Chapter 43

गर्ग उवाच - वृंदावने वृक्षलतालिसंकुले मंदानिले वीजति शीतले नृप ॥ रंध्राणि वेणोः किल पूरयन्हरि- र्मुहुर्हरत्येव दिवौकसां मनः ॥१॥ वेणुगीतं ततः श्रुत्वा श्रीराधा कीर्तिनंदिनी ॥ भुजाभ्यां नन्दसूनुं वै जग्राहानंगविह्वला ॥२॥ गोकुलस्य चकोरीं तां कृष्णो गोकुलचन्द्रमाः ॥ दृष्ट्वा कुसुमपर्यंके तया रेमे हरन्मनः ॥३॥ श्रीकृष्णस्य विहारेण ब्रह्मानन्देन स्वामिनी ॥ मुदं लेभे महात्यंतं तथा स्वामी वशीकृतः ॥४॥ रमणीयं रतिकरं रासे रामा रमेश्वरम् ॥ जगृहुः सर्वतो राजञ्छतयूथाश्च योषितः ॥५॥ ताभिः सार्द्धं हरी रम्यो रेमे वै रासमण्डले ॥ तावद्‌रूपधरो राजन् यावत्यो व्रजयोषितः ॥६॥ विरहिण्यश्च ताः सर्वा विरहेण विहारिणः ॥ ब्रह्मानंदेन सन्मर्त्या आनन्दं लेभिरे यथा ॥७॥ श्रीकराभ्यां श्रीकराभ्यां श्रीशः श्रीश्यामसुन्दरः ॥ दधार हृदये सर्वास्ताभिर्भक्त्या वशीकृतः ॥८॥ स्वेदयुक्तान्याननानि तासां प्रीत्या व्रजेश्वरः ॥ प्रामृजत्पीतवस्त्रेण किं वदामि तपःफलम् ॥९॥ विना सांख्येन योगेन तपसा श्रवणेन च ॥ विना तीर्थेन दानेन प्राप्ताः कामेन ता हरिम् ॥१०॥ ततो गोपीजनाः सर्वा मानवत्यः परस्परम् ॥ कुवाक्यं कथयामासुः कृष्णं तृप्ता विहारतः ॥११॥ अस्माँस्त्यक्त्वा पुरा कृष्णो गतः श्रीमथुरां पुरीम् ॥ विलोकितुं रूपिणीश्च सुन्दरीः स्त्रीश्च सुन्दरः ॥१२॥ न दृष्टास्तेन सुंदर्यो जगाम द्वारकां पुनः ॥ न दृष्टास्तेन तास्तत्र विवाहं कृतवान्पुनः ॥१३॥ रुक्मिणीं भीष्मकसुतां न मत्वा तां तु रूपिणीम् ॥ पुनर्विवाहान्कृतवान्सहस्राणी च षोडश ॥१४॥ न मत्वा रूपिणीस्ताश्च शोकं कुर्वन्पुनः पुनः ॥ व्रजमागतवान्सख्यः श्रीकृष्णोऽस्मान्विलोकितुम् ॥१५॥ दृष्ट्वा रूपाणि चास्माकं सर्वद्रष्टा रमेश्वरः ॥ प्रसन्नोऽभूत्तथा सख्यो यथा रासे हरिः पुरा ॥१६॥ तस्माद्वयं च सर्वासां सुन्दरीणां वराः स्मृताः ॥ सुनेत्राश्चंद्रवदनाः शश्वत्सुस्थिरयौवनाः ॥ अस्मत्तुल्याश्च रूपिण्यो नैव देवांगनाश्च खे ॥ याभिः शीघ्रं कटाक्षैश्च कृष्णः कामी वशीकृतः ॥१८॥ अहो वै येन हंसेन मुक्ताः पूर्वं प्रभक्षिताः ॥ स एवान्यत्कथं वस्तु भक्षयिष्यति दुःखतः ॥१९॥ न संति मुक्ताः सर्वत्र संति मानसरोवरे ॥ तथा वरस्त्रियो भूमौ न संति संति चात्र हि ॥२०॥ गर्ग उवाच - इति मानवतीनां च स्वात्मारामो जगत्पतिः ॥ वचः शृण्वन्‍राधया च तत्रैवांतरधीयत ॥२१॥ निर्द्धनोऽपि धनं लब्ध्वा मानं प्रकुरुते नृप ॥ यस्य नारायणः प्राप्तो तस्य किं कथयाम्यहम् ॥२२॥ इति श्रीगर्गसंहितायां हयमेधखण्डे रासक्रीडायां त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ॥४३॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

garga uvāca - vṛṃdāvane vṛkṣalatālisaṃkule maṃdānile vījati śītale nṛpa || raṃdhrāṇi veṇoḥ kila pūrayanhari- rmuhurharatyeva divaukasāṃ manaḥ ||1|| veṇugītaṃ tataḥ śrutvā śrīrādhā kīrtinaṃdinī || bhujābhyāṃ nandasūnuṃ vai jagrāhānaṃgavihvalā ||2|| gokulasya cakorīṃ tāṃ kṛṣṇo gokulacandramāḥ || dṛṣṭvā kusumaparyaṃke tayā reme haranmanaḥ ||3|| śrīkṛṣṇasya vihāreṇa brahmānandena svāminī || mudaṃ lebhe mahātyaṃtaṃ tathā svāmī vaśīkṛtaḥ ||4|| ramaṇīyaṃ ratikaraṃ rāse rāmā rameśvaram || jagṛhuḥ sarvato rājañchatayūthāśca yoṣitaḥ ||5|| tābhiḥ sārddhaṃ harī ramyo reme vai rāsamaṇḍale || tāvad‌rūpadharo rājan yāvatyo vrajayoṣitaḥ ||6|| virahiṇyaśca tāḥ sarvā viraheṇa vihāriṇaḥ || brahmānaṃdena sanmartyā ānandaṃ lebhire yathā ||7|| śrīkarābhyāṃ śrīkarābhyāṃ śrīśaḥ śrīśyāmasundaraḥ || dadhāra hṛdaye sarvāstābhirbhaktyā vaśīkṛtaḥ ||8|| svedayuktānyānanāni tāsāṃ prītyā vrajeśvaraḥ || prāmṛjatpītavastreṇa kiṃ vadāmi tapaḥphalam ||9|| vinā sāṃkhyena yogena tapasā śravaṇena ca || vinā tīrthena dānena prāptāḥ kāmena tā harim ||10|| tato gopījanāḥ sarvā mānavatyaḥ parasparam || kuvākyaṃ kathayāmāsuḥ kṛṣṇaṃ tṛptā vihārataḥ ||11|| asmā~styaktvā purā kṛṣṇo gataḥ śrīmathurāṃ purīm || vilokituṃ rūpiṇīśca sundarīḥ strīśca sundaraḥ ||12|| na dṛṣṭāstena suṃdaryo jagāma dvārakāṃ punaḥ || na dṛṣṭāstena tāstatra vivāhaṃ kṛtavānpunaḥ ||13|| rukmiṇīṃ bhīṣmakasutāṃ na matvā tāṃ tu rūpiṇīm || punarvivāhānkṛtavānsahasrāṇī ca ṣoḍaśa ||14|| na matvā rūpiṇīstāśca śokaṃ kurvanpunaḥ punaḥ || vrajamāgatavānsakhyaḥ śrīkṛṣṇo'smānvilokitum ||15|| dṛṣṭvā rūpāṇi cāsmākaṃ sarvadraṣṭā rameśvaraḥ || prasanno'bhūttathā sakhyo yathā rāse hariḥ purā ||16|| tasmādvayaṃ ca sarvāsāṃ sundarīṇāṃ varāḥ smṛtāḥ || sunetrāścaṃdravadanāḥ śaśvatsusthirayauvanāḥ || asmattulyāśca rūpiṇyo naiva devāṃganāśca khe || yābhiḥ śīghraṃ kaṭākṣaiśca kṛṣṇaḥ kāmī vaśīkṛtaḥ ||18|| aho vai yena haṃsena muktāḥ pūrvaṃ prabhakṣitāḥ || sa evānyatkathaṃ vastu bhakṣayiṣyati duḥkhataḥ ||19|| na saṃti muktāḥ sarvatra saṃti mānasarovare || tathā varastriyo bhūmau na saṃti saṃti cātra hi ||20|| garga uvāca - iti mānavatīnāṃ ca svātmārāmo jagatpatiḥ || vacaḥ śṛṇvan‍rādhayā ca tatraivāṃtaradhīyata ||21|| nirddhano'pi dhanaṃ labdhvā mānaṃ prakurute nṛpa || yasya nārāyaṇaḥ prāpto tasya kiṃ kathayāmyaham ||22|| iti śrīgargasaṃhitāyāṃ hayamedhakhaṇḍe rāsakrīḍāyāṃ tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ ||43|| hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||