Chapter 6

एकदा बालकैः साकं गोवत्सांश्चारयन् हरिः । कालिन्दीनिकटे रम्ये बालक्रीडां चकार ह ॥ १ ॥ अघासुरो नाम महान् दैत्यस्तत्र स्थितोऽभवत् । क्रोशदीर्घं वपुः कृत्वा प्रसार्य मुखमंडलम् ॥ २ ॥ दूराद्यं पर्वताकारं वीक्ष्य वृन्दावने वने । गोपा जग्मुर्मुखे तस्य वत्सैः कृत्वांजलिध्वनिम् ॥ ३ ॥ तद्‌रक्षार्थं च सबलः तन्मुखे प्राविशद्धरिः । निगीर्णेषु सवत्सेषु बालेषु त्वहिरूपिणा ॥ ४ ॥ हाशब्दोऽभूत्सुराणां तु दैत्यानां हर्ष एव हि । कृष्णो वपुः स्वं वैराजं ततानाघोदरे ततः ॥ ५ ॥ तस्य संरोधगाः प्राणाः शिरोप् भित्वा विनिर्गताः । तन्मुखान्निर्गतः कृष्णो बालैर्वत्सैश्च मैथिल ॥ ६ ॥ सवत्सकान् शिशून् दृष्ट्वा जीवयामास माधवः । तज्ज्योतिः श्रीघनश्यामे लीनं जातं तडिद्यथा ॥ ७ ॥ तदैव ववृषुर्देवा पुष्पवर्षाणि पार्थिव । एवं श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं मैथिलो वाक्यमब्रवीत् ॥ ८ ॥ कोऽयं दैत्यः पूर्वकाले श्रीकृष्णे लीनतां गतः । अहो वैरानुबन्धेन शीघ्रं दैत्यो हरिं गतः ॥ ९ ॥ श्रीनारद उवाच - शंखासुरसुतो राजन् अघो नाम महाबलः । युवातिसुन्दरः साक्षात् कामदेव इवापरः ॥ १० ॥ अष्टावक्रं मुनिं यान्तं विरूपं मलयाचले । दृष्ट्वा जहास तमघः कुरूपोऽयमिति ब्रुवन् ॥ ११ ॥ तं शशाप महादुष्टं त्वं सर्पो भव दुर्मते । कुरूपो वक्रगा जातिः सर्पाणां भूमिमंडले ॥ १२ ॥ तत्पादयोर्निपतितं दैत्यं दीनं गतस्मयम् । दृष्ट्वा प्रसन्नः स मुनिर्वरं तस्मै ददौ पुनः ॥ १३ ॥ अष्टावक्र उवाच - कोटिकन्दर्पलावण्यः श्रीकृष्णस्तु तवोदरे । यदाऽऽगच्छेत्सर्परूपात्तदा मुक्तिर्भविष्यति ॥ १४ ॥ श्रीनारद उवाच - अष्टावक्रस्य शापेन सर्पो भूत्वा ह्यघासुरः । तद्‌वरात्परमं मोक्षं गतो देवैश्च दुर्लभम् ॥ १५ ॥ वत्साद्‌बकमुखान्मुक्तं ततो मुक्तं ह्यघासुरात् । श्रुत्वा कतिदिनैः कृष्णं यशोदाऽभूद्‌भयातुरा ॥ १६ ॥ कलावतीं रोहिणीं च गोपीगोपान् वयोऽधिकान् । वृषभानुवरं गोपं नन्दराजं व्रजेश्वरम् ॥ १७ ॥ नवोपनन्दान्नन्दाश्च वृषभानून् प्रजेश्वरान् । समाहूय तदग्रे च वचः प्राह यशोमती ॥ १८ ॥ यशोदोवाच - किं करोमि क्व गच्छामि कल्याणं मे कथं भवेत् । मत्सुते बहवोऽरिष्टा आगच्छन्ति क्षणे क्षणे ॥ १९ ॥ पूर्वं महावनं त्यक्त्वा वृन्दारण्ये गता वयम् । एतत्त्यक्त्वा क्व यास्यामो देशे वदत निर्भये ॥ २० ॥ चंचलोऽयं बालको मे क्रीडन्दूरे प्रयाति हि । बालकाश्चंचलाः सर्वे न मन्यन्ते वचो मम ॥ २१ ॥ बकासुरश्च मे बालं तीक्ष्णतुंडोऽग्रसद्‌बली । तस्मान्मुक्तन्तु जग्राहार्भकैर्दीनमघासुरः ॥ २२ ॥ वत्सासुरस्तज्जिघांसुः सोऽपि दैवेन मारितः । वत्सार्थं स्वगृहाद्‌बालं न बहिः कारयाम्यहम् ॥ २३ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्थं वदन्तीं सततं रुदन्तीं यशोमतीं वीक्ष्य जगाद नन्दः । आश्वासयामासस्गर्गवाक्यैः धर्मार्थविद्धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ २४ ॥ नन्दराज उवाच - गर्गवाक्यं त्वया सर्वं विस्मृतं हे यशोमति । ब्राह्मणानां वचः सत्यं नासत्यं भवति क्वचित् ॥ २५ ॥ तस्माद्दानं प्रकर्तव्यं सर्वारिष्टनिवारणम् । दानात्परं तु कल्याणं न भूतं न भविष्यति ॥ २६ ॥ श्रीनारद उवाच - तदा यशोदा विप्रेभ्यो नवरत्‍नं महाधनम् । स्वालंकारांश्च बालस्य सबलस्य ददौ नृप ॥ २७ ॥ अयुतं वृषभानां च गवां लक्षं मनोहरम् । द्विलक्षमन्नभाराणां नन्दो दानं ददौ ततः ॥ २८ ॥

ekadā bālakaiḥ sākaṃ govatsāṃścārayan hariḥ | kālindīnikaṭe ramye bālakrīḍāṃ cakāra ha || 1 || aghāsuro nāma mahān daityastatra sthito'bhavat | krośadīrghaṃ vapuḥ kṛtvā prasārya mukhamaṃḍalam || 2 || dūrādyaṃ parvatākāraṃ vīkṣya vṛndāvane vane | gopā jagmurmukhe tasya vatsaiḥ kṛtvāṃjalidhvanim || 3 || tad‌rakṣārthaṃ ca sabalaḥ tanmukhe prāviśaddhariḥ | nigīrṇeṣu savatseṣu bāleṣu tvahirūpiṇā || 4 || hāśabdo'bhūtsurāṇāṃ tu daityānāṃ harṣa eva hi | kṛṣṇo vapuḥ svaṃ vairājaṃ tatānāghodare tataḥ || 5 || tasya saṃrodhagāḥ prāṇāḥ śirop bhitvā vinirgatāḥ | tanmukhānnirgataḥ kṛṣṇo bālairvatsaiśca maithila || 6 || savatsakān śiśūn dṛṣṭvā jīvayāmāsa mādhavaḥ | tajjyotiḥ śrīghanaśyāme līnaṃ jātaṃ taḍidyathā || 7 || tadaiva vavṛṣurdevā puṣpavarṣāṇi pārthiva | evaṃ śrutvā munervākyaṃ maithilo vākyamabravīt || 8 || ko'yaṃ daityaḥ pūrvakāle śrīkṛṣṇe līnatāṃ gataḥ | aho vairānubandhena śīghraṃ daityo hariṃ gataḥ || 9 || śrīnārada uvāca - śaṃkhāsurasuto rājan agho nāma mahābalaḥ | yuvātisundaraḥ sākṣāt kāmadeva ivāparaḥ || 10 || aṣṭāvakraṃ muniṃ yāntaṃ virūpaṃ malayācale | dṛṣṭvā jahāsa tamaghaḥ kurūpo'yamiti bruvan || 11 || taṃ śaśāpa mahāduṣṭaṃ tvaṃ sarpo bhava durmate | kurūpo vakragā jātiḥ sarpāṇāṃ bhūmimaṃḍale || 12 || tatpādayornipatitaṃ daityaṃ dīnaṃ gatasmayam | dṛṣṭvā prasannaḥ sa munirvaraṃ tasmai dadau punaḥ || 13 || aṣṭāvakra uvāca - koṭikandarpalāvaṇyaḥ śrīkṛṣṇastu tavodare | yadā''gacchetsarparūpāttadā muktirbhaviṣyati || 14 || śrīnārada uvāca - aṣṭāvakrasya śāpena sarpo bhūtvā hyaghāsuraḥ | tad‌varātparamaṃ mokṣaṃ gato devaiśca durlabham || 15 || vatsād‌bakamukhānmuktaṃ tato muktaṃ hyaghāsurāt | śrutvā katidinaiḥ kṛṣṇaṃ yaśodā'bhūd‌bhayāturā || 16 || kalāvatīṃ rohiṇīṃ ca gopīgopān vayo'dhikān | vṛṣabhānuvaraṃ gopaṃ nandarājaṃ vrajeśvaram || 17 || navopanandānnandāśca vṛṣabhānūn prajeśvarān | samāhūya tadagre ca vacaḥ prāha yaśomatī || 18 || yaśodovāca - kiṃ karomi kva gacchāmi kalyāṇaṃ me kathaṃ bhavet | matsute bahavo'riṣṭā āgacchanti kṣaṇe kṣaṇe || 19 || pūrvaṃ mahāvanaṃ tyaktvā vṛndāraṇye gatā vayam | etattyaktvā kva yāsyāmo deśe vadata nirbhaye || 20 || caṃcalo'yaṃ bālako me krīḍandūre prayāti hi | bālakāścaṃcalāḥ sarve na manyante vaco mama || 21 || bakāsuraśca me bālaṃ tīkṣṇatuṃḍo'grasad‌balī | tasmānmuktantu jagrāhārbhakairdīnamaghāsuraḥ || 22 || vatsāsurastajjighāṃsuḥ so'pi daivena māritaḥ | vatsārthaṃ svagṛhād‌bālaṃ na bahiḥ kārayāmyaham || 23 || śrīnārada uvāca - itthaṃ vadantīṃ satataṃ rudantīṃ yaśomatīṃ vīkṣya jagāda nandaḥ | āśvāsayāmāsasgargavākyaiḥ dharmārthaviddharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ || 24 || nandarāja uvāca - gargavākyaṃ tvayā sarvaṃ vismṛtaṃ he yaśomati | brāhmaṇānāṃ vacaḥ satyaṃ nāsatyaṃ bhavati kvacit || 25 || tasmāddānaṃ prakartavyaṃ sarvāriṣṭanivāraṇam | dānātparaṃ tu kalyāṇaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati || 26 || śrīnārada uvāca - tadā yaśodā viprebhyo navarat‍naṃ mahādhanam | svālaṃkārāṃśca bālasya sabalasya dadau nṛpa || 27 || ayutaṃ vṛṣabhānāṃ ca gavāṃ lakṣaṃ manoharam | dvilakṣamannabhārāṇāṃ nando dānaṃ dadau tataḥ || 28 ||