Chapter 9

श्रीबहुलाश्व उवाच - अहो गोवर्धनः साक्षाद्‌गिरिराजो हरिप्रियः । तत्समानं न तीर्थं हि विद्यते भूतले दिवी ॥ १ ॥ कदा बभूव श्रीकृष्णवक्षसोऽयं गिरीश्वरः । एतद्वद महाबुद्धे त्वं साक्षाद्धरिमानसः ॥ २ ॥ श्रीनारद उवाच - गोलोकोत्पत्तिवृत्तान्तं शृणु राजन् महामते । चतुष्पदार्थदं नॄणामाद्यलीलासमन्वितम् ॥ ३ ॥ अनादिरात्मा पुरुषो निर्गुणः प्रकृतेः परः । परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो भगवान्प्रभुः ॥ ४ ॥ प्रत्यग्धामा स्वयंज्योती रममाणो निरन्तरम् । यत्र कालः कलयतामीश्वरो धाममानिनाम् ॥ ५ ॥ राजन्न प्रभवेन्माया न महांश्च गुणः कुतः । न विशन्ति क्वचिद्‌राजन् मनश्चितो मतिर्ह्यहम् ॥ ६ ॥ स्वधाम्नि ब्रह्म साकारमिच्छया व्यरचीकरत् । प्रथमं चाभवच्छेषो बिसश्वेतो बृहद्वपुः ॥ ७ ॥ तदुत्संगे महालोको गोलोको लोकवन्दितः । यं प्राप्य भक्तिसंयुक्तः पुनरावर्तते न हि ॥ ८ ॥ असंख्यब्रह्माण्डपतेर्गोलोकाधिपतेः प्रभोः । पुनः पादाब्जसंभूता गंगा त्रिपथगामिनी ॥ ९ ॥ पुनर्वामांसतस्तस्य कृष्णाऽभूत्सरितां वरा । रेजे शृङ्गारकुसुमैर्यथोष्णिङ्‍मुद्रिता नृप ॥ १० ॥ श्रीरासमण्डलं दिव्यं हेमरत्‍नसमन्वितम् । नानाशृङ्गारपटलं गुल्फाभ्यां श्रीहरेः प्रभोः ॥ ११ ॥ सभाप्रांगणवीथीभिर्मण्डपैः परिवेष्टितः । वसन्तमाधुर्यधरः कूजत्कोकिलसंकुलः ॥ १२ ॥ मयूरैः षट्पदैर्व्याप्तः सरोभिः परिसेवितः । जातो निकुंजो जंघाभ्यां श्रीकृष्णस्य महात्मनः ॥ १३ ॥ वृदावनं च जानुभ्यां राजन् सर्ववनोत्तमम् । लीलासरोवरः साक्षादूरुभ्यां परमात्मनः ॥ १४ ॥ कटिदेशात्स्वर्णभूमिर्दिव्यरत्‍नखचित्प्रभा । उदरे रोमराजिश्च माधव्यो विस्तृता लताः ॥ १५ ॥ नानापक्षिगणैर्व्याप्ता ध्वनद्‌भ्रमरभूषिताः । सुपुष्पफलभारैश्च नताः सत्कुलजा इव ॥ १६ ॥ श्रीनाभिपंकजात्तस्य पंकजानि सहस्रशः । सरःसु हरिलोकस्य तानि रेजुरितस्ततः ॥ १७ ॥ त्रिबलिप्रांततो वायुर्मन्दगाम्यतिशीतलः । कण्ठस्थां द्वारकामेषां प्रयागं प्राणगं तथा ।। - वायुपु. [https://sa.wikisource.org/s/5p5 १०४.७६] जत्रुदेशाच्छुभा जाता मथुरा द्वारकापुरी ॥ १८ ॥ भुजाभ्यां श्रीहरेर्जाताः श्रीदामाद्यष्ट पार्षदाः । नन्दाश्च मणिबंधाभ्यामुपनन्दाः कराग्रतः ॥ १९ ॥ श्रीकृष्णबाहुमूलाभ्यां सर्वे वै वृषभानवः । कृष्णरोमसमुद्‌भूताः सर्वे गोपगणा नृप ॥ २० ॥ श्रीकृष्णमनसो गावो वृषा धर्मधुरन्धराः । बुद्धेर्यवसगुल्मानि बभूवुमैंथिलेश्वर ॥ २१ ॥ तद्वामांसात्समुद्‌भूतं गौरं तेजः स्फुरत्प्रभम् । लीला श्रीर्भूश्च विरजा तस्माज्जाता हरेः प्रियाः ॥ २२ ॥ लीलावती प्रिया तस्य तां राधां तु विदुः परे । श्रीराधाया भुजाभ्यां तु विशाखा ललिता सखी ॥ २३ ॥ सहचर्यस्तथा गोप्यो राधारोमोद्‌भवा नृप । एवं गोलोकरचनां चकार मधुसूदनः ॥ २४ ॥ विधाय सर्व निजलोकमित्थं श्रीराधया तत्र रराज राजन् । असंख्यलोकाण्डपतिः परात्मा परः परेशः परिपूर्णदेवः ॥ २५ ॥ तत्रैकदा सुन्दररासमण्डले स्फुरत्क्वणन्नूपुरशब्दसंकुले । सुच्छत्रमुक्ताफलदामजावृत- स्रवद्‌बृहद्‌बिन्दुविराजितांगणे ॥ २६ ॥ श्रीमालतीनां सुवितानजालतः स्वतः स्रवत्सन्मकरन्दगन्धिते । मृदङ्गतालध्वनिवेणुनादिते सुकण्ठगीतादिमनोहरे परे ॥ २७ ॥ श्रीसुन्दरीरासरसे मनोरमे मध्यस्थितं कोटिमनोजमोहनम् । जगाद राधापतिमूर्जया गिरा कृत्वा कटाक्षं रसदानकौशलम् ॥ २८ ॥ राधोवाच - यदि रासे प्रसन्नोऽसि मम प्रेम्णा जगत्पते । तदाहं प्रार्थनां त्वां तु करोमि मनसि स्थिताम् ॥ २९ ॥ श्रीभगवानुवाच - इच्छां वरय वामोरु या ते मनसि वर्त्तते । न देयं यदि यद्वस्तु प्रेम्णा दास्यामि तत्प्रिये ॥ ३० ॥ राधोवाच - वृन्दावने दिव्यनिकुंजपार्श्वे कृष्णातटे रासरसाय योग्यम् । रहःस्थलं त्वं कुरुतान्मनोज्ञं मनोरथोऽयं मम देवदेव ॥ ३१ ॥ श्रीनारद उवाच - तथाऽस्तु चोक्त्वा भगवान् रहोयोग्यं विचिन्तयन् । स्वनेत्रपंकजाभ्यां तु हृदयं संददर्श ह ॥ ३२ ॥ तदैव कृष्णहृदयाद्‌‌गोपीव्यूहस्य पश्यतः । निर्गतं सजलं तेजोऽनुरागस्येव चांकुरम् ॥ ३३ ॥ पतितं रासभूमौ तद्‌ववृधे पर्वताकृति । रत्‍नधातुमयं दिव्यं सुनिर्झरदरीवृतम् ॥ ३४ ॥ कदंबबकुलाशोकलताजालमनोहरम् । मन्दारकुन्दवृन्दाढ्यं सुपक्षिगणसंकुलम् ॥ ३५ ॥ क्षणमात्रेण वैदेह लक्षयोजनविस्तृतम् । शतकोटिर्योजनानां लंबितं शेषवत्पुनः ॥ ३६ ॥ ऊर्ध्वं समुन्नतं जातं पञ्चाशत्कोटियोजनम् । करीन्द्रवत्स्थितं शश्वत्पञ्चाशत्कोटिविस्तृतम् ॥ ३७ ॥ कोटियोजनदीर्घांगैः शृङ्गानां शतकैः स्फुरत् । उच्चकैः स्वर्णकलशैः प्रासादमिव मैथिल ॥ ३८ ॥ गोवर्धनाख्यं तच्चाहुः शतशृङ्गं तथापरे । एवंभूतं तु तदपि वर्द्धितं मनसोत्सुकम् ॥ ३९ ॥ कोलाहले तदा जाते गोलोके भयविह्वले । वीक्ष्योत्थाय हरिः साक्षाद्धस्तेनाशु तताड तम् ॥ ४० ॥ किं वर्द्धसे भो प्रच्छिन्नं लोकमाच्छाद्य तिष्ठसि । किं वा न चैते वसितुं तच्छान्तिमकरोद्धरिः ॥ ४१ ॥ संवीक्ष्य तं गिरिवरं प्रसन्ना भगवत्प्रिया । तस्मिन् रहःस्थले राजन् रराज हरिणा सह ॥ ४२ ॥ सोऽयं गिरिवरः साक्षाच्छ्रीकृष्णेन प्रणोदितः । सर्वतीर्थमयः श्यामो घनश्यामः सुरप्रियः ॥ ४३ ॥ भारतात्पश्चिमदिशि शाल्मलीद्वीपमध्यतः । गोवर्धनो जन्म लेभे पत्‍न्यां द्रोणाचलस्य च ॥ ४४ ॥ पुलस्त्येन समानीतो भारते व्रजमण्डले । वैदेह तस्यागमनं मया तुभ्यं पुरोदितम् ॥ ४५ ॥ यथा पुरा वर्द्धितुमुत्सुकोऽयं तथा पिधानं भविता भुवो वा । विचिन्त्य शापं मुनिना परेशो द्रोणात्मजायेति ददौ क्षयार्थम् ॥ ४६ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां गिरिराजखण्डे श्रीनारदबहुलाश्वसंवादे गिरिराजोत्पत्तिवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrībahulāśva uvāca - aho govardhanaḥ sākṣād‌girirājo haripriyaḥ | tatsamānaṃ na tīrthaṃ hi vidyate bhūtale divī || 1 || kadā babhūva śrīkṛṣṇavakṣaso'yaṃ girīśvaraḥ | etadvada mahābuddhe tvaṃ sākṣāddharimānasaḥ || 2 || śrīnārada uvāca - golokotpattivṛttāntaṃ śṛṇu rājan mahāmate | catuṣpadārthadaṃ nṝṇāmādyalīlāsamanvitam || 3 || anādirātmā puruṣo nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ | paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo bhagavānprabhuḥ || 4 || pratyagdhāmā svayaṃjyotī ramamāṇo nirantaram | yatra kālaḥ kalayatāmīśvaro dhāmamāninām || 5 || rājanna prabhavenmāyā na mahāṃśca guṇaḥ kutaḥ | na viśanti kvacid‌rājan manaścito matirhyaham || 6 || svadhāmni brahma sākāramicchayā vyaracīkarat | prathamaṃ cābhavaccheṣo bisaśveto bṛhadvapuḥ || 7 || tadutsaṃge mahāloko goloko lokavanditaḥ | yaṃ prāpya bhaktisaṃyuktaḥ punarāvartate na hi || 8 || asaṃkhyabrahmāṇḍapatergolokādhipateḥ prabhoḥ | punaḥ pādābjasaṃbhūtā gaṃgā tripathagāminī || 9 || punarvāmāṃsatastasya kṛṣṇā'bhūtsaritāṃ varā | reje śṛṅgārakusumairyathoṣṇiṅ‍mudritā nṛpa || 10 || śrīrāsamaṇḍalaṃ divyaṃ hemarat‍nasamanvitam | nānāśṛṅgārapaṭalaṃ gulphābhyāṃ śrīhareḥ prabhoḥ || 11 || sabhāprāṃgaṇavīthībhirmaṇḍapaiḥ pariveṣṭitaḥ | vasantamādhuryadharaḥ kūjatkokilasaṃkulaḥ || 12 || mayūraiḥ ṣaṭpadairvyāptaḥ sarobhiḥ parisevitaḥ | jāto nikuṃjo jaṃghābhyāṃ śrīkṛṣṇasya mahātmanaḥ || 13 || vṛdāvanaṃ ca jānubhyāṃ rājan sarvavanottamam | līlāsarovaraḥ sākṣādūrubhyāṃ paramātmanaḥ || 14 || kaṭideśātsvarṇabhūmirdivyarat‍nakhacitprabhā | udare romarājiśca mādhavyo vistṛtā latāḥ || 15 || nānāpakṣigaṇairvyāptā dhvanad‌bhramarabhūṣitāḥ | supuṣpaphalabhāraiśca natāḥ satkulajā iva || 16 || śrīnābhipaṃkajāttasya paṃkajāni sahasraśaḥ | saraḥsu harilokasya tāni rejuritastataḥ || 17 || tribaliprāṃtato vāyurmandagāmyatiśītalaḥ | kaṇṭhasthāṃ dvārakāmeṣāṃ prayāgaṃ prāṇagaṃ tathā || - vāyupu. [https://sa.wikisource.org/s/5p5 104.76] jatrudeśācchubhā jātā mathurā dvārakāpurī || 18 || bhujābhyāṃ śrīharerjātāḥ śrīdāmādyaṣṭa pārṣadāḥ | nandāśca maṇibaṃdhābhyāmupanandāḥ karāgrataḥ || 19 || śrīkṛṣṇabāhumūlābhyāṃ sarve vai vṛṣabhānavaḥ | kṛṣṇaromasamud‌bhūtāḥ sarve gopagaṇā nṛpa || 20 || śrīkṛṣṇamanaso gāvo vṛṣā dharmadhurandharāḥ | buddheryavasagulmāni babhūvumaiṃthileśvara || 21 || tadvāmāṃsātsamud‌bhūtaṃ gauraṃ tejaḥ sphuratprabham | līlā śrīrbhūśca virajā tasmājjātā hareḥ priyāḥ || 22 || līlāvatī priyā tasya tāṃ rādhāṃ tu viduḥ pare | śrīrādhāyā bhujābhyāṃ tu viśākhā lalitā sakhī || 23 || sahacaryastathā gopyo rādhāromod‌bhavā nṛpa | evaṃ golokaracanāṃ cakāra madhusūdanaḥ || 24 || vidhāya sarva nijalokamitthaṃ śrīrādhayā tatra rarāja rājan | asaṃkhyalokāṇḍapatiḥ parātmā paraḥ pareśaḥ paripūrṇadevaḥ || 25 || tatraikadā sundararāsamaṇḍale sphuratkvaṇannūpuraśabdasaṃkule | succhatramuktāphaladāmajāvṛta- sravad‌bṛhad‌binduvirājitāṃgaṇe || 26 || śrīmālatīnāṃ suvitānajālataḥ svataḥ sravatsanmakarandagandhite | mṛdaṅgatāladhvaniveṇunādite sukaṇṭhagītādimanohare pare || 27 || śrīsundarīrāsarase manorame madhyasthitaṃ koṭimanojamohanam | jagāda rādhāpatimūrjayā girā kṛtvā kaṭākṣaṃ rasadānakauśalam || 28 || rādhovāca - yadi rāse prasanno'si mama premṇā jagatpate | tadāhaṃ prārthanāṃ tvāṃ tu karomi manasi sthitām || 29 || śrībhagavānuvāca - icchāṃ varaya vāmoru yā te manasi varttate | na deyaṃ yadi yadvastu premṇā dāsyāmi tatpriye || 30 || rādhovāca - vṛndāvane divyanikuṃjapārśve kṛṣṇātaṭe rāsarasāya yogyam | rahaḥsthalaṃ tvaṃ kurutānmanojñaṃ manoratho'yaṃ mama devadeva || 31 || śrīnārada uvāca - tathā'stu coktvā bhagavān rahoyogyaṃ vicintayan | svanetrapaṃkajābhyāṃ tu hṛdayaṃ saṃdadarśa ha || 32 || tadaiva kṛṣṇahṛdayād‌‌gopīvyūhasya paśyataḥ | nirgataṃ sajalaṃ tejo'nurāgasyeva cāṃkuram || 33 || patitaṃ rāsabhūmau tad‌vavṛdhe parvatākṛti | rat‍nadhātumayaṃ divyaṃ sunirjharadarīvṛtam || 34 || kadaṃbabakulāśokalatājālamanoharam | mandārakundavṛndāḍhyaṃ supakṣigaṇasaṃkulam || 35 || kṣaṇamātreṇa vaideha lakṣayojanavistṛtam | śatakoṭiryojanānāṃ laṃbitaṃ śeṣavatpunaḥ || 36 || ūrdhvaṃ samunnataṃ jātaṃ pañcāśatkoṭiyojanam | karīndravatsthitaṃ śaśvatpañcāśatkoṭivistṛtam || 37 || koṭiyojanadīrghāṃgaiḥ śṛṅgānāṃ śatakaiḥ sphurat | uccakaiḥ svarṇakalaśaiḥ prāsādamiva maithila || 38 || govardhanākhyaṃ taccāhuḥ śataśṛṅgaṃ tathāpare | evaṃbhūtaṃ tu tadapi varddhitaṃ manasotsukam || 39 || kolāhale tadā jāte goloke bhayavihvale | vīkṣyotthāya hariḥ sākṣāddhastenāśu tatāḍa tam || 40 || kiṃ varddhase bho pracchinnaṃ lokamācchādya tiṣṭhasi | kiṃ vā na caite vasituṃ tacchāntimakaroddhariḥ || 41 || saṃvīkṣya taṃ girivaraṃ prasannā bhagavatpriyā | tasmin rahaḥsthale rājan rarāja hariṇā saha || 42 || so'yaṃ girivaraḥ sākṣācchrīkṛṣṇena praṇoditaḥ | sarvatīrthamayaḥ śyāmo ghanaśyāmaḥ surapriyaḥ || 43 || bhāratātpaścimadiśi śālmalīdvīpamadhyataḥ | govardhano janma lebhe pat‍nyāṃ droṇācalasya ca || 44 || pulastyena samānīto bhārate vrajamaṇḍale | vaideha tasyāgamanaṃ mayā tubhyaṃ puroditam || 45 || yathā purā varddhitumutsuko'yaṃ tathā pidhānaṃ bhavitā bhuvo vā | vicintya śāpaṃ muninā pareśo droṇātmajāyeti dadau kṣayārtham || 46 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ girirājakhaṇḍe śrīnāradabahulāśvasaṃvāde girirājotpattivarṇanaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ || 9 || hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||