Chapter 50

श्रीनारद उवाच - अर्थसिद्धेरिव द्वारे रैवताद्रिसमुद्रयोः ॥ मध्ये पिंडारके क्षेत्रे यज्ञारंभो बभूव ह ॥१॥ पञ्चयोजनविस्तीर्णः कुण्डोऽभूद्यस्य चाध्वरे ॥ योजनं ब्रह्मकुण्डस्तु गव्यूतिः पञ्च कुण्डकाः ॥२॥ मेखलागर्त्तविस्तारवेदीभिनिर्मिताः शुभाः ॥ सहस्रहस्तमुच्चांगो यज्ञस्तंभो बभौ महान् ॥३॥ पञ्चयोजनविस्तीर्णः सौवर्णो यज्ञमंडपः ॥ वितानतोरणे रेजे कदलीखंडमण्डितः ॥४॥ भोजवृष्ण्यंधकमधुशूरसेनदशार्हकैः ॥ देवैश्च सहितो राजा बभौ शक्र इवाध्वरे ॥५॥ यज्ञावतारः श्रीकृष्णः परिपूर्णतमोऽध्वरे ॥ बभौ पुत्रैश्च पौत्रैश्च परमात्मेव भूतिभिः ॥६॥ महासंभृतसंभारे राजसूयेऽध्वरे वरे ॥ गर्गाचार्यं गुरुं कृत्वा यदुराजो हि दीक्षितः ॥७॥ होतारो दश लक्षाणि दश लक्षाणि दीक्षिताः॥ अध्वर्य्यवः पञ्चलक्ष-मुद्‌गातारस्तथापरे ॥८॥ हस्तिशुण्डासमा धारा भुक्त्वाऽऽज्यस्य हुताशनः ॥ अजीर्णं प्राप्य तद्यज्ञे चित्रं विबुध मैथिल ॥९॥ केऽपि जीवास्त्रिलोक्यां तु न बभूवुर्बुभुक्षिताः ॥ सर्वे देवास्तु सोमेन ह्यजीर्णत्वमुपागताः ॥१०॥ रुचिमत्या धर्मपत्‍न्योग्रसेनो यदुराड् बली ॥ अध्वरावभृथस्नानं तीर्थे पिंडारकेऽकरोत् ॥११॥ व्यासाद्यैर्मुनिभिः स्नातो विधिवद्‌वेदसूक्तिभिः ॥ यथा दक्षिणया यज्ञो रुचिमत्या बभौ नृप ॥१२॥ देवदुन्दुभयो नेदुर्नरदुन्दुभयस्तथा ॥ उग्रसेनोपरि सुराः पुष्पवर्षं प्रचक्रिरे ॥१३॥ गजानां हेमभाराणां नियुतानि चतुर्दश ॥ शतार्बुदं हयानां तु यज्ञांते दक्षिणां पराम् ॥१४॥ कोटिशो नवरत्‍नानां महाहारांबरैः सह ॥ गर्गाचार्याय मुनये गृहोपस्करसंयुताम् ॥१५॥ उग्रसेनो ददौ राजा यादवेंद्रो महामनाः ॥ गजानां तत्र साहस्रं हयानामयुतं तथा ॥१६॥ विंशद्‌भारं सुवर्णानां ब्राह्मणे ब्राह्मणे ददौ ॥ मरुत्तस्य महायज्ञे त्यक्तपात्रा यथा द्विजाः ॥१७॥ तथोग्रसेनस्य क्रतौ संतुष्टा हर्षिता गताः ॥ संतुष्टा देवताः सर्वाः प्राप्तभागा दिवं गताः ॥१८॥ भूरिद्रव्या वन्दिनश्च जयरावा गृहं गताः ॥ रक्षोदैत्या वानराश्च दंष्ट्रिणः पक्षिणस्तथा ॥१९॥ नागाः संतुष्टमनसः सर्वे स्वं स्वं गृहं ययुः ॥ गावाः शैला वृक्षसंघा नद्यस्तीर्थाश्च सिंधवः ॥२०॥ संतुष्टाः प्राप्तभागा ये ते सर्वे स्वं गृहं ययुः ॥ राजानो ये समाहूताः पारिबर्हेण भूयसा ॥२१॥ पूजिता दानमानाभ्यां तेऽपि स्वं स्वं गृहं गताः ॥ नंदाद्या गोपमुख्या ये श्रीकृष्णेन प्रपूजिताः ॥२२॥ हर्षिताः प्रेमदानाभ्यां तेऽपि सर्वे व्रजं ययुः ॥ एतत्ते कथितं राजन्महायज्ञस्य मण्डलम् ॥२३॥ यत्र श्रीकृष्णचंद्रोऽस्ति तत्र किं सफलं न हि ॥ ये शृण्वन्ति कथामेतां पठंति सततं नराः ॥२४॥ धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षस्तेषां प्रजायते ॥२५॥ पूर्णः परेशः परमेश्वरः प्रभुः पुनातु वो यः पुरुषः पुराणः ॥ श्रृण्वन्ति ये तस्य कथां विचित्रां कुर्वंति तीर्थं स्वकुलं नरास्ते ॥२६॥ छलेन यज्ञस्य हरिः परेश्वरो भारं विदेहेश भुवोऽवतारयत् ॥ योऽभूच्चतुर्व्यूहधरो यदोः कुले तस्मै नमोऽनन्तगुणाय भूभृते ॥२७॥

śrīnārada uvāca - arthasiddheriva dvāre raivatādrisamudrayoḥ || madhye piṃḍārake kṣetre yajñāraṃbho babhūva ha ||1|| pañcayojanavistīrṇaḥ kuṇḍo'bhūdyasya cādhvare || yojanaṃ brahmakuṇḍastu gavyūtiḥ pañca kuṇḍakāḥ ||2|| mekhalāgarttavistāravedībhinirmitāḥ śubhāḥ || sahasrahastamuccāṃgo yajñastaṃbho babhau mahān ||3|| pañcayojanavistīrṇaḥ sauvarṇo yajñamaṃḍapaḥ || vitānatoraṇe reje kadalīkhaṃḍamaṇḍitaḥ ||4|| bhojavṛṣṇyaṃdhakamadhuśūrasenadaśārhakaiḥ || devaiśca sahito rājā babhau śakra ivādhvare ||5|| yajñāvatāraḥ śrīkṛṣṇaḥ paripūrṇatamo'dhvare || babhau putraiśca pautraiśca paramātmeva bhūtibhiḥ ||6|| mahāsaṃbhṛtasaṃbhāre rājasūye'dhvare vare || gargācāryaṃ guruṃ kṛtvā yadurājo hi dīkṣitaḥ ||7|| hotāro daśa lakṣāṇi daśa lakṣāṇi dīkṣitāḥ|| adhvaryyavaḥ pañcalakṣa-mud‌gātārastathāpare ||8|| hastiśuṇḍāsamā dhārā bhuktvā''jyasya hutāśanaḥ || ajīrṇaṃ prāpya tadyajñe citraṃ vibudha maithila ||9|| ke'pi jīvāstrilokyāṃ tu na babhūvurbubhukṣitāḥ || sarve devāstu somena hyajīrṇatvamupāgatāḥ ||10|| rucimatyā dharmapat‍nyograseno yadurāḍ balī || adhvarāvabhṛthasnānaṃ tīrthe piṃḍārake'karot ||11|| vyāsādyairmunibhiḥ snāto vidhivad‌vedasūktibhiḥ || yathā dakṣiṇayā yajño rucimatyā babhau nṛpa ||12|| devadundubhayo nedurnaradundubhayastathā || ugrasenopari surāḥ puṣpavarṣaṃ pracakrire ||13|| gajānāṃ hemabhārāṇāṃ niyutāni caturdaśa || śatārbudaṃ hayānāṃ tu yajñāṃte dakṣiṇāṃ parām ||14|| koṭiśo navarat‍nānāṃ mahāhārāṃbaraiḥ saha || gargācāryāya munaye gṛhopaskarasaṃyutām ||15|| ugraseno dadau rājā yādaveṃdro mahāmanāḥ || gajānāṃ tatra sāhasraṃ hayānāmayutaṃ tathā ||16|| viṃśad‌bhāraṃ suvarṇānāṃ brāhmaṇe brāhmaṇe dadau || maruttasya mahāyajñe tyaktapātrā yathā dvijāḥ ||17|| tathograsenasya kratau saṃtuṣṭā harṣitā gatāḥ || saṃtuṣṭā devatāḥ sarvāḥ prāptabhāgā divaṃ gatāḥ ||18|| bhūridravyā vandinaśca jayarāvā gṛhaṃ gatāḥ || rakṣodaityā vānarāśca daṃṣṭriṇaḥ pakṣiṇastathā ||19|| nāgāḥ saṃtuṣṭamanasaḥ sarve svaṃ svaṃ gṛhaṃ yayuḥ || gāvāḥ śailā vṛkṣasaṃghā nadyastīrthāśca siṃdhavaḥ ||20|| saṃtuṣṭāḥ prāptabhāgā ye te sarve svaṃ gṛhaṃ yayuḥ || rājāno ye samāhūtāḥ pāribarheṇa bhūyasā ||21|| pūjitā dānamānābhyāṃ te'pi svaṃ svaṃ gṛhaṃ gatāḥ || naṃdādyā gopamukhyā ye śrīkṛṣṇena prapūjitāḥ ||22|| harṣitāḥ premadānābhyāṃ te'pi sarve vrajaṃ yayuḥ || etatte kathitaṃ rājanmahāyajñasya maṇḍalam ||23|| yatra śrīkṛṣṇacaṃdro'sti tatra kiṃ saphalaṃ na hi || ye śṛṇvanti kathāmetāṃ paṭhaṃti satataṃ narāḥ ||24|| dharmaścārthaśca kāmaśca mokṣasteṣāṃ prajāyate ||25|| pūrṇaḥ pareśaḥ parameśvaraḥ prabhuḥ punātu vo yaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ || śrṛṇvanti ye tasya kathāṃ vicitrāṃ kurvaṃti tīrthaṃ svakulaṃ narāste ||26|| chalena yajñasya hariḥ pareśvaro bhāraṃ videheśa bhuvo'vatārayat || yo'bhūccaturvyūhadharo yadoḥ kule tasmai namo'nantaguṇāya bhūbhṛte ||27||