Chapter 4

सन्नन्दस्य वचः श्रुत्वा गन्तुं नन्दः समुद्यतः । सर्वैर्गोपगणैः सार्धं मुदितोऽभून्महामनाः ॥ १ ॥ यशोदया च रोहिण्या सर्वगोपीगणैः सह । अश्वै रथैर्वीरजनैर्मण्डितो विप्रमंडलैः ॥ २ ॥ गोभिश्च शकटैर्युक्तो वृद्धैर्बालैस्तथानुगैः । गायकैर्गीयमानश्च शंखदुंदुभिनिःस्वनैः ॥ ३ ॥ पुत्राभ्यां रामकृष्णाभ्यां नन्दराजो महामतिः । रथमारुह्य हे राजन् वनं वृंदावनं ययौ ॥ ४ ॥ वृषभानुवरो गोपो गजमारुह्य भार्यया । अंके नीत्वा सुतां राधां गीयमानश्च गायकैः ॥ ५ ॥ मृदंगतालवीणानां वेणूनां कलनिःस्वनैः । गोपालगोगणैः सार्धं वृन्दारण्यं जगाम ह ॥ ६ ॥ उपनन्दास्तथा नन्दाः तथा षड् वृषभानवः । सर्वैः परिकरैः सार्धं जग्मुर्वृन्दावनं वनम् ॥ ७ ॥ वृंदावने संप्रविश्य गोपाः सर्वे सहानुगाः । घोषान् विधाय वसतीर्वासं चक्रुरितस्ततः ॥ ८ ॥ सभामण्डपसंयुक्तं सदुर्गं परिखायुतम् । चतुर्योजनविस्तीर्णं सप्तद्वारसमन्वितम् ॥ ९ ॥ सरोवरैः परिवृतं राजमार्गं मनोहरम् । सहस्रकुञ्जं च पुरं वृषभानुरचीकॢपत् ॥ १० ॥ श्रीकृष्णो नन्दनगरे वृषभानुपुरेऽर्भकैः । चचार क्रीडनपरो गोपीनां प्रीतिमावहन् ॥ ११ ॥ अथ वृन्दावने राजन् सर्वगोपालसम्मतौ । बभूवतुर्वत्सपालौ रामकृष्णौ मनोहरौ ॥ १२ ॥ चारयामासतुर्वत्सान् ग्रामसीम्न्यर्भकैः सह । कालिन्दीनिकटे पुण्ये पुलिने रामकेशवौ ॥ १३ ॥ निकुञ्जेषु च कुञ्जेषु सम्प्रलीनावितस्ततः । रिङ्‌गमाणौ च कुत्रापि नन्दंतौ चेरतुर्वने ॥ १४ ॥ किंकिणीजालसंयुक्तौ सिञ्चन्मञ्जीरनूपुरौ । नीलपीताम्बरधरौ हारकेयूरभूषितौ ॥ १५ ॥ क्षेपणैः क्षिपतौ बालैर्वंशीवादनतत्परौ । मुखेन किंकिणीशब्दं कुर्वद्‌भिर्बालकैश्च तौ ॥ १६ ॥ धावन्तौ पक्षिभिश्छायां रेजतू रामकेशवौ । मयूरपक्षसंयुक्तौ पुष्पपल्लवभूषितौ ॥ १७ ॥ एकदा वत्सवृन्देषु प्राप्तं वत्सासुरं नृप । कंसप्रणोदितं ज्ञात्वा शनैस्तत्र जगाम ह ॥ १८ ॥ धावन् गोपेषु सर्वत्र लांगूलं चालयन्मुहुः । दैत्यः पश्चिमपादाभ्यां हरिमंसे तताड ह ॥ १९ ॥ पलायितेषु बालेषु कृष्णस्तं पादयोर्द्वयोः । गृहीत्वा भ्रामयित्वाश्च पातयामास भूतले ॥ २० ॥ पुनर्नीत्वा कराभ्यां तं कपित्थे प्राहिणोद् हरिः । तदा मृत्युं गते दैत्ये कपित्थोऽपि महाद्रुमः ॥ २१ ॥ कपित्थान् पातयामास तदद्‌भुतमिवाभवत् । विस्मितेषु च बालेषु साधु साध्विति वादिषु ॥ २२ ॥ दिवि देवा जयारावैः पुष्पवर्षं प्रचक्रिरे । तद्दैत्यस्य महज्ज्योतिः कृष्णे लीनं बभूव ह ॥ २३ ॥ श्रीबहुलाश्व उवाच - अहो पूर्वं सुकृतकृत्कोऽयं वत्सासुरो मुने । श्रीकृष्णे लीनतां प्राप्तः श्रीप्रपूर्णे परात्परे ॥ २४ ॥ श्रीनारद उवाच - मुरुपुत्रो महादैत्यः प्रमीलो नाम देवजित् । वसिष्ठस्याश्रमे प्राप्तो नन्दिनीं गां ददर्श ह ॥ २५ ॥ तल्लिप्सुर्ब्राह्मणो भूत्वा ययाचे गां मनोहराम् । तूष्णीं स्थिते गौरुवाच वसिष्ठे दिव्यदर्शने ॥ २६ ॥ नन्दिनी उवाच - मुनीनां गां समाहर्तुं भूत्वा विप्रः समागतः । दैत्योऽसि मुरुजस्तस्माद्‌गोवत्सो भव दुर्मते ॥ २७ ॥ श्रीनारद उवाच - तदैव वत्सरूपोऽभून्मुरुपुत्रो महासुरः । वसिष्ठं गां परिक्रम्य नत्वा त्राहीत्युवाच ह ॥ २८ ॥ गौरुवाच - द्वापरान्ते महादैत्य वृंदारण्ये यदा तव । गोवत्सेषु गतस्यापि तदा मुक्तिर्भविष्यति ॥ २९ ॥ श्रीनारद उवाच - परिपूर्णतमे साक्षाच्छ्रीकृष्णे पतितपावने । तस्मात् वत्सासुरो दैत्यो लीनोऽभूत् न हि विस्मयः ॥ ३० ॥

sannandasya vacaḥ śrutvā gantuṃ nandaḥ samudyataḥ | sarvairgopagaṇaiḥ sārdhaṃ mudito'bhūnmahāmanāḥ || 1 || yaśodayā ca rohiṇyā sarvagopīgaṇaiḥ saha | aśvai rathairvīrajanairmaṇḍito vipramaṃḍalaiḥ || 2 || gobhiśca śakaṭairyukto vṛddhairbālaistathānugaiḥ | gāyakairgīyamānaśca śaṃkhaduṃdubhiniḥsvanaiḥ || 3 || putrābhyāṃ rāmakṛṣṇābhyāṃ nandarājo mahāmatiḥ | rathamāruhya he rājan vanaṃ vṛṃdāvanaṃ yayau || 4 || vṛṣabhānuvaro gopo gajamāruhya bhāryayā | aṃke nītvā sutāṃ rādhāṃ gīyamānaśca gāyakaiḥ || 5 || mṛdaṃgatālavīṇānāṃ veṇūnāṃ kalaniḥsvanaiḥ | gopālagogaṇaiḥ sārdhaṃ vṛndāraṇyaṃ jagāma ha || 6 || upanandāstathā nandāḥ tathā ṣaḍ vṛṣabhānavaḥ | sarvaiḥ parikaraiḥ sārdhaṃ jagmurvṛndāvanaṃ vanam || 7 || vṛṃdāvane saṃpraviśya gopāḥ sarve sahānugāḥ | ghoṣān vidhāya vasatīrvāsaṃ cakruritastataḥ || 8 || sabhāmaṇḍapasaṃyuktaṃ sadurgaṃ parikhāyutam | caturyojanavistīrṇaṃ saptadvārasamanvitam || 9 || sarovaraiḥ parivṛtaṃ rājamārgaṃ manoharam | sahasrakuñjaṃ ca puraṃ vṛṣabhānuracīkḷpat || 10 || śrīkṛṣṇo nandanagare vṛṣabhānupure'rbhakaiḥ | cacāra krīḍanaparo gopīnāṃ prītimāvahan || 11 || atha vṛndāvane rājan sarvagopālasammatau | babhūvaturvatsapālau rāmakṛṣṇau manoharau || 12 || cārayāmāsaturvatsān grāmasīmnyarbhakaiḥ saha | kālindīnikaṭe puṇye puline rāmakeśavau || 13 || nikuñjeṣu ca kuñjeṣu sampralīnāvitastataḥ | riṅ‌gamāṇau ca kutrāpi nandaṃtau ceraturvane || 14 || kiṃkiṇījālasaṃyuktau siñcanmañjīranūpurau | nīlapītāmbaradharau hārakeyūrabhūṣitau || 15 || kṣepaṇaiḥ kṣipatau bālairvaṃśīvādanatatparau | mukhena kiṃkiṇīśabdaṃ kurvad‌bhirbālakaiśca tau || 16 || dhāvantau pakṣibhiśchāyāṃ rejatū rāmakeśavau | mayūrapakṣasaṃyuktau puṣpapallavabhūṣitau || 17 || ekadā vatsavṛndeṣu prāptaṃ vatsāsuraṃ nṛpa | kaṃsapraṇoditaṃ jñātvā śanaistatra jagāma ha || 18 || dhāvan gopeṣu sarvatra lāṃgūlaṃ cālayanmuhuḥ | daityaḥ paścimapādābhyāṃ harimaṃse tatāḍa ha || 19 || palāyiteṣu bāleṣu kṛṣṇastaṃ pādayordvayoḥ | gṛhītvā bhrāmayitvāśca pātayāmāsa bhūtale || 20 || punarnītvā karābhyāṃ taṃ kapitthe prāhiṇod hariḥ | tadā mṛtyuṃ gate daitye kapittho'pi mahādrumaḥ || 21 || kapitthān pātayāmāsa tadad‌bhutamivābhavat | vismiteṣu ca bāleṣu sādhu sādhviti vādiṣu || 22 || divi devā jayārāvaiḥ puṣpavarṣaṃ pracakrire | taddaityasya mahajjyotiḥ kṛṣṇe līnaṃ babhūva ha || 23 || śrībahulāśva uvāca - aho pūrvaṃ sukṛtakṛtko'yaṃ vatsāsuro mune | śrīkṛṣṇe līnatāṃ prāptaḥ śrīprapūrṇe parātpare || 24 || śrīnārada uvāca - muruputro mahādaityaḥ pramīlo nāma devajit | vasiṣṭhasyāśrame prāpto nandinīṃ gāṃ dadarśa ha || 25 || tallipsurbrāhmaṇo bhūtvā yayāce gāṃ manoharām | tūṣṇīṃ sthite gauruvāca vasiṣṭhe divyadarśane || 26 || nandinī uvāca - munīnāṃ gāṃ samāhartuṃ bhūtvā vipraḥ samāgataḥ | daityo'si murujastasmād‌govatso bhava durmate || 27 || śrīnārada uvāca - tadaiva vatsarūpo'bhūnmuruputro mahāsuraḥ | vasiṣṭhaṃ gāṃ parikramya natvā trāhītyuvāca ha || 28 || gauruvāca - dvāparānte mahādaitya vṛṃdāraṇye yadā tava | govatseṣu gatasyāpi tadā muktirbhaviṣyati || 29 || śrīnārada uvāca - paripūrṇatame sākṣācchrīkṛṣṇe patitapāvane | tasmāt vatsāsuro daityo līno'bhūt na hi vismayaḥ || 30 ||