Chapter 4

श्रीव्यास उवाच - खे वायौ सलिले वह्नौ मह्यां ज्योतिर्गणेषु च ॥ श्रीकृष्णदेवं पश्यंतो हर्षिताश्च पुनः पुनः ॥१॥ श्रीकृष्णो राधिकानाथः कोटिकंदर्पमोहनः ॥ तन्नेत्रगोचरो याति ब्रुवञ्छ्रीनंदनंदनः ॥२॥ सदानंदं च ते दृष्ट्वा प्रहसंति प्रहर्षिताः ॥ क्वचिद्‌वदंति धावंति नंदंति च क्वचित्तथा ॥३॥ क्वचिद्‌गायंति नृत्यंति क्वचित्तूष्णीं भवन्ति च ॥ कृष्णचंद्रस्वरूपास्ते कृतार्था वैष्णवोत्तमाः ॥४॥ तेषां दर्शनमात्रेण नरो याति कृतार्थताम् ॥ न कालो न यमस्तेषां दंडं दातुं न च क्षमः ॥५॥ गदा कौमोदकी वामे दक्षीणे च सुदर्शनम् ॥ अग्रे शार्ङ्गधनुः पश्चात्पांचजन्यो घनस्वनः ॥६॥ नंदकश्च महाखड्गः शतचन्द्रेषवः शिताः ॥ एतान्यायुधमुख्यानि तांश्च रक्षंत्यहर्निशम् ॥७॥ तथोपरि महापद्मं छायां कर्तुं पुनः पुनः ॥ गरुडः पक्षवातेन श्रमहर्ता सतामपि ॥८॥ यत्र यत्र गताः संतस्तत्र तत्र स्वयं हरिः ॥ तीर्थीकुर्वन् भूमिभागं श्रीमत्पादाब्जरेणुभिः ॥९॥ क्षणं यत्र स्थिताः संतस्तत्र तीर्थानि संति हि ॥ तत्र कोऽपि मृतः पापी याति विष्णोः परं पदम् ॥१०॥ दूरात्संप्रेक्ष्य कृष्णेष्टा नाधयो व्याधयस्तथा ॥ भूतप्रेतपिशाचाश्च पलायंते दिशो दश ॥११॥ नद्यो नदाः पर्वताश्च समुद्राश्च तथापरे ॥ मार्गं ददुश्च साधुभ्योऽनपेक्षेभ्यः समंततः ॥१२॥ साधूनां ज्ञाननिष्ठानां विरक्तानां महात्मनाम् ॥ अजातशत्रूणां तेषां दुर्लभं पुण्यवर्जितैः ॥१३॥ यस्मिन्कुले कृष्णभक्तो जायते ब्रह्मलक्षणम् ॥ तत्कुलं विमलं विद्धि मलीमसमपि स्वतः ॥१४॥ राजन् श्रीकृष्णभक्तस्तु पितॄन्दश कुलोद्‌भवान् ॥ प्रियापक्षेऽपि दश च मातृपक्षे तथा दश ॥१५॥ पुरुषानुद्धरेद्‌राजन्निरयात्पापबंधनात् ॥ साधुसंबंधिनश्चान्ये भृत्या दासाः सुहृज्जनाः ॥१६॥ शत्रवो भारवाहश्च तद्‌गृहे पक्षिणस्तथा ॥ पिपीलिकाश्च मशकास्तथा कीटपतङ्गकाः ॥१७॥ अब्रह्मण्येऽकृष्णसारे सौवीरे कीकटे तथा ॥ म्लेच्छदेशेऽपि देवेश भक्तो लोकान्पुनाति हि ॥१८॥ सांख्ययोगं विना राजंस्तीर्थधर्ममखैर्विना ॥ साधुसंसर्गिनस्तेऽपि प्रयांति हरिमन्दिरे ॥१९॥ इत्थं श्रीकृष्णभक्तानां माहात्म्यं कथितं मया ॥ चतुःपदार्थदं नॄणां किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥२०॥ उग्रसेन उवाच - परिपूर्णतमे साक्षाच्छ्रीकृष्णे परमात्मनि ॥ दन्तवक्त्रस्य दुष्टस्य ज्योतिर्लीनं बभूव ह ॥२१॥ अहो महदिदं चित्रं सायूज्यं महतामपि ॥ योग्यं स्याद्विप्रमुख्येंद्र कथं चान्येन शत्रुणा ॥२२॥ श्रीव्यास उवाच - ममाहमिति वैषम्यं भूतानां त्रिगुणात्मनाम् ॥ क्रोधाद्यैर्वर्तते राजन्न हरौ परमात्मनि ॥२३॥ हरौ केनापि भावेन मनो लग्नं करोति यः ॥ याति तद्‌रूपतां सोऽपि भृंगिणः कीटको यथा ॥२४॥ स्नेहं कामं भयं क्रोधमैक्यं सौहृदमेव च ॥ कृत्वा तन्मयतां यांति सांख्ययोगं विना जनाः ॥२५॥ स्नेहान्नंदयशोदाद्या वसुदेवादयोऽपरे ॥ कालाद्‌गोप्यो हरिं प्राप्ता न तु ब्रह्मतया नृप ॥२६॥ तद्‌रूपगुणमाधुर्यभावसंलग्नमानसाः ॥ भयात्कंसस्तव सुतस्तत्सायूज्यं जगाम ह ॥२७॥ क्रोधादयं दंतवक्त्रः शिशुपालादयोऽपरे ॥ ऐक्याच्च यादवा यूयं सौहृदाच्च वयं तथा ॥२८॥ तस्मात्केनाप्युपायेन मनः कृष्णे निवेशयेत् ॥ अहर्निशं हि स्मरणं भवेच्छत्रोर्न कर्हिचित् ॥२९॥ शत्रुभावं हरौ तस्मात्कुर्वंति दनुजादयः ॥३०॥

śrīvyāsa uvāca - khe vāyau salile vahnau mahyāṃ jyotirgaṇeṣu ca || śrīkṛṣṇadevaṃ paśyaṃto harṣitāśca punaḥ punaḥ ||1|| śrīkṛṣṇo rādhikānāthaḥ koṭikaṃdarpamohanaḥ || tannetragocaro yāti bruvañchrīnaṃdanaṃdanaḥ ||2|| sadānaṃdaṃ ca te dṛṣṭvā prahasaṃti praharṣitāḥ || kvacid‌vadaṃti dhāvaṃti naṃdaṃti ca kvacittathā ||3|| kvacid‌gāyaṃti nṛtyaṃti kvacittūṣṇīṃ bhavanti ca || kṛṣṇacaṃdrasvarūpāste kṛtārthā vaiṣṇavottamāḥ ||4|| teṣāṃ darśanamātreṇa naro yāti kṛtārthatām || na kālo na yamasteṣāṃ daṃḍaṃ dātuṃ na ca kṣamaḥ ||5|| gadā kaumodakī vāme dakṣīṇe ca sudarśanam || agre śārṅgadhanuḥ paścātpāṃcajanyo ghanasvanaḥ ||6|| naṃdakaśca mahākhaḍgaḥ śatacandreṣavaḥ śitāḥ || etānyāyudhamukhyāni tāṃśca rakṣaṃtyaharniśam ||7|| tathopari mahāpadmaṃ chāyāṃ kartuṃ punaḥ punaḥ || garuḍaḥ pakṣavātena śramahartā satāmapi ||8|| yatra yatra gatāḥ saṃtastatra tatra svayaṃ hariḥ || tīrthīkurvan bhūmibhāgaṃ śrīmatpādābjareṇubhiḥ ||9|| kṣaṇaṃ yatra sthitāḥ saṃtastatra tīrthāni saṃti hi || tatra ko'pi mṛtaḥ pāpī yāti viṣṇoḥ paraṃ padam ||10|| dūrātsaṃprekṣya kṛṣṇeṣṭā nādhayo vyādhayastathā || bhūtapretapiśācāśca palāyaṃte diśo daśa ||11|| nadyo nadāḥ parvatāśca samudrāśca tathāpare || mārgaṃ daduśca sādhubhyo'napekṣebhyaḥ samaṃtataḥ ||12|| sādhūnāṃ jñānaniṣṭhānāṃ viraktānāṃ mahātmanām || ajātaśatrūṇāṃ teṣāṃ durlabhaṃ puṇyavarjitaiḥ ||13|| yasminkule kṛṣṇabhakto jāyate brahmalakṣaṇam || tatkulaṃ vimalaṃ viddhi malīmasamapi svataḥ ||14|| rājan śrīkṛṣṇabhaktastu pitṝndaśa kulod‌bhavān || priyāpakṣe'pi daśa ca mātṛpakṣe tathā daśa ||15|| puruṣānuddhared‌rājannirayātpāpabaṃdhanāt || sādhusaṃbaṃdhinaścānye bhṛtyā dāsāḥ suhṛjjanāḥ ||16|| śatravo bhāravāhaśca tad‌gṛhe pakṣiṇastathā || pipīlikāśca maśakāstathā kīṭapataṅgakāḥ ||17|| abrahmaṇye'kṛṣṇasāre sauvīre kīkaṭe tathā || mlecchadeśe'pi deveśa bhakto lokānpunāti hi ||18|| sāṃkhyayogaṃ vinā rājaṃstīrthadharmamakhairvinā || sādhusaṃsarginaste'pi prayāṃti harimandire ||19|| itthaṃ śrīkṛṣṇabhaktānāṃ māhātmyaṃ kathitaṃ mayā || catuḥpadārthadaṃ nṝṇāṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi ||20|| ugrasena uvāca - paripūrṇatame sākṣācchrīkṛṣṇe paramātmani || dantavaktrasya duṣṭasya jyotirlīnaṃ babhūva ha ||21|| aho mahadidaṃ citraṃ sāyūjyaṃ mahatāmapi || yogyaṃ syādvipramukhyeṃdra kathaṃ cānyena śatruṇā ||22|| śrīvyāsa uvāca - mamāhamiti vaiṣamyaṃ bhūtānāṃ triguṇātmanām || krodhādyairvartate rājanna harau paramātmani ||23|| harau kenāpi bhāvena mano lagnaṃ karoti yaḥ || yāti tad‌rūpatāṃ so'pi bhṛṃgiṇaḥ kīṭako yathā ||24|| snehaṃ kāmaṃ bhayaṃ krodhamaikyaṃ sauhṛdameva ca || kṛtvā tanmayatāṃ yāṃti sāṃkhyayogaṃ vinā janāḥ ||25|| snehānnaṃdayaśodādyā vasudevādayo'pare || kālād‌gopyo hariṃ prāptā na tu brahmatayā nṛpa ||26|| tad‌rūpaguṇamādhuryabhāvasaṃlagnamānasāḥ || bhayātkaṃsastava sutastatsāyūjyaṃ jagāma ha ||27|| krodhādayaṃ daṃtavaktraḥ śiśupālādayo'pare || aikyācca yādavā yūyaṃ sauhṛdācca vayaṃ tathā ||28|| tasmātkenāpyupāyena manaḥ kṛṣṇe niveśayet || aharniśaṃ hi smaraṇaṃ bhavecchatrorna karhicit ||29|| śatrubhāvaṃ harau tasmātkurvaṃti danujādayaḥ ||30||