Chapter 2

श्रीनारद उवाच गोपीनामृषिरूपाणामाख्यानं शृणु मैथिल । सर्वपापहरं पुण्यं कृष्णभक्तिविवर्धनम् ॥१॥ वङ्गेषु मङ्गलो नाम गोप आसीन्महामनाः । लक्ष्मीवाञ्छ्रुतसम्पन्नो नवलक्षगवां पतिः ॥२॥ भार्याः पञ्चसहस्राणि बभूवुस्तस्य मैथिल । कदाचिद्दैवयोगेन धनं सर्वं क्षयं गतम् ॥३॥ चौरैर्नीतास्तस्य गावः काश्चिद्राज्ञा हृता बलात् । एवं दैन्ये च सम्प्राप्ते दुःखितो मङ्गलोऽभवत् ॥४॥ तदा श्रीरामस्य वराद्दण्डकारण्यवासिनः । ऋषयः स्त्रीत्वमापन्ना बभूवुस्तस्य कन्यकाः ॥५॥ दृष्ट्वा कन्यासमूहं स दुःखी गोपोऽथ मङ्गलः । उवाच दैन्यदुःखाढ्य आधिव्याधिसमाकुलः ॥६॥ मङ्गल उवाच - किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहति । श्रीर्न भूतिर्नाभिजनो न बलं मेऽस्ति साम्प्रतम् ॥७॥ धनं विना कथं चासां विवाहो हा भविष्यति । भोजने यत्र सन्देहो धनाश तत्र कीदृशी ॥८॥ सति दैन्ये कन्यकाः स्युः काकतालीयवद्गृहे । तस्मात्कस्यापि राज्ञस्तु धनिनो बलिनस्त्वहम् ॥९॥ दास्याम्येताः कन्यकाश्च कन्यानां सौख्यहेतवे । कदर्थीकृत्य ता कन्याः एवं बुद्ध्या स्थितोऽभवत् ॥ तदैव माथुराद्देशाद्गोपश्चैकः समागतः ॥१०॥ नारद उवाच - तीर्थयायी जयो नाम वृद्धोबुद्धिमतां वरः । तन्मुखान्नन्दराजस्य श्रुतं वैभवमद्भुतम् ॥११॥ नन्दराजस्य बलये मङ्गलो दैन्यपीडितः । विचिन्त्य प्रेषयामास कन्यकाश्चारुलोचनाः ॥ १२ ॥ ता नन्दराजस्य गृहे कन्यका रत्नभूषिताः । गवां गोमयहारिण्यो बभूवुर्गोव्रजेषु च ॥ १३ ॥ श्रीकृष्णं सुन्दरं दृष्ट्वा कन्या जातिस्मराश्च ताः । कालिन्दीसेवनं चक्रुर्नित्यं श्रीकृष्णहेतवे ॥ १४ ॥ अथैकदा श्यामलाङ्गी कालिन्दी दीर्घलोचना । ताभ्यः स्वदर्शनं दत्वा वरं दातुं समुद्यता ॥ १५ ॥ ता वव्रिरे व्रजेशस्य पुत्रो भूयात्पतिश्च नः । तथास्तु चोक्त्वा कालिन्दी तत्रैवान्तरधीयत ॥ १६ ॥ ताः प्राप्ता वृन्दकारण्ये कार्तिक्यां रासमण्डले । ताभिः सार्धं हरी रेमे सुरीभिः सुरराडिव ॥ १७ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां माधुर्यखण्डे श्रीनारदबहुलाश्वसंवादे ऋषिरूपोपाख्यानं नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrīnārada uvāca gopīnāmṛṣirūpāṇāmākhyānaṃ śṛṇu maithila | sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ kṛṣṇabhaktivivardhanam ||1|| vaṅgeṣu maṅgalo nāma gopa āsīnmahāmanāḥ | lakṣmīvāñchrutasampanno navalakṣagavāṃ patiḥ ||2|| bhāryāḥ pañcasahasrāṇi babhūvustasya maithila | kadāciddaivayogena dhanaṃ sarvaṃ kṣayaṃ gatam ||3|| caurairnītāstasya gāvaḥ kāścidrājñā hṛtā balāt | evaṃ dainye ca samprāpte duḥkhito maṅgalo'bhavat ||4|| tadā śrīrāmasya varāddaṇḍakāraṇyavāsinaḥ | ṛṣayaḥ strītvamāpannā babhūvustasya kanyakāḥ ||5|| dṛṣṭvā kanyāsamūhaṃ sa duḥkhī gopo'tha maṅgalaḥ | uvāca dainyaduḥkhāḍhya ādhivyādhisamākulaḥ ||6|| maṅgala uvāca - kiṃ karomi kva gacchāmi ko me duḥkhaṃ vyapohati | śrīrna bhūtirnābhijano na balaṃ me'sti sāmpratam ||7|| dhanaṃ vinā kathaṃ cāsāṃ vivāho hā bhaviṣyati | bhojane yatra sandeho dhanāśa tatra kīdṛśī ||8|| sati dainye kanyakāḥ syuḥ kākatālīyavadgṛhe | tasmātkasyāpi rājñastu dhanino balinastvaham ||9|| dāsyāmyetāḥ kanyakāśca kanyānāṃ saukhyahetave | kadarthīkṛtya tā kanyāḥ evaṃ buddhyā sthito'bhavat || tadaiva māthurāddeśādgopaścaikaḥ samāgataḥ ||10|| nārada uvāca - tīrthayāyī jayo nāma vṛddhobuddhimatāṃ varaḥ | tanmukhānnandarājasya śrutaṃ vaibhavamadbhutam ||11|| nandarājasya balaye maṅgalo dainyapīḍitaḥ | vicintya preṣayāmāsa kanyakāścārulocanāḥ || 12 || tā nandarājasya gṛhe kanyakā ratnabhūṣitāḥ | gavāṃ gomayahāriṇyo babhūvurgovrajeṣu ca || 13 || śrīkṛṣṇaṃ sundaraṃ dṛṣṭvā kanyā jātismarāśca tāḥ | kālindīsevanaṃ cakrurnityaṃ śrīkṛṣṇahetave || 14 || athaikadā śyāmalāṅgī kālindī dīrghalocanā | tābhyaḥ svadarśanaṃ datvā varaṃ dātuṃ samudyatā || 15 || tā vavrire vrajeśasya putro bhūyātpatiśca naḥ | tathāstu coktvā kālindī tatraivāntaradhīyata || 16 || tāḥ prāptā vṛndakāraṇye kārtikyāṃ rāsamaṇḍale | tābhiḥ sārdhaṃ harī reme surībhiḥ surarāḍiva || 17 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ mādhuryakhaṇḍe śrīnāradabahulāśvasaṃvāde ṛṣirūpopākhyānaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||2|| hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||