Chapter 6

श्रीनारद उवाच - वृषभानुवरस्येदं वचःश्रुत्वा व्रजौकसः। ऊचुः पुनः शान्तिगता विस्मिता मुक्तसंशयाः ॥ १ ॥ गोपा ऊचुः - समीचीनं वरो राजन् राधेयं तु हरिप्रिया । तत्प्रभावेण ते दीर्घं वैभवं दृश्यते भुवि ॥ २ ॥ सहस्रशो गजा मत्ताः कोटिशोऽश्वाश्च चंचलाः । रथाश्च देवधिष्ण्याभाः शिबिकाः कोटिशः शुभाः ॥ ३ ॥ कोटिशः कोटिशो गावो हेमरत्‍नमनोहराः । मन्दिराणी विचित्राणि रत्‍नानि विविधानि च ॥ ४ ॥ सर्वं सौख्यं भोजनादि दृश्यते साम्प्रतं तव । कंसोऽपि धर्षितो जातो दृष्ट्वा ते बलमद्‌भुतम् ॥ ५ ॥ कान्यकुब्जपतेः साक्षाद्‌भलन्दननृपस्य च । जामाता त्वं महावीर कुबेर इव कोशवान् ॥ ६ ॥ त्वत्समं वैभवं नास्ति नन्दराजगृहे क्वचित् । कृषीवलो नन्दराजो गोपतिर्दीनमानसः ॥ ७ ॥ यदि नन्दसुतः साक्षात्परिपूर्णतमो हरिः । सर्वेषां पश्यतां नस्तत्परिक्षां कारय प्रभो ॥ ८ ॥ श्रीनारद उवाच - तेषां वाक्यं ततः श्रुत्वा वृषभानुवरो महान् । चकार नन्दराजस्य वैभवस्य परीक्षणम् ॥ ९ ॥ कोटिदामानि मुक्तानां स्थूलानां मैथिलेश्वर । एकैका येषु मुक्ताश्च कोटिमौल्याः स्फुरत्प्रभाः ॥ १० ॥ निधाय तानि पात्रेषु वृणानैः कुशलैर्जनैः । प्रेषयामास नन्दाय सर्वेषां पश्यतां नृप ॥ ११ ॥ नन्दराजसभां गत्वा वृणानाः कुशला भृशम् । निधाय दामपात्राणि नन्दमाहुः प्रणम्य तम् ॥ १२ ॥ वृणाना ऊचुः - विवाहयोग्यां नवकंजनेत्रां कोटीन्दुबिम्बद्युतिमादधानाम् । विज्ञाय राधां वृषभानुमुख्य- श्चक्रे विचारं सुवरं विचिन्वन् ॥ १३ ॥ तवांगजं दिव्यमनंगमोहनं गोवर्द्धनोद्धारणदोःसामुद्‌भटम् । संवीक्ष्य चास्मान्वृषभानुवंदितः संप्रेषयामास विशाम्पते प्रभो ॥ १४ ॥ वरस्य चांके भरणाय पूर्वं मुक्ताफलानां निचयं गृहाण । इतश्च कन्यार्थमलं प्रदेहि सैषा हि चास्मत्कुलजा प्रसिद्धिः ॥ १५ ॥ श्रीनारद उवाच - दृष्ट्वा द्रव्यं परो नन्दो विस्मितोऽपि विचारयन् । प्रष्टुं यशोदां तत्तुल्यं नीत्वा चान्तःपुरं ययौ ॥ १६ ॥ चिरं दध्यौ तदा नन्दो यशोदा च यशस्विनी । एतन्मुक्तासमानं तु द्रव्यं नास्ति गृहे मम ॥ १७ ॥ लोके लज्जा गता सर्वा हासः स्याच्चेद्धनोद्‌धृतम् । किं कर्तव्यं तत्प्रति यच्छ्रीकृष्णोद्वाहकर्मणि ॥ १८ ॥ ततोऽयोग्यं तद्‍ग्रहणं पश्चात्कार्यं धनागमे । एवं चिन्तयतस्तस्य नन्दस्यैव यशोदया ॥ १९ ॥ अलक्ष्य आगतस्तत्र भगवान्वृजिनार्दनः । नीत्वा दामशतं तेषु बहिःक्षेत्रेषु सर्वतः ॥ २० ॥ मुक्ताफलानि चैकैकम्प्राक्षिपत्स्वकरेण वै । यथा बीजानि चान्नानां स्वक्षेत्रेषु कृषीवलः ॥ २१ ॥ अथ नन्दोऽपि गणयन् कलिकानिचयं पुनः । शतं न्यूनं च तद्‍दृष्ट्वा सन्देहं स जगाम ह ॥ २२ ॥ श्रीनन्द उवाच - नास्ति पूर्वं यत्समानं तत्रापि न्यूनतां गतम् । अहो कलंको भविता ज्ञातिषु स्वेषु सर्वतः ॥ २३ ॥ अथवा क्रीडनार्थ हि कृष्णो यदि गृहीतवान् । बलदेवोऽथवा बालस्तौ पृच्छे दीनमानसः ॥ २४ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्थं विचार्य नन्दोऽपि कृष्णं पप्रच्छ सादरम् । प्रहसन् भगवान्नन्दं प्राह गोवर्धनोद्धरः ॥ २५ ॥ श्रीभगवानुवाच - कृषीवला वयं गोपाः सर्वबीजप्ररोहकाः । क्षेत्रे मुक्ताप्रबीजानि विकीर्णीकृतवाहनम् ॥ २६ ॥ श्रीनारद उवाच - श्रुत्वाथ स्वात्मजेनोक्तं तं निर्भर्त्स्य व्रजेश्वरः । तानि नेतुं तत्सहितस्तत्क्षेत्राणि जगाम ह ॥ २७ ॥ तत्र मुक्ताफलानां तु शाखिनः शतशः शुभाः । दृश्यन्ते दीर्घवपुषो हरित्पल्लवशोभिताः ॥ २८ ॥ मुक्तानां स्तबकानां तु कोटिशः कोटिशो नृप । संघा विलंबिता रेजुर्ज्योतींषीव नभःस्थले ॥ २९ ॥ तदाऽतिहर्षितो नन्दो ज्ञात्वा कृष्णं परेश्वरम् । मुक्ताफलानि दिव्यानि पूर्वस्थूलसमानि च ॥ ३० ॥ तेषां तु कोटिभाराणि निधाय शकटेषु च । ददौ तेभ्यो वृणानेभ्यो नन्दराजो व्रजेश्वरः ॥ ३१ ॥ ते गृहीत्वाऽथ तत्सर्वं वृषभानुवरं गताः । सर्वेषां शृण्वतां नन्दवैभवं प्रजगुर्नृप ॥ ३२ ॥ तदाऽतिविस्मिताः सर्वे ज्ञात्वा नन्दसुतं हरिम् । वृषभानुवरं नेमुर्निःसन्देहा व्रजौकसः ॥ ३३ ॥ राधा हरेः प्रिया ज्ञाता राधायाश्च प्रियो हरिः । ज्ञातो व्रजजनैः सर्वैस्तद्दिनान्मैथिलेश्वर ॥ ३४ ॥ मुक्ताक्षेपः कृतो यत्र हरिणा नन्दसूनुना । मुक्तासरोवरस्तत्र जातो मैथिल तीर्थराट् ॥ ३५ ॥ एकं मुक्ताफलस्यापि दानं तत्र करोति यः । लक्षमुक्तादानफलं समाप्नोति न संशयः ॥ ३६ ॥ एवं ते कथितो राजन् गिरिराजमहोत्सवः । भुक्तिमुक्तिप्रदो नॄणां किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३७ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां गिरिराजखण्डे श्रीनारदबहुलाश्वसंवादे हरिपरीक्षणं नाम षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrīnārada uvāca - vṛṣabhānuvarasyedaṃ vacaḥśrutvā vrajaukasaḥ| ūcuḥ punaḥ śāntigatā vismitā muktasaṃśayāḥ || 1 || gopā ūcuḥ - samīcīnaṃ varo rājan rādheyaṃ tu haripriyā | tatprabhāveṇa te dīrghaṃ vaibhavaṃ dṛśyate bhuvi || 2 || sahasraśo gajā mattāḥ koṭiśo'śvāśca caṃcalāḥ | rathāśca devadhiṣṇyābhāḥ śibikāḥ koṭiśaḥ śubhāḥ || 3 || koṭiśaḥ koṭiśo gāvo hemarat‍namanoharāḥ | mandirāṇī vicitrāṇi rat‍nāni vividhāni ca || 4 || sarvaṃ saukhyaṃ bhojanādi dṛśyate sāmprataṃ tava | kaṃso'pi dharṣito jāto dṛṣṭvā te balamad‌bhutam || 5 || kānyakubjapateḥ sākṣād‌bhalandananṛpasya ca | jāmātā tvaṃ mahāvīra kubera iva kośavān || 6 || tvatsamaṃ vaibhavaṃ nāsti nandarājagṛhe kvacit | kṛṣīvalo nandarājo gopatirdīnamānasaḥ || 7 || yadi nandasutaḥ sākṣātparipūrṇatamo hariḥ | sarveṣāṃ paśyatāṃ nastatparikṣāṃ kāraya prabho || 8 || śrīnārada uvāca - teṣāṃ vākyaṃ tataḥ śrutvā vṛṣabhānuvaro mahān | cakāra nandarājasya vaibhavasya parīkṣaṇam || 9 || koṭidāmāni muktānāṃ sthūlānāṃ maithileśvara | ekaikā yeṣu muktāśca koṭimaulyāḥ sphuratprabhāḥ || 10 || nidhāya tāni pātreṣu vṛṇānaiḥ kuśalairjanaiḥ | preṣayāmāsa nandāya sarveṣāṃ paśyatāṃ nṛpa || 11 || nandarājasabhāṃ gatvā vṛṇānāḥ kuśalā bhṛśam | nidhāya dāmapātrāṇi nandamāhuḥ praṇamya tam || 12 || vṛṇānā ūcuḥ - vivāhayogyāṃ navakaṃjanetrāṃ koṭīndubimbadyutimādadhānām | vijñāya rādhāṃ vṛṣabhānumukhya- ścakre vicāraṃ suvaraṃ vicinvan || 13 || tavāṃgajaṃ divyamanaṃgamohanaṃ govarddhanoddhāraṇadoḥsāmud‌bhaṭam | saṃvīkṣya cāsmānvṛṣabhānuvaṃditaḥ saṃpreṣayāmāsa viśāmpate prabho || 14 || varasya cāṃke bharaṇāya pūrvaṃ muktāphalānāṃ nicayaṃ gṛhāṇa | itaśca kanyārthamalaṃ pradehi saiṣā hi cāsmatkulajā prasiddhiḥ || 15 || śrīnārada uvāca - dṛṣṭvā dravyaṃ paro nando vismito'pi vicārayan | praṣṭuṃ yaśodāṃ tattulyaṃ nītvā cāntaḥpuraṃ yayau || 16 || ciraṃ dadhyau tadā nando yaśodā ca yaśasvinī | etanmuktāsamānaṃ tu dravyaṃ nāsti gṛhe mama || 17 || loke lajjā gatā sarvā hāsaḥ syācceddhanod‌dhṛtam | kiṃ kartavyaṃ tatprati yacchrīkṛṣṇodvāhakarmaṇi || 18 || tato'yogyaṃ tad‍grahaṇaṃ paścātkāryaṃ dhanāgame | evaṃ cintayatastasya nandasyaiva yaśodayā || 19 || alakṣya āgatastatra bhagavānvṛjinārdanaḥ | nītvā dāmaśataṃ teṣu bahiḥkṣetreṣu sarvataḥ || 20 || muktāphalāni caikaikamprākṣipatsvakareṇa vai | yathā bījāni cānnānāṃ svakṣetreṣu kṛṣīvalaḥ || 21 || atha nando'pi gaṇayan kalikānicayaṃ punaḥ | śataṃ nyūnaṃ ca tad‍dṛṣṭvā sandehaṃ sa jagāma ha || 22 || śrīnanda uvāca - nāsti pūrvaṃ yatsamānaṃ tatrāpi nyūnatāṃ gatam | aho kalaṃko bhavitā jñātiṣu sveṣu sarvataḥ || 23 || athavā krīḍanārtha hi kṛṣṇo yadi gṛhītavān | baladevo'thavā bālastau pṛcche dīnamānasaḥ || 24 || śrīnārada uvāca - itthaṃ vicārya nando'pi kṛṣṇaṃ papraccha sādaram | prahasan bhagavānnandaṃ prāha govardhanoddharaḥ || 25 || śrībhagavānuvāca - kṛṣīvalā vayaṃ gopāḥ sarvabījaprarohakāḥ | kṣetre muktāprabījāni vikīrṇīkṛtavāhanam || 26 || śrīnārada uvāca - śrutvātha svātmajenoktaṃ taṃ nirbhartsya vrajeśvaraḥ | tāni netuṃ tatsahitastatkṣetrāṇi jagāma ha || 27 || tatra muktāphalānāṃ tu śākhinaḥ śataśaḥ śubhāḥ | dṛśyante dīrghavapuṣo haritpallavaśobhitāḥ || 28 || muktānāṃ stabakānāṃ tu koṭiśaḥ koṭiśo nṛpa | saṃghā vilaṃbitā rejurjyotīṃṣīva nabhaḥsthale || 29 || tadā'tiharṣito nando jñātvā kṛṣṇaṃ pareśvaram | muktāphalāni divyāni pūrvasthūlasamāni ca || 30 || teṣāṃ tu koṭibhārāṇi nidhāya śakaṭeṣu ca | dadau tebhyo vṛṇānebhyo nandarājo vrajeśvaraḥ || 31 || te gṛhītvā'tha tatsarvaṃ vṛṣabhānuvaraṃ gatāḥ | sarveṣāṃ śṛṇvatāṃ nandavaibhavaṃ prajagurnṛpa || 32 || tadā'tivismitāḥ sarve jñātvā nandasutaṃ harim | vṛṣabhānuvaraṃ nemurniḥsandehā vrajaukasaḥ || 33 || rādhā hareḥ priyā jñātā rādhāyāśca priyo hariḥ | jñāto vrajajanaiḥ sarvaistaddinānmaithileśvara || 34 || muktākṣepaḥ kṛto yatra hariṇā nandasūnunā | muktāsarovarastatra jāto maithila tīrtharāṭ || 35 || ekaṃ muktāphalasyāpi dānaṃ tatra karoti yaḥ | lakṣamuktādānaphalaṃ samāpnoti na saṃśayaḥ || 36 || evaṃ te kathito rājan girirājamahotsavaḥ | bhuktimuktiprado nṝṇāṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 37 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ girirājakhaṇḍe śrīnāradabahulāśvasaṃvāde hariparīkṣaṇaṃ nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 || hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||