Chapter 42

श्रीनारद उवाच - पलायितेषु शेषेषु दैत्येषु रणमंडलात् ॥ वीणावेणुमृदंगादीन्नादयन्दुंदुभीन्हरिः ॥१॥ गीयमानो यादवेंद्रः सूतमागधवन्दिभिः ॥ स्वपुत्रैर्यादवैः सार्द्धं स्वसैन्यपरिवारितः ॥२॥ शंखचक्रगदापद्म-शार्ङ्‌गचापविराजितः ॥ प्रविवेश सुरैः सार्द्धं पुरीं चंद्रावतीं प्रभुः ॥३॥ दुःखार्ता भर्तरि मृते रुदंती करुणं बहु ॥ अंके गृहीत्वा शकुनेः सुतं राज्ञी मदालसा ॥४॥ श्रीकृष्णचरणे बालं निधायाशु कृतांजलिः ॥ अश्रुपूर्णमुखी दीना हरिं नत्वा जगाद ह ॥५॥ मदालसोवाच - भारावताराय भुवि प्रभो त्वं जातो यदूनां कुल अदिदेव ॥ ग्रसिष्यसे यानि भवं निधाय गुणैर्न लिप्तोऽसि नमामि तुभ्यम् ॥६॥ मदात्मजं पालय भीतभीत- ममुष्य हस्तं कुरु शीर्ष्णि देव ॥ भर्त्रा कृतं मे किल तेऽपराधं क्षमस्व देवेश जगन्निवास ॥७॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्त्वो भगवांस्तस्य मूर्ध्नि कृत्वा करद्वयम् ॥ सर्वं चन्द्रावतीराज्यं ददौ तस्मै महामुनिः ॥८॥ दत्वा कल्पांतमायुष्यं भक्तिज्ञानं विरक्तिमत् ॥ शकुनेः शिशवे कृष्णः स्वमालां प्रददौ शुभाम् ॥९॥ उच्चैःश्रवो हयो रत्‍नं कामधेनुः सुरद्रुमः ॥ आहृता ये शकुनिना पुरा युद्धे पुरंदरात् ॥१०॥ पुरंदराय तान्प्रादात्प्रयत्‍नाच्छ्रीजनार्दनः ॥ गोविप्रसुरसाधूनां छंदसां पालकः स्वयम् ॥११॥ बहुलाश्व उवाच - केऽमी दैत्याः पूर्वकाले शकुन्याद्या महाबलाः ॥ देवर्षे मे परं चित्रं कस्मान्मोक्षमुपागताः ॥१२॥ श्रीनारद उवाच - ब्रह्मकल्पे पुरा राजन् गंधर्वेशः पुरावसुः ॥ आसीत्तस्य शुभाः पुत्रा बभूवुर्नुव चौरसाः ॥१३॥ कंदर्पसमलावण्या दिव्यभूषणभूषिताः ॥ नित्यं जगुर्ब्रह्मलोके गीतवाद्यविशारदाः ॥१४॥ मन्दारो मन्दरो मन्दो मन्दहासो महाबलः ॥ सुदेवः सुधनः सौधः श्रीभानुरिति विश्रुताः ॥१५॥ एकदा मोहतः पुत्रीं वाग्देवीं वीक्ष्य वेधसः ॥ जहसुस्ते स्वमनसि पुरावसुसुताश्च ये ॥१६॥ सुरज्येष्ठापराधेन गता योनिं च तामसीम् ॥ वाराहेऽथ हिरण्याक्षपत्‍न्यां ते जज्ञिरे नव ॥१७॥ शकुनिः शंबरो हृष्टो भूतसंतापनो वृकः ॥ कालनाभो महानाभो हरिश्मश्रुस्तथोत्कचः ॥१८॥ एकदा गृहमायांतमपांतरतमं मुनिम् ॥ नत्वा संपूज्य विधिवत्पप्रच्छुरिदमादरात् ॥१९॥ दैत्या ऊचुः शृणु त्वं स्वमुखाद्‍ब्रह्मन् कैवल्येशो हरिः स्वयम् ॥ ददाति मोक्षं भगवान् भक्तानां भक्तवत्सलः ॥२०॥ अस्माभिर्न कृता भक्तिरासुरीं योनिमास्थितैः ॥ दुःसंगनिरतैर्दुष्टैः कथं मोक्षो भवेदिह ॥२१॥ उपायं वद नो ब्रह्मन्कल्याणस्य परस्य च ॥ कल्याणार्थं विचरसि दीनानां जगति प्रभो ॥२२॥ अपान्तरतमा उवाच - गुणानामपृथग्भावैर्ये भजंति हरिं परम् ॥ ते ते प्रापुः परं दैत्या निर्गुणं मोक्षनायकम् ॥२३॥ ऐक्यं च सौहृदं स्नेहं भयं क्रोधं स्मयं तथा ॥ विधाय पूर्वं सततं श्रीकृष्णे लीनतां गताः ॥२४॥ पृश्निगर्भस्य संबंधात्प्रजानां पतयो यथा ॥ कायाधवः सौहृदाच्च स्नेहाच्च सुतपा मुनिः ॥२५॥ भयाद्धिरण्यकशिपुः क्रोधाद्वश्च पितासुरः ॥ स्मयाच्च श्रुतयः प्रापुर्योगिनां दुर्लभं परम् ॥२६॥ येन केनापि भावेन श्रीकृष्णे धारयेन्मनः ॥ भक्तियोगेन तद्धाम यदेभिः प्राप्यते सुराः ॥२७॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्त्वांतर्हिते राजन्नपान्तरतमे मुनौ ॥ चक्रुर्वैरं शकुन्याद्याः परिपूर्णतमे हरौ ॥२८॥ ते प्रापुर्वैरभावेन श्रीकृष्णं परमेश्वरम् ॥ न चित्रं विद्धि राजेंद्र कीटः पेशस्कृतं यथा ॥२९॥

śrīnārada uvāca - palāyiteṣu śeṣeṣu daityeṣu raṇamaṃḍalāt || vīṇāveṇumṛdaṃgādīnnādayanduṃdubhīnhariḥ ||1|| gīyamāno yādaveṃdraḥ sūtamāgadhavandibhiḥ || svaputrairyādavaiḥ sārddhaṃ svasainyaparivāritaḥ ||2|| śaṃkhacakragadāpadma-śārṅ‌gacāpavirājitaḥ || praviveśa suraiḥ sārddhaṃ purīṃ caṃdrāvatīṃ prabhuḥ ||3|| duḥkhārtā bhartari mṛte rudaṃtī karuṇaṃ bahu || aṃke gṛhītvā śakuneḥ sutaṃ rājñī madālasā ||4|| śrīkṛṣṇacaraṇe bālaṃ nidhāyāśu kṛtāṃjaliḥ || aśrupūrṇamukhī dīnā hariṃ natvā jagāda ha ||5|| madālasovāca - bhārāvatārāya bhuvi prabho tvaṃ jāto yadūnāṃ kula adideva || grasiṣyase yāni bhavaṃ nidhāya guṇairna lipto'si namāmi tubhyam ||6|| madātmajaṃ pālaya bhītabhīta- mamuṣya hastaṃ kuru śīrṣṇi deva || bhartrā kṛtaṃ me kila te'parādhaṃ kṣamasva deveśa jagannivāsa ||7|| śrīnārada uvāca - ityuktvo bhagavāṃstasya mūrdhni kṛtvā karadvayam || sarvaṃ candrāvatīrājyaṃ dadau tasmai mahāmuniḥ ||8|| datvā kalpāṃtamāyuṣyaṃ bhaktijñānaṃ viraktimat || śakuneḥ śiśave kṛṣṇaḥ svamālāṃ pradadau śubhām ||9|| uccaiḥśravo hayo rat‍naṃ kāmadhenuḥ suradrumaḥ || āhṛtā ye śakuninā purā yuddhe puraṃdarāt ||10|| puraṃdarāya tānprādātprayat‍nācchrījanārdanaḥ || goviprasurasādhūnāṃ chaṃdasāṃ pālakaḥ svayam ||11|| bahulāśva uvāca - ke'mī daityāḥ pūrvakāle śakunyādyā mahābalāḥ || devarṣe me paraṃ citraṃ kasmānmokṣamupāgatāḥ ||12|| śrīnārada uvāca - brahmakalpe purā rājan gaṃdharveśaḥ purāvasuḥ || āsīttasya śubhāḥ putrā babhūvurnuva caurasāḥ ||13|| kaṃdarpasamalāvaṇyā divyabhūṣaṇabhūṣitāḥ || nityaṃ jagurbrahmaloke gītavādyaviśāradāḥ ||14|| mandāro mandaro mando mandahāso mahābalaḥ || sudevaḥ sudhanaḥ saudhaḥ śrībhānuriti viśrutāḥ ||15|| ekadā mohataḥ putrīṃ vāgdevīṃ vīkṣya vedhasaḥ || jahasuste svamanasi purāvasusutāśca ye ||16|| surajyeṣṭhāparādhena gatā yoniṃ ca tāmasīm || vārāhe'tha hiraṇyākṣapat‍nyāṃ te jajñire nava ||17|| śakuniḥ śaṃbaro hṛṣṭo bhūtasaṃtāpano vṛkaḥ || kālanābho mahānābho hariśmaśrustathotkacaḥ ||18|| ekadā gṛhamāyāṃtamapāṃtaratamaṃ munim || natvā saṃpūjya vidhivatpapracchuridamādarāt ||19|| daityā ūcuḥ śṛṇu tvaṃ svamukhād‍brahman kaivalyeśo hariḥ svayam || dadāti mokṣaṃ bhagavān bhaktānāṃ bhaktavatsalaḥ ||20|| asmābhirna kṛtā bhaktirāsurīṃ yonimāsthitaiḥ || duḥsaṃganiratairduṣṭaiḥ kathaṃ mokṣo bhavediha ||21|| upāyaṃ vada no brahmankalyāṇasya parasya ca || kalyāṇārthaṃ vicarasi dīnānāṃ jagati prabho ||22|| apāntaratamā uvāca - guṇānāmapṛthagbhāvairye bhajaṃti hariṃ param || te te prāpuḥ paraṃ daityā nirguṇaṃ mokṣanāyakam ||23|| aikyaṃ ca sauhṛdaṃ snehaṃ bhayaṃ krodhaṃ smayaṃ tathā || vidhāya pūrvaṃ satataṃ śrīkṛṣṇe līnatāṃ gatāḥ ||24|| pṛśnigarbhasya saṃbaṃdhātprajānāṃ patayo yathā || kāyādhavaḥ sauhṛdācca snehācca sutapā muniḥ ||25|| bhayāddhiraṇyakaśipuḥ krodhādvaśca pitāsuraḥ || smayācca śrutayaḥ prāpuryogināṃ durlabhaṃ param ||26|| yena kenāpi bhāvena śrīkṛṣṇe dhārayenmanaḥ || bhaktiyogena taddhāma yadebhiḥ prāpyate surāḥ ||27|| śrīnārada uvāca - ityuktvāṃtarhite rājannapāntaratame munau || cakrurvairaṃ śakunyādyāḥ paripūrṇatame harau ||28|| te prāpurvairabhāvena śrīkṛṣṇaṃ parameśvaram || na citraṃ viddhi rājeṃdra kīṭaḥ peśaskṛtaṃ yathā ||29||