ वृन्दावने कृतो रासो विधिना येन माधव । तं विधिं द्रष्टुमिच्छामो यदि त्वं मन्यसे प्रभो ॥ ३ ॥ त्वं चात्रैव तथा राधा गोप्यः सर्वा व्रजांगनाः । वयं चात्रैव देवेश रासो योग्यो भवेदिह ॥ ४ ॥ पूर्णं कुरु जनन्नाथ अस्माकं तु मनोरथम् । कृतो मनोरथोऽन्यो न रासक्रीडां विना हरे ॥ ५ ॥ इति तासां वचः श्रुत्वा भगवान्प्रहसन्निव । प्राह ताः प्रेमसंयुक्तो गीर्भिः संमोहयन्निव ॥ ६ ॥ श्रीभगवानुवाच - रासेश्वर्यास्तु राधाया मनश्चेद्रन्तुमंगनाः । तदा रासो भवेदत्र भवतीभिस्तु पृच्छ्यताम् ॥ ७ ॥ इति श्रुत्वा वचस्तस्य रुक्मिण्याद्या नृपात्मजाः । राधामेत्य परं प्रेम्णा प्राहुः प्रहसिताननाः ॥ ८ ॥ राज्ञ्य ऊचुः - रम्भोरु चन्द्रवदने व्रजसुन्दरीशे रासेश्वरि प्रियतमे सखि शीलरूपे । राधे सुकीर्तिकुलकीर्तिकरे शुभांगे त्वां प्रष्टुमागतवतीः सकला वयं स्म ॥ ९ ॥ रासेश्वरोऽपि किल चात्र रसप्रदायी रासेश्वरी त्वमपि गोपवरांगनाश्च । एवं वयं स्म इति सर्वविधौ रसार्थे रासं कुरु प्रियतमे च तथा प्रियं नः ॥ १० ॥ श्रीराधोवाच - रासेश्वरस्य परमस्य सतां कृपालो रन्तुं मनो यदि भवेत्तु तदाऽत्र रासः । शुश्रूषया परमया परया च भक्त्या संपूज्य तं किल वशीकुरुत प्रियेष्टाः ॥ ११ ॥ श्रीनारद उवाच - राधाया वचनं श्रुत्वा श्रीकृष्णोक्तं तथाऽवदन् । तथास्तु चोक्त्वा सा राधा प्रसन्नऽभून्महामनाः ॥ १२ ॥ माधवे पूर्णिमायां तु पुण्ये सिद्धाश्रमे शुभे । प्रदोषकाले चन्द्राभे रासारम्भो बभूव ह ॥ १३ ॥ रासेश्वरस्य रासार्थे रासेश्वर्या समन्वितः । रराज रासे रसिको यथा रत्या रतीश्वरः ॥ १४ ॥ यावतीर्गोपिकाः सर्वा यावती राजकन्यकाः । तावद्‌रूपधरो रेजे एकः कृष्णो द्वयोर्द्वयोः ॥ १५ ॥ तालवेणुमृदंगानां कलकण्ठैः सखीजनैः । वल्गुनू पुरकाञ्चीनां मिश्रशब्दो महानभूत् ॥ १६ ॥ कोटिकन्दर्पलावण्यः स्रग्वी कुण्डलमण्डितः । पीतांबरधरो राजन् किरीटकटकांगदः ॥ १७ ॥ रासेश्वर्या समं गायन् रासे रासेश्वरः स्वयम् । स्त्रीगणैः सहितो राजंश्चन्द्रस्तारागणैर्यथा ॥ १८ ॥ एवं सर्वा निशा राजन् क्षणवद्‌रासमण्डले । व्यतीताऽभून्महाराज महानन्दमयी शुभा ॥ १९ ॥ श्रीरासमंडलं दृष्ट्वा रुक्मिण्याद्याः स्त्रियो वराः । जग्मुस्ताः परमानंदं सर्वा पूर्णमनोरथाः ॥ २० ॥ परिपूर्णतमं साक्षाच्छ्रीकृष्णं पुरुषोत्तमम् । रासांते रुक्मिणीमुख्याः प्राहुः प्रेमपरायणाः ॥ २१ ॥ राज्ञ्य ऊचुः - दृष्ट्वा त्वद् रूपमाधुर्यं रासरंगे मनोहरे । गतं मनो नः स्वानंदं ब्रह्मानंदं यथा मुनिः ॥ २२ ॥ एतादृशोऽपि रासोऽन्यो न भूतो न भविष्यति । शतयूथस्तु गोपीनामत्र माधव वर्तते ॥ २३ ॥ पत्‍न्यः षोडशसाहस्रं सखीभिः सहिता वयम् । सखीकोटियुताश्चात्र अष्टपट्टमहास्त्रियः । वृन्दावनेऽपि नैतादृग्भूतो वा माधवेश्वर ॥ २४ ॥ श्रीनारद उवाच - एवं कृताभिमानानां राज्ञीनां प्रहसन्हरिः । प्राहेदं पृच्छतां राधां भवतीभिः परस्परम् ॥ २५ ॥ सत्यभामादिकाः सर्वाः पृच्छंति तां मनोहराम् । किंचिद् हसंती मनसी प्राह राधा परं वचः ॥ २६ ॥ श्रीराधोवाच - ननु रासः परं चात्र बहुस्त्रीगणसंकुलः । पूर्वराससमो न स्याद् यस्तु वृंदावनेऽभवत् ॥ २७ ॥ क्व चात्र वृन्दारण्यं हि दिव्यद्रुमलताकुलम् । प्रेमभारानतलतं मधुमत्तमधुव्रतम् ॥ २८ ॥ पुष्पव्यूहान्वहन्ती या यथोष्णिङ्‍मुद्रिता शुभा । हंसपद्मसमाकीर्णा क्व चात्र यमुना नदी ॥ २९ ॥ माधव्यस्तु लताः क्वात्र पुष्पभारनताः पराः । क्व पक्षिणः प्रेमपरा गायन्ति मधुरस्वनम् ॥ ३० ॥ लोलालिपुञ्जाः कुञ्जाः क्व निकुञ्जा दिव्यमंदिराः । क्व वायुः शीतलो मंदो वाति पद्मरजो हरन् ॥ ३१ ॥ श्रृंगैर्मनोहरैरुच्चैर्गिरिर्गोवर्धनोऽचलः । सर्वत्र फलपुष्पाढ्यो दरीभिः क्व करीव सः ॥ ३२ ॥ कालिन्दीपुलिने रम्ये वायुनाऽन्वितसैकते । वंशीवेत्रधरो मल्लपरिबर्हविराजितः ॥ ३३ ॥ क्व चात्र कृष्णश्रृंगारो वनमालाविभूषितः । श्यामानामलकानां च वक्राणां गंधधारिणाम् ॥ ३४ ॥ चलितं हलितं क्वात्र कुण्डलाभ्यां परस्परम् । श्रीमुखे कृष्णचंद्रस्य गंडस्थलमनोहरे ॥ ३५ ॥ पत्रावलीगंधलोभाद्‌भ्रमद्‌भृंगावलीयुते । क्व प्रेम्णा दर्शनं चैव स्पर्शनं हर्षणं तथा ॥ ३६ ॥ कामेषुतिग्मकोणैश्च नेत्रेः क्वापांगजो रसः । आकर्षणं क्व हस्ताभ्यां हस्ताद्धस्तविसर्जनम् ॥ ३७ ॥ विलीनत्वं निकुंजेषु संमुखेन तु दर्शनम् । ग्रहणं क्वात्र चीराणां हरणं वेणुवेत्रयोः ॥ ३८ ॥ क्व प्रेम्णा चात्र बाहुभ्यां कर्षणं च परस्परम् । पुनः पुनस्तद्‌ग्रहणं भुजे चंदनचर्चितम् ॥ ३९ ॥ यत्र यत्र च या लीला तत्र तत्रैव शोभते । यत्र वृदावनं नास्ति तत्र मे न मनःसुखम् ॥ ४० ॥ श्रीनारद उवाच - राधावाक्यं ततः श्रुत्वा सर्वाः पट्टमहास्त्रियः । जहुर्मानं स्वरासस्य विस्मिता हर्षिताश्च ताः ॥ ४१ ॥ एवं सिद्धाश्रमे रासं कृत्वा श्रीराधिकेश्वरः । नीत्वा गोपीगणान्सर्वान् राधया सहितो हरिः ॥ ४२ ॥ सभार्यो भगवान् साक्षाद्‌द्वारकां प्रविवेश ह । कारयामास राधायै मंदिराणी पराणि च ॥ ४३ ॥ निवासयित्वा सुसुखं सर्वास्ताश्च व्रजौकसः । इत्थं सिद्धाश्रमकथा मया ते कथिता नृप ॥ ४४ ॥ सर्वपापहरा पुण्या सर्वेषां चैव मोक्षदा ॥ ४५ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां द्वारकाखंडे श्रीनारद बहुलाश्व संवादे सिद्धाश्रममाहात्म्ये रासोत्सवो नामाष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

dvārakākhaṇḍaḥ - aṣṭādaśo'dhyāyaḥ rāsotsavam - śrīnārada uvāca - śrīrādhāyāḥ parāṃ prītiṃ jñātvā gopīgaṇasya ca | ūcurhariṃ rājaputryasta‌rāsaprekṣaṇotsukāḥ || 1 || dhanyā gopyastu te bhaktāḥ premalakṣaṇasaṃyutāḥ | yāḥ prāptā rāsaraṃge vai tāsāṃ kiṃ varṇyate tapaḥ || 2 || vṛndāvane kṛto rāso vidhinā yena mādhava | taṃ vidhiṃ draṣṭumicchāmo yadi tvaṃ manyase prabho || 3 || tvaṃ cātraiva tathā rādhā gopyaḥ sarvā vrajāṃganāḥ | vayaṃ cātraiva deveśa rāso yogyo bhavediha || 4 || pūrṇaṃ kuru janannātha asmākaṃ tu manoratham | kṛto manoratho'nyo na rāsakrīḍāṃ vinā hare || 5 || iti tāsāṃ vacaḥ śrutvā bhagavānprahasanniva | prāha tāḥ premasaṃyukto gīrbhiḥ saṃmohayanniva || 6 || śrībhagavānuvāca - rāseśvaryāstu rādhāyā manaścedrantumaṃganāḥ | tadā rāso bhavedatra bhavatībhistu pṛcchyatām || 7 || iti śrutvā vacastasya rukmiṇyādyā nṛpātmajāḥ | rādhāmetya paraṃ premṇā prāhuḥ prahasitānanāḥ || 8 || rājñya ūcuḥ - rambhoru candravadane vrajasundarīśe rāseśvari priyatame sakhi śīlarūpe | rādhe sukīrtikulakīrtikare śubhāṃge tvāṃ praṣṭumāgatavatīḥ sakalā vayaṃ sma || 9 || rāseśvaro'pi kila cātra rasapradāyī rāseśvarī tvamapi gopavarāṃganāśca | evaṃ vayaṃ sma iti sarvavidhau rasārthe rāsaṃ kuru priyatame ca tathā priyaṃ naḥ || 10 || śrīrādhovāca - rāseśvarasya paramasya satāṃ kṛpālo rantuṃ mano yadi bhavettu tadā'tra rāsaḥ | śuśrūṣayā paramayā parayā ca bhaktyā saṃpūjya taṃ kila vaśīkuruta priyeṣṭāḥ || 11 || śrīnārada uvāca - rādhāyā vacanaṃ śrutvā śrīkṛṣṇoktaṃ tathā'vadan | tathāstu coktvā sā rādhā prasanna'bhūnmahāmanāḥ || 12 || mādhave pūrṇimāyāṃ tu puṇye siddhāśrame śubhe | pradoṣakāle candrābhe rāsārambho babhūva ha || 13 || rāseśvarasya rāsārthe rāseśvaryā samanvitaḥ | rarāja rāse rasiko yathā ratyā ratīśvaraḥ || 14 || yāvatīrgopikāḥ sarvā yāvatī rājakanyakāḥ | tāvad‌rūpadharo reje ekaḥ kṛṣṇo dvayordvayoḥ || 15 || tālaveṇumṛdaṃgānāṃ kalakaṇṭhaiḥ sakhījanaiḥ | valgunū purakāñcīnāṃ miśraśabdo mahānabhūt || 16 || koṭikandarpalāvaṇyaḥ sragvī kuṇḍalamaṇḍitaḥ | pītāṃbaradharo rājan kirīṭakaṭakāṃgadaḥ || 17 || rāseśvaryā samaṃ gāyan rāse rāseśvaraḥ svayam | strīgaṇaiḥ sahito rājaṃścandrastārāgaṇairyathā || 18 || evaṃ sarvā niśā rājan kṣaṇavad‌rāsamaṇḍale | vyatītā'bhūnmahārāja mahānandamayī śubhā || 19 || śrīrāsamaṃḍalaṃ dṛṣṭvā rukmiṇyādyāḥ striyo varāḥ | jagmustāḥ paramānaṃdaṃ sarvā pūrṇamanorathāḥ || 20 || paripūrṇatamaṃ sākṣācchrīkṛṣṇaṃ puruṣottamam | rāsāṃte rukmiṇīmukhyāḥ prāhuḥ premaparāyaṇāḥ || 21 || rājñya ūcuḥ - dṛṣṭvā tvad rūpamādhuryaṃ rāsaraṃge manohare | gataṃ mano naḥ svānaṃdaṃ brahmānaṃdaṃ yathā muniḥ || 22 || etādṛśo'pi rāso'nyo na bhūto na bhaviṣyati | śatayūthastu gopīnāmatra mādhava vartate || 23 || pat‍nyaḥ ṣoḍaśasāhasraṃ sakhībhiḥ sahitā vayam | sakhīkoṭiyutāścātra aṣṭapaṭṭamahāstriyaḥ | vṛndāvane'pi naitādṛgbhūto vā mādhaveśvara || 24 || śrīnārada uvāca - evaṃ kṛtābhimānānāṃ rājñīnāṃ prahasanhariḥ | prāhedaṃ pṛcchatāṃ rādhāṃ bhavatībhiḥ parasparam || 25 || satyabhāmādikāḥ sarvāḥ pṛcchaṃti tāṃ manoharām | kiṃcid hasaṃtī manasī prāha rādhā paraṃ vacaḥ || 26 || śrīrādhovāca - nanu rāsaḥ paraṃ cātra bahustrīgaṇasaṃkulaḥ | pūrvarāsasamo na syād yastu vṛṃdāvane'bhavat || 27 || kva cātra vṛndāraṇyaṃ hi divyadrumalatākulam | premabhārānatalataṃ madhumattamadhuvratam || 28 || puṣpavyūhānvahantī yā yathoṣṇiṅ‍mudritā śubhā | haṃsapadmasamākīrṇā kva cātra yamunā nadī || 29 || mādhavyastu latāḥ kvātra puṣpabhāranatāḥ parāḥ | kva pakṣiṇaḥ premaparā gāyanti madhurasvanam || 30 || lolālipuñjāḥ kuñjāḥ kva nikuñjā divyamaṃdirāḥ | kva vāyuḥ śītalo maṃdo vāti padmarajo haran || 31 || śrṛṃgairmanoharairuccairgirirgovardhano'calaḥ | sarvatra phalapuṣpāḍhyo darībhiḥ kva karīva saḥ || 32 || kālindīpuline ramye vāyunā'nvitasaikate | vaṃśīvetradharo mallaparibarhavirājitaḥ || 33 || kva cātra kṛṣṇaśrṛṃgāro vanamālāvibhūṣitaḥ | śyāmānāmalakānāṃ ca vakrāṇāṃ gaṃdhadhāriṇām || 34 || calitaṃ halitaṃ kvātra kuṇḍalābhyāṃ parasparam | śrīmukhe kṛṣṇacaṃdrasya gaṃḍasthalamanohare || 35 || patrāvalīgaṃdhalobhād‌bhramad‌bhṛṃgāvalīyute | kva premṇā darśanaṃ caiva sparśanaṃ harṣaṇaṃ tathā || 36 || kāmeṣutigmakoṇaiśca netreḥ kvāpāṃgajo rasaḥ | ākarṣaṇaṃ kva hastābhyāṃ hastāddhastavisarjanam || 37 || vilīnatvaṃ nikuṃjeṣu saṃmukhena tu darśanam | grahaṇaṃ kvātra cīrāṇāṃ haraṇaṃ veṇuvetrayoḥ || 38 || kva premṇā cātra bāhubhyāṃ karṣaṇaṃ ca parasparam | punaḥ punastad‌grahaṇaṃ bhuje caṃdanacarcitam || 39 || yatra yatra ca yā līlā tatra tatraiva śobhate | yatra vṛdāvanaṃ nāsti tatra me na manaḥsukham || 40 || śrīnārada uvāca - rādhāvākyaṃ tataḥ śrutvā sarvāḥ paṭṭamahāstriyaḥ | jahurmānaṃ svarāsasya vismitā harṣitāśca tāḥ || 41 || evaṃ siddhāśrame rāsaṃ kṛtvā śrīrādhikeśvaraḥ | nītvā gopīgaṇānsarvān rādhayā sahito hariḥ || 42 || sabhāryo bhagavān sākṣād‌dvārakāṃ praviveśa ha | kārayāmāsa rādhāyai maṃdirāṇī parāṇi ca || 43 || nivāsayitvā susukhaṃ sarvāstāśca vrajaukasaḥ | itthaṃ siddhāśramakathā mayā te kathitā nṛpa || 44 || sarvapāpaharā puṇyā sarveṣāṃ caiva mokṣadā || 45 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ dvārakākhaṃḍe śrīnārada bahulāśva saṃvāde siddhāśramamāhātmye rāsotsavo nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 || hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||