Chapter 1

ॐ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ १ ॥ शरद्विकचपङ्‍कजश्रियमतीवविद्वेषकं मिलिन्दमुनिसेवितं कुलिशकंजचिह्नावृतम् । स्फुरत्‌कनकनूपुरं दलितभक्ततापत्रयं चलद्‌द्युतिपदद्वयं हृदि दधामि राधापतेः ॥ २ ॥ वदनकमलनिर्यद्यस्य पीयूषमाद्यं पिबति जनवरो यं पातु सोऽयं गिरं मे । बदरवनविहारः सत्यवत्याः कुमारः प्रणतदुरितहारः शाङ्‌र्गधन्वावतारः ॥ ३ ॥ कदाचिन्नैमिषारण्ये श्रीगर्गो ज्ञानिनां वरः । आययौ शौनकं द्रष्टुं तेजस्वी योगभास्करः ॥ ४ ॥ तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय शौनको मुनिभिः सह । पूजयामास पाद्याद्यैरुपचारैर्विधानतः ॥ ५ ॥ श्रीशौनक उवाच - सतां पर्यटनं धन्यं गृहिणां शान्तये स्मृतम् । नृणामन्तस्तमोहारी साधुरेव न भास्करः ॥ ६ ॥ तस्मान्मे हृदि सम्भूतं संदेहं नाशय प्रभो । कतिधा श्रीहरेर्विष्णोरवतारो भवत्यलम् ॥ ७ ॥ श्रीगर्ग उवाच - साधु पृष्टं त्वया ब्रह्मन् भगवद्‌गुणवर्णनम् । शृण्वतां गदतां यद्वै पृच्छतां वितनोति शम् ॥ ८ ॥ अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । यस्य श्रवणमात्रेण महादोषः प्रशाम्यति ॥ ९ ॥ मिथिलानगरे पूर्वं बहुलाश्वः प्रतापवान् । श्रीकृष्णभक्तः शान्तात्मा बभूव निरहङ्‍कृतिः ॥ १० ॥ अम्बरादागतं दृष्ट्वा नारदं मुनिसत्तमम् । सम्पूज्य चासने स्थाप्य कृताञ्जलिरभाषत ॥ ११ ॥ श्री-बहुलाश्व उवाच - योऽनादिरात्मा पुरुषो भगवान्प्रकृतेः परः । कस्मात्तनुं समाधत्ते तन्मे ब्रूहि महामते ॥ १२ ॥ श्रीनारद उवाच - गोसाधुदेवताविप्रदेवानां रक्षणाय वै । तनुं धत्ते हरिः साक्षाद्‌भगवानात्मलीलया ॥ १३ ॥ यथा नटः स्वलीलायां मोहितो न परस्तथा । अन्ये दृष्ट्वा च तन्मायां मुमुहुस्ते न संशयः ॥ १४ ॥ श्रीबहुलाश्व उवाच - कतिधा श्रीहरेर्विष्णोरवतारो भवत्यलम् । साधूनां रक्षणार्थं हि कृपया वद मां प्रभो ॥ १५ ॥ श्रीनारद उवाच - अंशांशोंऽशस्तथावेशः कलापूर्णः प्रकथ्यते । व्यासाद्यैश्च स्मृतः षष्ठः परिपूर्णतमः स्वयम् ॥ १६ ॥ अंशांशस्तु मरीच्यादिरंशा ब्रह्मादयस्तथा । कलाः कपिलकूर्माद्या आवेशा भार्गवादयः ॥ १७ ॥ पूर्णो नृसिंहो रामश्च श्वेतद्वीपाधिपो हरिः । वैकुण्ठोऽपि तथा यज्ञो नरनारायणः स्मृतः ॥ १८ ॥ परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो भगवान् स्वयम् । असंख्यब्रह्माण्डपतिर्गोलोके धाम्नि राजते ॥ १९ ॥ कार्याधिकारं कुर्वन्तः सदंशास्ते प्रकिर्तिताः । तत्कार्यभारं कुर्वन्तस्तेंऽशांशा विदिताः प्रभोः ॥ २० ॥ येषामन्तर्गतो विष्णुः कार्यं कृत्वा विनिर्गतः । नानाऽऽवेषावतारांश्च विद्धि राजन्महामते ॥ २१ ॥ धर्मं विज्ञाय कृत्वा यः पुनरन्तरधीयत । युगे युगे वर्तमानः सोऽवतारः कला हरेः ॥ २२ ॥ चतुर्व्यूहो भवेद्‌यत्र दृश्यन्ते च रसा नव । अतः परं च वीर्याणि स तु पूर्णः प्रकथ्यते ॥ २३ ॥ यस्मिन्सर्वाणि तेजांसि विलीयन्ते स्वतेजसि । तं वदन्ति परे साक्षात्परिपूर्णतमं स्वयम् ॥ २४ ॥ पूर्णस्य लक्षणं यत्र तं पश्यन्ति पृथक् पृथक् । भावेनापि जनाः सोऽयं परिपूर्णतमः स्वयम् ॥ २५ ॥ परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो नान्य एव हि । एककार्यार्थमागत्य कोटिकार्यं चकार ह ॥ २६ ॥ पूर्णः पुराणः पुरुषोत्तमोत्तमः परात्परो यः पुरुषः परेश्वरः । स्वयं सदाऽऽनन्दमयं कृपाकरं गुणाकरं तं शरणं व्रजाम्यहम् ॥ २७ ॥ श्रीगर्ग उवाच - तच्छ्रुत्वा हर्षितो राजा रोमाञ्ची प्रेमविह्वलः । प्रमृश्य नेत्रेऽश्रुपूर्णे नारदं वाक्यमब्रवीत् ॥ २८ ॥ श्रीबहुलाश्व उवाच - परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो केन हेतुना । आगतो भारते खण्डे द्वारवत्यां विराजते ॥ २९ ॥ तस्य गोलोकनाथस्य गोलोकं धाम सुन्दरम् । कर्माण्यपरिमेयानि ब्रूहि ब्रह्मन् बृहन्मुने ॥ ३० ॥ यदा तीर्थाटनं कुर्वञ्छतजन्मतपःपरम् । तदा सत्सङ्‍गमेत्याशु श्रीकृष्णं प्राप्नुयान्नरः ॥ ३१ ॥ श्रीकृष्णदासस्य च दासदासः कदा भवेयं मनसाऽऽर्द्रचित्तः । यो दुर्लभो देववरैः परात्मा स मे कथं गोचर आदिदेवः ॥ ३२ ॥ धन्यस्त्वं राजशार्दूल श्रीकृष्णेष्टो हरिप्रियः । तुभ्यं च दर्शनं दातुं भक्तेशोऽत्रागमिष्यति ॥ ३३ ॥ त्वं नृपं श्रुतदेवं च द्विजदेवो जनार्दनः । स्मरत्यलं द्वारकायामहो भाग्यं सतामिह ॥ ३४ ॥

oṃ nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam | devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet || 1 || śaradvikacapaṅ‍kajaśriyamatīvavidveṣakaṃ milindamunisevitaṃ kuliśakaṃjacihnāvṛtam | sphurat‌kanakanūpuraṃ dalitabhaktatāpatrayaṃ calad‌dyutipadadvayaṃ hṛdi dadhāmi rādhāpateḥ || 2 || vadanakamalaniryadyasya pīyūṣamādyaṃ pibati janavaro yaṃ pātu so'yaṃ giraṃ me | badaravanavihāraḥ satyavatyāḥ kumāraḥ praṇataduritahāraḥ śāṅ‌rgadhanvāvatāraḥ || 3 || kadācinnaimiṣāraṇye śrīgargo jñānināṃ varaḥ | āyayau śaunakaṃ draṣṭuṃ tejasvī yogabhāskaraḥ || 4 || taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya śaunako munibhiḥ saha | pūjayāmāsa pādyādyairupacārairvidhānataḥ || 5 || śrīśaunaka uvāca - satāṃ paryaṭanaṃ dhanyaṃ gṛhiṇāṃ śāntaye smṛtam | nṛṇāmantastamohārī sādhureva na bhāskaraḥ || 6 || tasmānme hṛdi sambhūtaṃ saṃdehaṃ nāśaya prabho | katidhā śrīharerviṣṇoravatāro bhavatyalam || 7 || śrīgarga uvāca - sādhu pṛṣṭaṃ tvayā brahman bhagavad‌guṇavarṇanam | śṛṇvatāṃ gadatāṃ yadvai pṛcchatāṃ vitanoti śam || 8 || atraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanam | yasya śravaṇamātreṇa mahādoṣaḥ praśāmyati || 9 || mithilānagare pūrvaṃ bahulāśvaḥ pratāpavān | śrīkṛṣṇabhaktaḥ śāntātmā babhūva nirahaṅ‍kṛtiḥ || 10 || ambarādāgataṃ dṛṣṭvā nāradaṃ munisattamam | sampūjya cāsane sthāpya kṛtāñjalirabhāṣata || 11 || śrī-bahulāśva uvāca - yo'nādirātmā puruṣo bhagavānprakṛteḥ paraḥ | kasmāttanuṃ samādhatte tanme brūhi mahāmate || 12 || śrīnārada uvāca - gosādhudevatāvipradevānāṃ rakṣaṇāya vai | tanuṃ dhatte hariḥ sākṣād‌bhagavānātmalīlayā || 13 || yathā naṭaḥ svalīlāyāṃ mohito na parastathā | anye dṛṣṭvā ca tanmāyāṃ mumuhuste na saṃśayaḥ || 14 || śrībahulāśva uvāca - katidhā śrīharerviṣṇoravatāro bhavatyalam | sādhūnāṃ rakṣaṇārthaṃ hi kṛpayā vada māṃ prabho || 15 || śrīnārada uvāca - aṃśāṃśoṃ'śastathāveśaḥ kalāpūrṇaḥ prakathyate | vyāsādyaiśca smṛtaḥ ṣaṣṭhaḥ paripūrṇatamaḥ svayam || 16 || aṃśāṃśastu marīcyādiraṃśā brahmādayastathā | kalāḥ kapilakūrmādyā āveśā bhārgavādayaḥ || 17 || pūrṇo nṛsiṃho rāmaśca śvetadvīpādhipo hariḥ | vaikuṇṭho'pi tathā yajño naranārāyaṇaḥ smṛtaḥ || 18 || paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo bhagavān svayam | asaṃkhyabrahmāṇḍapatirgoloke dhāmni rājate || 19 || kāryādhikāraṃ kurvantaḥ sadaṃśāste prakirtitāḥ | tatkāryabhāraṃ kurvantasteṃ'śāṃśā viditāḥ prabhoḥ || 20 || yeṣāmantargato viṣṇuḥ kāryaṃ kṛtvā vinirgataḥ | nānā''veṣāvatārāṃśca viddhi rājanmahāmate || 21 || dharmaṃ vijñāya kṛtvā yaḥ punarantaradhīyata | yuge yuge vartamānaḥ so'vatāraḥ kalā hareḥ || 22 || caturvyūho bhaved‌yatra dṛśyante ca rasā nava | ataḥ paraṃ ca vīryāṇi sa tu pūrṇaḥ prakathyate || 23 || yasminsarvāṇi tejāṃsi vilīyante svatejasi | taṃ vadanti pare sākṣātparipūrṇatamaṃ svayam || 24 || pūrṇasya lakṣaṇaṃ yatra taṃ paśyanti pṛthak pṛthak | bhāvenāpi janāḥ so'yaṃ paripūrṇatamaḥ svayam || 25 || paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo nānya eva hi | ekakāryārthamāgatya koṭikāryaṃ cakāra ha || 26 || pūrṇaḥ purāṇaḥ puruṣottamottamaḥ parātparo yaḥ puruṣaḥ pareśvaraḥ | svayaṃ sadā''nandamayaṃ kṛpākaraṃ guṇākaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmyaham || 27 || śrīgarga uvāca - tacchrutvā harṣito rājā romāñcī premavihvalaḥ | pramṛśya netre'śrupūrṇe nāradaṃ vākyamabravīt || 28 || śrībahulāśva uvāca - paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo kena hetunā | āgato bhārate khaṇḍe dvāravatyāṃ virājate || 29 || tasya golokanāthasya golokaṃ dhāma sundaram | karmāṇyaparimeyāni brūhi brahman bṛhanmune || 30 || yadā tīrthāṭanaṃ kurvañchatajanmatapaḥparam | tadā satsaṅ‍gametyāśu śrīkṛṣṇaṃ prāpnuyānnaraḥ || 31 || śrīkṛṣṇadāsasya ca dāsadāsaḥ kadā bhaveyaṃ manasā''rdracittaḥ | yo durlabho devavaraiḥ parātmā sa me kathaṃ gocara ādidevaḥ || 32 || dhanyastvaṃ rājaśārdūla śrīkṛṣṇeṣṭo haripriyaḥ | tubhyaṃ ca darśanaṃ dātuṃ bhakteśo'trāgamiṣyati || 33 || tvaṃ nṛpaṃ śrutadevaṃ ca dvijadevo janārdanaḥ | smaratyalaṃ dvārakāyāmaho bhāgyaṃ satāmiha || 34 ||