Chapter 12

बलं विनाथ गोपालैश् चारयन् गा हरिः स्वयम् । कालिन्दीकूलमागत्य ययौ वारिविषावृतम् ॥ १ ॥ कालियेन फणीन्द्रेण जलं यत्र विदूषितम् । पीत्वा निपेतुर्वसवो गावो गोपा जलान्तिके ॥ २ ॥ तदा तान् जीवयामास दृष्ट्या पीयूषपूर्णया । आर्द्रचित्तो हरिः साक्षाद्‌भगवान् वृजिनार्दनः ॥ ३ ॥ कटौ पीतपटं बद्ध्वा नीपमारुह्य माधवः । पपातोत्तुंगविटपात्तत्तोये विषदूषिते ॥ ४ ॥ उच्चचाल जलं दुष्टं कृष्णसंघातघूर्णितम् । तत्सर्पमन्दिरे नद्यां भृंगीभूतं बभूव ह ॥ ५ ॥ तदैव कालियः क्रुद्धः फणी फणशतावृतः । दशन्दन्तैश्च भुजया चच्छाद नृप माधवम् ॥ ६ ॥ कृष्णो दीर्घं वपुः कृत्वा बन्धनान्निर्गतश्च तम् । पुच्छे गृहीत्वा सर्पेंद्रं भ्रामयित्वा त्वितस्ततः ॥ ७ ॥ जलेनिपात्य हस्ताभ्यां चिक्षेपाशु धनुःशतम् । पुनरुत्थाय सर्पेन्द्रो लेलिहानो भयंकरः ॥ ८ ॥ वामहस्ते हरिं सर्पो रुषा जग्राह माधवम् । हरिर्दक्षिणहस्तेन गृहीत्वा तं महाखलम् ॥ ९ ॥ तज्जले पोथयामास सुपर्ण इव पन्नगम् । सर्पो मुखशतं दीर्घं प्रसार्य पुनरागतः ॥ १० ॥ पुच्छे गृहीत्वा तं कृष्णः चकर्षाशु धनुःशतम् । कृष्णहस्ताद्‌विनिष्क्रम्य सर्पस्तं व्यदशत्पुनः ॥ ११ ॥ तताड मुष्टिना सर्पं त्रैलोक्यबलधारकः । कृष्णमुष्टिप्रहारेण मूर्च्छितो विगतस्मृतिः ॥ १२ ॥ नतं कृत्वाऽऽननशतं स्थितोऽभूत् कृष्णसंमुखे । आरुह्य तत्फणिशतं मणिवृन्दमनोहरम् ॥ १३ ॥ ननर्त नटवत्कृष्णो नटवेषो मनोहरः । गायन् सप्तस्वरै रागं संगीतं च सतालकम् ॥ १४ ॥ पुष्पैर्देवेषु वर्षत्सु तांडवे नटराजवत् । वादयन् स मुदा वीणाऽऽनकदुन्दुभिवेणुकान् ॥ १५ ॥ सतालं पदविन्यासैस्तत्फणां सोज्ज्वलान् बहून् । बभंज श्वसतः कृष्णः कालियस्य महात्मनः ॥ १६ ॥ तदैव नागपत्‍न्यस्ता आगता भयविह्वलाः । नत्वा कृष्णपदं देवमूचुर्गद्‌गदया गिरा ॥ १७ ॥ नागपत्‍न्य ऊचुः - नमः श्रीकृष्णचंद्रय गोलोकपतये नमः । असंख्यांडाधिपते परिपूर्णतमाय ते ॥ १८ ॥ श्रीराधापतये तुभ्यं व्रजाधीशाय ते नमः । नमः श्रीनंदपुत्राय यशोदानंदनाय ते ॥ १९ ॥ पाहि पाहि परदेव पन्नगं त्वत्परं न शरणं जगत्त्रये । त्वम् पदात्परतरो हरिः स्वयं लीलया किल तनोषि विग्रहम् ॥ २० ॥ श्रीनारद उवाच - नागपत्‍नीस्तुतः कृष्णः कालियं विगतस्मयम् । विससर्ज हरिः साक्षात्परिपूर्णतमः स्वयम् ॥ २१ ॥ पाहीति प्रवदंतं तं कालियं भगवान् हरिः । प्रणतं संमुखे प्राप्तं प्राह देवो जनार्दनः ॥ २२ ॥ श्रीभगवानुवाच - द्वीपं रमणकं गच्छ सकलत्रसुहृद्‌वृतः । सुपर्णो‍द्यतनात्त्वां वै नाद्यान् मत्पादलांछितम् ॥ २३ ॥ श्रीनारद उवाच - सर्पः कृष्णं तु संपूज्य परिक्रम्य प्रणम्य तम् । कलत्रपुत्रसहितो द्वीपं रमणकं ययौ ॥ २४ ॥ अथ श्रुत्वा कालियेन संग्रस्तं नंदनंदनम् । तत्राजग्मुर्गोपगणा नंदाद्याः सकला जनाः ॥ २५ ॥ जलाद्‌विनिर्गतं कृष्णं दृष्ट्वा मुमुदिरे जनाः । आश्लिष्य स्वसुतं नंदः परां मुदमवाप ह ॥ २६ ॥ सुतं लब्ध्वा यशोदा सा सुतकल्याणहेतवे । ददौ दानं द्विजातिभ्यः स्नेहस्नुतपयोधरा ॥ २७ ॥ तत्रैव शयनं चक्रुर्गोपाः सर्वे परिश्रमात् । कालिंदीनिकटे राजन् गोपीगोपगणैः सह ॥ २८ ॥ वेणुसंघर्षणोद्‌भूतो दावाग्निः प्रलयाग्निवत् । निशीथे सर्वतो गोपान् दग्धुमागतवान् स्फुरन् ॥ २९ ॥ गोपा वयस्याः श्रीकृष्णं सबलं शरणं गताः । नत्वा कृतांजलिं कृत्वा तमूचुर्भयकातराः ॥ ३० ॥ गोपा ऊचुः - कृष्ण कृष्ण महाबाहो शरणागतवत्सल । पाहि पाहि वने कष्टाद्दावाग्नेः स्वजनान् प्रभो ॥ ३१ ॥ श्रीनारद उवाच - स्वलोचनानि माभैष्ट न्यमीलयत माधवः । इत्युक्त्वा वह्निमपिबद्देवो योगेश्वरेश्वरः ॥ ३२ ॥ प्रातर्गोपगणैः सार्द्धं विस्मितैर्नंदनंदनः । गोगणैः सहितः श्रीमद्‌व्रजमंडलमाययौ ॥ ३३ ॥

balaṃ vinātha gopālaiś cārayan gā hariḥ svayam | kālindīkūlamāgatya yayau vāriviṣāvṛtam || 1 || kāliyena phaṇīndreṇa jalaṃ yatra vidūṣitam | pītvā nipeturvasavo gāvo gopā jalāntike || 2 || tadā tān jīvayāmāsa dṛṣṭyā pīyūṣapūrṇayā | ārdracitto hariḥ sākṣād‌bhagavān vṛjinārdanaḥ || 3 || kaṭau pītapaṭaṃ baddhvā nīpamāruhya mādhavaḥ | papātottuṃgaviṭapāttattoye viṣadūṣite || 4 || uccacāla jalaṃ duṣṭaṃ kṛṣṇasaṃghātaghūrṇitam | tatsarpamandire nadyāṃ bhṛṃgībhūtaṃ babhūva ha || 5 || tadaiva kāliyaḥ kruddhaḥ phaṇī phaṇaśatāvṛtaḥ | daśandantaiśca bhujayā cacchāda nṛpa mādhavam || 6 || kṛṣṇo dīrghaṃ vapuḥ kṛtvā bandhanānnirgataśca tam | pucche gṛhītvā sarpeṃdraṃ bhrāmayitvā tvitastataḥ || 7 || jalenipātya hastābhyāṃ cikṣepāśu dhanuḥśatam | punarutthāya sarpendro lelihāno bhayaṃkaraḥ || 8 || vāmahaste hariṃ sarpo ruṣā jagrāha mādhavam | harirdakṣiṇahastena gṛhītvā taṃ mahākhalam || 9 || tajjale pothayāmāsa suparṇa iva pannagam | sarpo mukhaśataṃ dīrghaṃ prasārya punarāgataḥ || 10 || pucche gṛhītvā taṃ kṛṣṇaḥ cakarṣāśu dhanuḥśatam | kṛṣṇahastād‌viniṣkramya sarpastaṃ vyadaśatpunaḥ || 11 || tatāḍa muṣṭinā sarpaṃ trailokyabaladhārakaḥ | kṛṣṇamuṣṭiprahāreṇa mūrcchito vigatasmṛtiḥ || 12 || nataṃ kṛtvā''nanaśataṃ sthito'bhūt kṛṣṇasaṃmukhe | āruhya tatphaṇiśataṃ maṇivṛndamanoharam || 13 || nanarta naṭavatkṛṣṇo naṭaveṣo manoharaḥ | gāyan saptasvarai rāgaṃ saṃgītaṃ ca satālakam || 14 || puṣpairdeveṣu varṣatsu tāṃḍave naṭarājavat | vādayan sa mudā vīṇā''nakadundubhiveṇukān || 15 || satālaṃ padavinyāsaistatphaṇāṃ sojjvalān bahūn | babhaṃja śvasataḥ kṛṣṇaḥ kāliyasya mahātmanaḥ || 16 || tadaiva nāgapat‍nyastā āgatā bhayavihvalāḥ | natvā kṛṣṇapadaṃ devamūcurgad‌gadayā girā || 17 || nāgapat‍nya ūcuḥ - namaḥ śrīkṛṣṇacaṃdraya golokapataye namaḥ | asaṃkhyāṃḍādhipate paripūrṇatamāya te || 18 || śrīrādhāpataye tubhyaṃ vrajādhīśāya te namaḥ | namaḥ śrīnaṃdaputrāya yaśodānaṃdanāya te || 19 || pāhi pāhi paradeva pannagaṃ tvatparaṃ na śaraṇaṃ jagattraye | tvam padātparataro hariḥ svayaṃ līlayā kila tanoṣi vigraham || 20 || śrīnārada uvāca - nāgapat‍nīstutaḥ kṛṣṇaḥ kāliyaṃ vigatasmayam | visasarja hariḥ sākṣātparipūrṇatamaḥ svayam || 21 || pāhīti pravadaṃtaṃ taṃ kāliyaṃ bhagavān hariḥ | praṇataṃ saṃmukhe prāptaṃ prāha devo janārdanaḥ || 22 || śrībhagavānuvāca - dvīpaṃ ramaṇakaṃ gaccha sakalatrasuhṛd‌vṛtaḥ | suparṇo‍dyatanāttvāṃ vai nādyān matpādalāṃchitam || 23 || śrīnārada uvāca - sarpaḥ kṛṣṇaṃ tu saṃpūjya parikramya praṇamya tam | kalatraputrasahito dvīpaṃ ramaṇakaṃ yayau || 24 || atha śrutvā kāliyena saṃgrastaṃ naṃdanaṃdanam | tatrājagmurgopagaṇā naṃdādyāḥ sakalā janāḥ || 25 || jalād‌vinirgataṃ kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā mumudire janāḥ | āśliṣya svasutaṃ naṃdaḥ parāṃ mudamavāpa ha || 26 || sutaṃ labdhvā yaśodā sā sutakalyāṇahetave | dadau dānaṃ dvijātibhyaḥ snehasnutapayodharā || 27 || tatraiva śayanaṃ cakrurgopāḥ sarve pariśramāt | kāliṃdīnikaṭe rājan gopīgopagaṇaiḥ saha || 28 || veṇusaṃgharṣaṇod‌bhūto dāvāgniḥ pralayāgnivat | niśīthe sarvato gopān dagdhumāgatavān sphuran || 29 || gopā vayasyāḥ śrīkṛṣṇaṃ sabalaṃ śaraṇaṃ gatāḥ | natvā kṛtāṃjaliṃ kṛtvā tamūcurbhayakātarāḥ || 30 || gopā ūcuḥ - kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho śaraṇāgatavatsala | pāhi pāhi vane kaṣṭāddāvāgneḥ svajanān prabho || 31 || śrīnārada uvāca - svalocanāni mābhaiṣṭa nyamīlayata mādhavaḥ | ityuktvā vahnimapibaddevo yogeśvareśvaraḥ || 32 || prātargopagaṇaiḥ sārddhaṃ vismitairnaṃdanaṃdanaḥ | gogaṇaiḥ sahitaḥ śrīmad‌vrajamaṃḍalamāyayau || 33 ||