Chapter 22

द्वारकाखण्डः - द्वाविंशोऽध्यायः सुदामाविप्रोपाख्यानम् - श्रीनारद उवाच - श्रीकृष्णस्य सखा कश्चित् सुदामा नाम ब्राह्मणः । स उवास स्वपुर्यां तु सत्या च भार्ययावृतः ॥ १ ॥ विरक्तो धनहीनश्च वेदवेदांगपारगः । समानशीलया पत्‍न्या चक्रे वृत्तिमयाचिताम् ॥ २ ॥ स कदाचित् प्रियां प्राह सीदमानां दरिद्रतः । श्रीकृष्णो द्वारकानाथो मित्रं मम पतिव्रते ॥ ३ ॥ मया तेनापि पठिता विद्या सान्दीपनेर्गृहे । पुनर्न दृष्टः श्रीकृष्णो भोजवृष्ण्यन्धकेश्वरः ॥ ४ ॥ त्रैलोक्यनाथो भगवान् दुःखहा दीनवत्सलः । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शुष्कवक्त्रा पतिव्रता ॥ ५ ॥ जीर्णवस्त्रधरा दीना पतिं प्राह बुभुक्षिता । यदि ब्रह्मन् ननु हरिः सखा ते कमलापतिः ॥ ६ ॥ बुभुक्षितः कथंभूतो जीर्णकर्पटधारणः । द्वारकायां जना गत्वा दृष्ट्वा साक्षाच्छ्रीयः पतिम् । धनयुक्ताः समायान्ति तस्मात्वं गन्तुमर्हसि ॥ ७ ॥ सुदामोवाच - सर्वेषां शिक्षकोऽहं त्वं तस्मै शिक्षां प्रदास्यसि । विप्रस्य विदुषो भिक्षा धनं प्रकथितं प्रिये ॥ ८ ॥ प्रियोवाच - सखातु श्रीपतिर्यस्य नातिदूरे प्रवर्त्तते । तमुपेहि स ते दुःखं दारिद्र्यं नाशयिष्यति ॥ ९ ॥ गता अवस्था मम ते दुःखदारिद्र्य भुंजतोः । दातुः कृपानिधेः कान्त मित्रतायाश्च किं फलम् ॥ १० ॥ सुदामोवाच - विधिना लिखितं भाग्यं तत्तथैव भविष्यति । यातायातेन किं भद्रे हरेर्ध्यानं करोम्यहम् ॥ ११ ॥ यद्‍द्वारि देशे राजानो देवगन्धर्वकिन्नराः । आज्ञां विना न यास्यन्ति दीनस्य मम का कथा ॥ १२ ॥ प्रियोवाच - विनाज्ञां नैव यास्यन्ति देवगन्धर्वकिन्नराः । अन्तर्यामी हरिः शीघ्रं दूतैस्त्वामाह्वयिष्यति ॥ १३ ॥ विप्र उवाच - दयालुरीदृशः कृष्णो परन्तु श्रृणु भामिनि । विपत्तिकाले मित्रस्य न गच्छेद् गृहमुत्तमम् ॥ १४ ॥ कथं तु याचनां कुर्वे चिराद्‍दृष्ट्वा स्वकं प्रियम् । निर्लोभात्तु भवेत् प्रीतिर्याचनात्तु गमिष्यति ॥ १५ ॥ प्रियोवाच - दुःखदारिद्र्यहरणं श्रीहरेदर्शनं कुरु । याचना नैव कर्तव्या स तेऽर्थं बहु दास्यति । एवं तु प्रियया विप्रो बहुधैवं प्रभाषितः ॥ १६ ॥ अयं हि परमो लाभः कृत्वा मित्रस्य दर्शनम् । उपायनं तु किं दास्ये लज्जितोऽहं दरिद्रतः ॥ १७ ॥ इत्युक्त्वा सा गता शीघ्रं परगेह तदा सती । तण्डुलांश्चतुरो मुष्टिन् याचित्वा स्वगृहं ययौ ॥ १८ ॥ जीर्णकर्पटखण्डे च बद्ध्वा तान् पतये ददौ ॥ १९ ॥ ततो गृहीत्वा पृथुकांश्च तण्डुलान् कुचैलधारी मलिनश्च दुर्बलः । जगाम कृष्णस्य पुरीं शनैः शनै- र्ब्रह्मण्यदेवं मनसा च संस्मरन् ॥ २० ॥ सोत्तीर्य सिन्धुमुडुपेन ददर्श तत्र श्रीद्वारकां हरिपुरिं कनकैर्विचित्राम् । श्रेणीसभाविविधदुर्गगृहैः पताकैः श्रृंगाटकैरतिबलैर्यदुभिश्च गुप्ताम् ॥ २१ ॥ दृष्ट्वा कृष्णपुरीं विप्रो जनानापृछ्य श्रीहरेः । श्रीमन्दिरं तु कुत्रास्ते सर्वे वदत साम्प्रतम् ॥ २२ ॥ इति श्रुत्वा माधवस्य भवनानाञ्च रक्षकाः । उचुस्ते वर्तते कृष्णः सर्वेषु मन्दिरेषु च ॥ २३ ॥ इत्युपश्रुत्य सदनं प्रविश्यैकतमं द्विजः । ब्रह्मानन्दं गतः कृष्णं पर्यंकस्थं विलोक्य च ॥ २४ ॥ सखायमागतं ज्ञात्वा सहसोत्थाय माधवः । दोर्भ्यां मिलित्वा चान्योन्यं प्रेम्णा ह्यश्रुकलाकुलः ॥ २५ ॥ स्वर्णपात्रेण तस्यापि पादौ प्रक्ष्याल्य तज्जलम् । गृहीत्वा शिरसा तं तु पर्यंक उपवेश्य च ॥ २६ ॥ अर्चनं कृतवान् गन्ध-चन्दनागुरुकुंकुमैः । पक्वान्नैर्धूपदीपैश्च मधुपर्कैर्विधानतः ॥ २७ ॥ पश्चादावेद्य ताम्बूलं गाञ्च स्वागतमब्रवीत् । वृद्धं कुचैलं मलिनं दुर्बलं श्वेतमूर्द्धजम् ॥ २८ ॥ मित्रविन्दा पर्यचर-द्व्यजनेन स्मितान्विता । श्रीकृष्णस्य प्रियाः सर्वा विस्मिता जहसुस्तदा ॥ २९ ॥ उचुः परस्परं नार्यः प्रेक्ष्य विप्रं समर्चितम् । भिक्षुणा ह्यवधूतेन किमनेन कृतं तपः ॥ ३० ॥ येन त्रैलोक्यनाथेन सत्कृतश्चाग्रजो यथा । एतस्मिन्नन्तरे तौ द्वौ कथयाञ्चक्रतुः कथाः । पूर्वा गुरुकुले जाता हस्तौ गृह्य परस्परम् ॥ ३१ ॥ श्रीकृष्ण उवाच - श्रृणु ब्रह्मन् प्रपठिता सर्वविद्या त्वया मया । गुरवे दक्षिणां दत्वा पुनस्त्वं नैव दृश्यसे ॥ ३२ ॥ अहं तु द्वारकां यातो जरासन्धभयात् सखे । कुत्र स्थले तव विभो निवासो वद मे खलु ॥ ३३ ॥ कदाचिदिन्धनार्थे वै गुरुदारैः प्रणोदिताः । विद्यार्थिनो वयं सर्वे वनं जग्मुर्भयंकरम् ॥ ३४ ॥ विपत्तिरभवत् तत्र वातवर्षभयंकरी । रविरस्तं गतो रात्र्यामन्धकारोऽभवन्महान् ॥ ३५ ॥ सर्वं जलमयं जातं स्थलं नैव तु दृश्यते । वयं परस्परं सर्वे गृहीतकरपंकजा ॥ ३६ ॥ विद्युत्प्रकाशे पश्यन्तो दिक्षु सर्वासु बभ्रमुः । ततः सूर्योदये जाते गुरुः सान्दीपनिर्महान् ॥ ३७ ॥ जले शिष्यांश्च शीतार्तान् वनं गत्वा ददर्श ह । जलात् सर्वान् स्थले कृत्वा गुरुरश्रुपरिप्लुतः ॥ ३८ ॥ उवाच बालका यूयमस्मदाज्ञापरायणाः । प्रेष्ठस्तु प्राणिनामात्मा तमनादृत्य मत्पराः ॥ ३९ ॥ तस्माद्‌भवद्‌भ्यः सन्तुष्टो वरं दास्यामि दुर्लभम् । भवतां चापि सर्वत्र पूर्णाः सन्तु मनोरथाः ॥ ४० ॥ वेदशास्त्रपुराणानि कण्ठस्थानि भवन्तु हि । तस्माद्‍गुरोश्च कृपया पूर्णोऽहं सर्वसौख्यतः ॥ ४१ ॥ सुदामोवाच - देवदेव गुरुस्त्वं तु कोटिब्रह्माण्डनायकः । श्रीपतेस्तस्य गुरुषु वासोऽत्यन्तविडम्बनम् ॥ ४२ ॥ ततः सुदामा विप्रस्तु कृष्णाय परमात्मने । पृथुकाँस्तण्डुलान् राजन् न प्रायच्छदवाङ्‍मुखः ॥ ४३ ॥ सर्वात्मा भगवांस्तस्य ज्ञात्वाऽऽगमनकारणम् । नायं विप्रस्तु श्रीकामो मुक्त्यर्थं मां तु सेवते ॥ ४४ ॥ भार्यां पतिव्रता दुःखाद्धनाशां चास्य कुर्वती । तस्माद्धनं कथं दास्ये अदात्रोश्च तयोरहम् ॥ ४५ ॥ इति ब्रुवन् पुनर्ज्ञात्वा हेतोर्मम स तण्डुलान् । प्रगृह्य गतवानत्र लज्जया नैव दास्यति ॥ ४६ ॥ तस्मात्तु याचनां कुर्वे विदित्वैवं वचोऽब्रवीत् ॥ ४७ ॥ कृष्ण उवाच - गृहान् मदर्थे भवता किमानीतमुपायनम् । अण्वप्युपाहृतं यच्च भक्त्या भूरि भविष्यति ॥ ४८ ॥ पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ ४९ ॥ इत्थमाभाष्य भगवानदातुश्च द्विजन्मनः । चीरखण्डात्तण्डुलांश्च जहार किमिदं स्वयम् ॥ ५० ॥ एतत्त्वयोपनीतं मे सखे परमप्रीणनम् । विश्वं मां तर्पयिष्यन्ति ब्रह्मन्नेते च तण्डुलाः ॥ ५१ ॥ ईदृशा गोकुले भुक्ताः श्रेष्ठाः पृथुकतण्डुलाः । मात्रा यशोदया दत्ताः पुनस्तान्नैव दृष्टवान् ॥ ५२ ॥ इत्येकमुष्टि जग्ध्वा च भूमिजां सम्पदं ददौ । द्वितीयां जग्धुमारेभे दातुं पातालसम्पदाम् ॥ ५३ ॥ तावद्वक्षस्थलाच्छ्रीघं जगृहे श्रीः करं हरेः । अपराधाद्विना नाथ कथं मां त्यक्तुमिच्छसि ॥ ५४ ॥ एतावताऽलं श्रीकृष्ण शक्रतुल्यो द्विजो भवेत् । द्विजेन निर्धनेनापि न ज्ञातं तद्‌रहस्यकम् ॥ ५५ ॥ सम्पूर्णञ्च धनं प्राप्तं स्वगृहे विष्णुमायया । उषित्वा रजनीमेकां भुक्त्वा पीत्वा सुखं गतः ॥ ५६ ॥ श्वोभूते स्वगृहान् गन्तुं कृष्णं नत्वा मनो दधे । स चाज्ञप्तो भगवता वन्दितः परिरम्भितः ॥ ५७ ॥ याचना न कृता तेन व्रीडितः स्वगृहान् ययौ । ब्रह्मण्यता मया दृष्टा विप्रदेवस्य श्रीपतेः ॥ ५८ ॥ अहं दरिद्रः कृष्णस्य बाहुभ्यां परिरम्भितः । प्रियाजुष्टे च पर्यंके भ्रातेव स्थापितो द्विजः ॥ ५९ ॥ वीजितो व्यजनेनापि रुक्मिण्या सत्यभामया । निर्द्धनस्तु धनं लब्ध्वा श्रीपतिं नैव संस्मरेत् ॥ ६० ॥ इत्थं करुणया मह्यं धनं कृष्णो न दत्तवान् । इत्थं विचारयन् गच्छन् संस्मरन्ब्राह्मणीं रुषा ॥ ६१ ॥ गृहाण धनकोटिञ्च गृहं गत्वा ब्रवीम्यहम् । ब्रह्मण्यदेवो दाता च श्रीकृष्णोऽयं मया श्रुतः ॥ ६२ ॥ प्रत्यक्षदृष्टः कृपणो गर्वितो धनपूरितः । शापं दास्ये कथं मित्रे धनलोभादहं वृथा ॥ ६३ ॥ यादृशी मे कृता प्रीतिस्तादृशीं प्रापयिष्यति । पितरावस्य कंसेन कारागरे कृतौ पुरा ॥ ६४ ॥ कृष्णस्तु नन्दसदने परगेहे च वर्द्धितः । स दास्यति कथं द्रव्यं धनयुक्तोऽपि निर्धनः ॥ ६५ ॥ रत्‍नैः प्रपूरितान् गेहान् दृष्ट्वा वाञ्छां न कारयेत् । ललाटे लिखितं यद्यन्न तन्न्यूनं भविष्यति ॥ ६६ ॥ इति संकथयन् विप्रो निजपुर्यन्तिके गतः । सुवर्णदुर्गसंयुक्तां कपाटध्वजमण्डिताम् ॥ ६७ ॥ तोरणैः कलशैश्चित्रैः प्रासादैः सुजनैर्वृताम् । द्वारकामिव शोभाढ्यां सर्वरत्‍नैः प्रपूरिताम् ॥ ६८ ॥ दृष्ट्वा विप्रस्तु किमिदं कस्य स्थानमिति ब्रुवन् । रथ्यां रथ्यां भ्रमन्तं तं प्रत्यगृह्णन् स्त्रियो नराः ॥ ६९ ॥ नागच्छन्तं द्विजं दृष्ट्वा किंकर्यः किंकरास्तथा । स्वामिन्यै कथयामासुः श्रुत्वा सा विस्मयं गता ॥ ७० ॥ भर्तारमागतं श्रुत्वा पत्‍नी सम्भ्रमसंयुता । निश्चक्रामालयात्तूर्णं साक्षाच्छ्रीरिव रूपिणी ॥ ७१ ॥ ब्राह्मणी शिबिकारूढा दासीदासगणैर्वृता । भ्रमन्तमग्रहीद्विप्रं दर्शयित्वा स्वकं मुखम् ॥ ७२ ॥ दृष्ट्वा स्फुरन्तीं तरुणीञ्च भार्यां स्वर्णाम्बरै रत्‍नविभूषणाढ्याम् । यथेन्दिरां रूपवतीं विमाने मुदान्वितः कृष्णकृपाञ्च मेने ॥ ७३ ॥ निजगेहं तया युक्तः श्रीकृष्णभवनोपमम् । भोजनैर्द्रव्यरत्‍नैश्च पर्यंकव्यजनासनैः ॥ ७४ ॥ वितानैः स्वर्णपात्रैश्च तोरणैः समलंकृतम् । दृष्ट्वा कृष्णस्य कृपया सुदामा तरुणोऽभवत् ॥ ७५ ॥ बुभुजेऽलम्पटो विप्रः समृद्धिं स्वामहैतुकीम् । मनसा जायया त्यक्ष्यञ्ज्ञानवैराग्यभक्तितः ॥ ७६ ॥ चकार तर्कनां विप्रः कुतो मम समृद्धयः । दत्त ब्रह्मण्यदेवेन देवानामपि दुर्लभाः ॥ ७७ ॥ ईदृशीं सम्पदं दत्वा नावोचत् किमपि स्वयम् । मम तण्डुलमुष्टिञ्च प्रीत्या प्रत्यग्रहीद्धरिः ॥ ७८ ॥ तस्य सख्यञ्च दास्यञ्च भूयान्मे जन्मजन्मनि । तत्पदाम्बुरुहध्यानात् तरिष्येऽहं भवार्णवम् ॥ ७९ ॥ विचिन्त्य चेत्थं मनसा सुदामा पत्‍न्यावृतः कृष्णपदारविन्दे । मनश्च कृत्वा धनमेव विप्रान् दत्वा हरेर्धाम परं जगाम ॥ ८० ॥ एतच्छ्रीकृष्णदेवस्य चरितं श्रृणुयान्नरः । दारिद्र्यान्मुच्यते शीघ्रं भक्तो भगवतो भवेत् ॥ ८१ ॥ श्रीद्वारकाया नृप खण्डमेत- न्मया तवाग्रे कथितं सुपुण्यम् । कीर्तिं कुलं भक्तिमतीव मुक्तिं ददाति राज्यञ्च सदैव श्रृण्वताम् ॥ ८२ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां द्वारकाखंडे श्रीनारद बहुलाश्व संवादे सुदामविप्रोपाख्यानवर्णनं नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

dvārakākhaṇḍaḥ - dvāviṃśo'dhyāyaḥ sudāmāvipropākhyānam - śrīnārada uvāca - śrīkṛṣṇasya sakhā kaścit sudāmā nāma brāhmaṇaḥ | sa uvāsa svapuryāṃ tu satyā ca bhāryayāvṛtaḥ || 1 || virakto dhanahīnaśca vedavedāṃgapāragaḥ | samānaśīlayā pat‍nyā cakre vṛttimayācitām || 2 || sa kadācit priyāṃ prāha sīdamānāṃ daridrataḥ | śrīkṛṣṇo dvārakānātho mitraṃ mama pativrate || 3 || mayā tenāpi paṭhitā vidyā sāndīpanergṛhe | punarna dṛṣṭaḥ śrīkṛṣṇo bhojavṛṣṇyandhakeśvaraḥ || 4 || trailokyanātho bhagavān duḥkhahā dīnavatsalaḥ | iti śrutvā vacastasya śuṣkavaktrā pativratā || 5 || jīrṇavastradharā dīnā patiṃ prāha bubhukṣitā | yadi brahman nanu hariḥ sakhā te kamalāpatiḥ || 6 || bubhukṣitaḥ kathaṃbhūto jīrṇakarpaṭadhāraṇaḥ | dvārakāyāṃ janā gatvā dṛṣṭvā sākṣācchrīyaḥ patim | dhanayuktāḥ samāyānti tasmātvaṃ gantumarhasi || 7 || sudāmovāca - sarveṣāṃ śikṣako'haṃ tvaṃ tasmai śikṣāṃ pradāsyasi | viprasya viduṣo bhikṣā dhanaṃ prakathitaṃ priye || 8 || priyovāca - sakhātu śrīpatiryasya nātidūre pravarttate | tamupehi sa te duḥkhaṃ dāridryaṃ nāśayiṣyati || 9 || gatā avasthā mama te duḥkhadāridrya bhuṃjatoḥ | dātuḥ kṛpānidheḥ kānta mitratāyāśca kiṃ phalam || 10 || sudāmovāca - vidhinā likhitaṃ bhāgyaṃ tattathaiva bhaviṣyati | yātāyātena kiṃ bhadre harerdhyānaṃ karomyaham || 11 || yad‍dvāri deśe rājāno devagandharvakinnarāḥ | ājñāṃ vinā na yāsyanti dīnasya mama kā kathā || 12 || priyovāca - vinājñāṃ naiva yāsyanti devagandharvakinnarāḥ | antaryāmī hariḥ śīghraṃ dūtaistvāmāhvayiṣyati || 13 || vipra uvāca - dayālurīdṛśaḥ kṛṣṇo parantu śrṛṇu bhāmini | vipattikāle mitrasya na gacched gṛhamuttamam || 14 || kathaṃ tu yācanāṃ kurve cirād‍dṛṣṭvā svakaṃ priyam | nirlobhāttu bhavet prītiryācanāttu gamiṣyati || 15 || priyovāca - duḥkhadāridryaharaṇaṃ śrīharedarśanaṃ kuru | yācanā naiva kartavyā sa te'rthaṃ bahu dāsyati | evaṃ tu priyayā vipro bahudhaivaṃ prabhāṣitaḥ || 16 || ayaṃ hi paramo lābhaḥ kṛtvā mitrasya darśanam | upāyanaṃ tu kiṃ dāsye lajjito'haṃ daridrataḥ || 17 || ityuktvā sā gatā śīghraṃ parageha tadā satī | taṇḍulāṃścaturo muṣṭin yācitvā svagṛhaṃ yayau || 18 || jīrṇakarpaṭakhaṇḍe ca baddhvā tān pataye dadau || 19 || tato gṛhītvā pṛthukāṃśca taṇḍulān kucailadhārī malinaśca durbalaḥ | jagāma kṛṣṇasya purīṃ śanaiḥ śanai- rbrahmaṇyadevaṃ manasā ca saṃsmaran || 20 || sottīrya sindhumuḍupena dadarśa tatra śrīdvārakāṃ haripuriṃ kanakairvicitrām | śreṇīsabhāvividhadurgagṛhaiḥ patākaiḥ śrṛṃgāṭakairatibalairyadubhiśca guptām || 21 || dṛṣṭvā kṛṣṇapurīṃ vipro janānāpṛchya śrīhareḥ | śrīmandiraṃ tu kutrāste sarve vadata sāmpratam || 22 || iti śrutvā mādhavasya bhavanānāñca rakṣakāḥ | ucuste vartate kṛṣṇaḥ sarveṣu mandireṣu ca || 23 || ityupaśrutya sadanaṃ praviśyaikatamaṃ dvijaḥ | brahmānandaṃ gataḥ kṛṣṇaṃ paryaṃkasthaṃ vilokya ca || 24 || sakhāyamāgataṃ jñātvā sahasotthāya mādhavaḥ | dorbhyāṃ militvā cānyonyaṃ premṇā hyaśrukalākulaḥ || 25 || svarṇapātreṇa tasyāpi pādau prakṣyālya tajjalam | gṛhītvā śirasā taṃ tu paryaṃka upaveśya ca || 26 || arcanaṃ kṛtavān gandha-candanāgurukuṃkumaiḥ | pakvānnairdhūpadīpaiśca madhuparkairvidhānataḥ || 27 || paścādāvedya tāmbūlaṃ gāñca svāgatamabravīt | vṛddhaṃ kucailaṃ malinaṃ durbalaṃ śvetamūrddhajam || 28 || mitravindā paryacara-dvyajanena smitānvitā | śrīkṛṣṇasya priyāḥ sarvā vismitā jahasustadā || 29 || ucuḥ parasparaṃ nāryaḥ prekṣya vipraṃ samarcitam | bhikṣuṇā hyavadhūtena kimanena kṛtaṃ tapaḥ || 30 || yena trailokyanāthena satkṛtaścāgrajo yathā | etasminnantare tau dvau kathayāñcakratuḥ kathāḥ | pūrvā gurukule jātā hastau gṛhya parasparam || 31 || śrīkṛṣṇa uvāca - śrṛṇu brahman prapaṭhitā sarvavidyā tvayā mayā | gurave dakṣiṇāṃ datvā punastvaṃ naiva dṛśyase || 32 || ahaṃ tu dvārakāṃ yāto jarāsandhabhayāt sakhe | kutra sthale tava vibho nivāso vada me khalu || 33 || kadācidindhanārthe vai gurudāraiḥ praṇoditāḥ | vidyārthino vayaṃ sarve vanaṃ jagmurbhayaṃkaram || 34 || vipattirabhavat tatra vātavarṣabhayaṃkarī | ravirastaṃ gato rātryāmandhakāro'bhavanmahān || 35 || sarvaṃ jalamayaṃ jātaṃ sthalaṃ naiva tu dṛśyate | vayaṃ parasparaṃ sarve gṛhītakarapaṃkajā || 36 || vidyutprakāśe paśyanto dikṣu sarvāsu babhramuḥ | tataḥ sūryodaye jāte guruḥ sāndīpanirmahān || 37 || jale śiṣyāṃśca śītārtān vanaṃ gatvā dadarśa ha | jalāt sarvān sthale kṛtvā gururaśrupariplutaḥ || 38 || uvāca bālakā yūyamasmadājñāparāyaṇāḥ | preṣṭhastu prāṇināmātmā tamanādṛtya matparāḥ || 39 || tasmād‌bhavad‌bhyaḥ santuṣṭo varaṃ dāsyāmi durlabham | bhavatāṃ cāpi sarvatra pūrṇāḥ santu manorathāḥ || 40 || vedaśāstrapurāṇāni kaṇṭhasthāni bhavantu hi | tasmād‍gurośca kṛpayā pūrṇo'haṃ sarvasaukhyataḥ || 41 || sudāmovāca - devadeva gurustvaṃ tu koṭibrahmāṇḍanāyakaḥ | śrīpatestasya guruṣu vāso'tyantaviḍambanam || 42 || tataḥ sudāmā viprastu kṛṣṇāya paramātmane | pṛthukā~staṇḍulān rājan na prāyacchadavāṅ‍mukhaḥ || 43 || sarvātmā bhagavāṃstasya jñātvā''gamanakāraṇam | nāyaṃ viprastu śrīkāmo muktyarthaṃ māṃ tu sevate || 44 || bhāryāṃ pativratā duḥkhāddhanāśāṃ cāsya kurvatī | tasmāddhanaṃ kathaṃ dāsye adātrośca tayoraham || 45 || iti bruvan punarjñātvā hetormama sa taṇḍulān | pragṛhya gatavānatra lajjayā naiva dāsyati || 46 || tasmāttu yācanāṃ kurve viditvaivaṃ vaco'bravīt || 47 || kṛṣṇa uvāca - gṛhān madarthe bhavatā kimānītamupāyanam | aṇvapyupāhṛtaṃ yacca bhaktyā bhūri bhaviṣyati || 48 || patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati | tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ || 49 || itthamābhāṣya bhagavānadātuśca dvijanmanaḥ | cīrakhaṇḍāttaṇḍulāṃśca jahāra kimidaṃ svayam || 50 || etattvayopanītaṃ me sakhe paramaprīṇanam | viśvaṃ māṃ tarpayiṣyanti brahmannete ca taṇḍulāḥ || 51 || īdṛśā gokule bhuktāḥ śreṣṭhāḥ pṛthukataṇḍulāḥ | mātrā yaśodayā dattāḥ punastānnaiva dṛṣṭavān || 52 || ityekamuṣṭi jagdhvā ca bhūmijāṃ sampadaṃ dadau | dvitīyāṃ jagdhumārebhe dātuṃ pātālasampadām || 53 || tāvadvakṣasthalācchrīghaṃ jagṛhe śrīḥ karaṃ hareḥ | aparādhādvinā nātha kathaṃ māṃ tyaktumicchasi || 54 || etāvatā'laṃ śrīkṛṣṇa śakratulyo dvijo bhavet | dvijena nirdhanenāpi na jñātaṃ tad‌rahasyakam || 55 || sampūrṇañca dhanaṃ prāptaṃ svagṛhe viṣṇumāyayā | uṣitvā rajanīmekāṃ bhuktvā pītvā sukhaṃ gataḥ || 56 || śvobhūte svagṛhān gantuṃ kṛṣṇaṃ natvā mano dadhe | sa cājñapto bhagavatā vanditaḥ parirambhitaḥ || 57 || yācanā na kṛtā tena vrīḍitaḥ svagṛhān yayau | brahmaṇyatā mayā dṛṣṭā vipradevasya śrīpateḥ || 58 || ahaṃ daridraḥ kṛṣṇasya bāhubhyāṃ parirambhitaḥ | priyājuṣṭe ca paryaṃke bhrāteva sthāpito dvijaḥ || 59 || vījito vyajanenāpi rukmiṇyā satyabhāmayā | nirddhanastu dhanaṃ labdhvā śrīpatiṃ naiva saṃsmaret || 60 || itthaṃ karuṇayā mahyaṃ dhanaṃ kṛṣṇo na dattavān | itthaṃ vicārayan gacchan saṃsmaranbrāhmaṇīṃ ruṣā || 61 || gṛhāṇa dhanakoṭiñca gṛhaṃ gatvā bravīmyaham | brahmaṇyadevo dātā ca śrīkṛṣṇo'yaṃ mayā śrutaḥ || 62 || pratyakṣadṛṣṭaḥ kṛpaṇo garvito dhanapūritaḥ | śāpaṃ dāsye kathaṃ mitre dhanalobhādahaṃ vṛthā || 63 || yādṛśī me kṛtā prītistādṛśīṃ prāpayiṣyati | pitarāvasya kaṃsena kārāgare kṛtau purā || 64 || kṛṣṇastu nandasadane paragehe ca varddhitaḥ | sa dāsyati kathaṃ dravyaṃ dhanayukto'pi nirdhanaḥ || 65 || rat‍naiḥ prapūritān gehān dṛṣṭvā vāñchāṃ na kārayet | lalāṭe likhitaṃ yadyanna tannyūnaṃ bhaviṣyati || 66 || iti saṃkathayan vipro nijapuryantike gataḥ | suvarṇadurgasaṃyuktāṃ kapāṭadhvajamaṇḍitām || 67 || toraṇaiḥ kalaśaiścitraiḥ prāsādaiḥ sujanairvṛtām | dvārakāmiva śobhāḍhyāṃ sarvarat‍naiḥ prapūritām || 68 || dṛṣṭvā viprastu kimidaṃ kasya sthānamiti bruvan | rathyāṃ rathyāṃ bhramantaṃ taṃ pratyagṛhṇan striyo narāḥ || 69 || nāgacchantaṃ dvijaṃ dṛṣṭvā kiṃkaryaḥ kiṃkarāstathā | svāminyai kathayāmāsuḥ śrutvā sā vismayaṃ gatā || 70 || bhartāramāgataṃ śrutvā pat‍nī sambhramasaṃyutā | niścakrāmālayāttūrṇaṃ sākṣācchrīriva rūpiṇī || 71 || brāhmaṇī śibikārūḍhā dāsīdāsagaṇairvṛtā | bhramantamagrahīdvipraṃ darśayitvā svakaṃ mukham || 72 || dṛṣṭvā sphurantīṃ taruṇīñca bhāryāṃ svarṇāmbarai rat‍navibhūṣaṇāḍhyām | yathendirāṃ rūpavatīṃ vimāne mudānvitaḥ kṛṣṇakṛpāñca mene || 73 || nijagehaṃ tayā yuktaḥ śrīkṛṣṇabhavanopamam | bhojanairdravyarat‍naiśca paryaṃkavyajanāsanaiḥ || 74 || vitānaiḥ svarṇapātraiśca toraṇaiḥ samalaṃkṛtam | dṛṣṭvā kṛṣṇasya kṛpayā sudāmā taruṇo'bhavat || 75 || bubhuje'lampaṭo vipraḥ samṛddhiṃ svāmahaitukīm | manasā jāyayā tyakṣyañjñānavairāgyabhaktitaḥ || 76 || cakāra tarkanāṃ vipraḥ kuto mama samṛddhayaḥ | datta brahmaṇyadevena devānāmapi durlabhāḥ || 77 || īdṛśīṃ sampadaṃ datvā nāvocat kimapi svayam | mama taṇḍulamuṣṭiñca prītyā pratyagrahīddhariḥ || 78 || tasya sakhyañca dāsyañca bhūyānme janmajanmani | tatpadāmburuhadhyānāt tariṣye'haṃ bhavārṇavam || 79 || vicintya cetthaṃ manasā sudāmā pat‍nyāvṛtaḥ kṛṣṇapadāravinde | manaśca kṛtvā dhanameva viprān datvā harerdhāma paraṃ jagāma || 80 || etacchrīkṛṣṇadevasya caritaṃ śrṛṇuyānnaraḥ | dāridryānmucyate śīghraṃ bhakto bhagavato bhavet || 81 || śrīdvārakāyā nṛpa khaṇḍameta- nmayā tavāgre kathitaṃ supuṇyam | kīrtiṃ kulaṃ bhaktimatīva muktiṃ dadāti rājyañca sadaiva śrṛṇvatām || 82 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ dvārakākhaṃḍe śrīnārada bahulāśva saṃvāde sudāmavipropākhyānavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ || 22 || hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||