Chapter 60

अश्वमेधखण्डः - षष्टितमोऽध्यायः राधा कृष्णस्य गोलोकारोहण - श्रीगर्ग उवाच - इति श्रुत्वा व्यासमुखात्कृष्णनाम्नां सहस्रकम् । संपूज्य तं यादवेन्द्रो भक्त्या कृष्णे मनो दधे ॥ १ ॥ ततः स मिथिलायां च बहुलाश्वश्रुतदेवयोः । दत्त्वा स्वदर्शनं कृष्ण आययौ द्वारकां पुरीम् ॥ २ ॥ ततश्च पांडवाः सर्वे द्रौपद्या सह भार्यया । द्वारकाया विनिर्गत्य विचेरुस्ते वने वने ॥ ३ ॥ भुक्त्वा च वनवासं तेऽज्ञातवासं तथैव च । विराटनगरे सर्वे ससैन्यास्तेऽभवन्नृप ॥ ४ ॥ ततश्च कौरवाः सर्वे श्रीकृष्णेनापि प्रार्थिताः । न तेषां प्रददू राज्यमर्धार्धं च तदर्धकम् ॥ ५ ॥ पांडवानां कौरवाणां ज्ञात्वा युद्धं जनार्दनः । निरायुधोऽभूद्‌यात्रायां बलोऽहन्सूतबल्वलौ ॥ ६ ॥ ततः सर्वे कुरुक्षेत्रे धर्मक्षेत्रे प्रविश्य च । कौरवाः पांडवाश्चैव युद्धं चक्रुः परस्परम् ॥ ७ ॥ जयः कृष्णस्य कृपया पांडवानां बभूव ह । भारते च मृताः सर्वे कौरवाः कृतकिल्बिषाः ॥ ८ ॥ ततश्च नव वर्षाणि धर्मो राज्यं चकार ह । हयमेधत्रयं चक्रे तेन शुद्धोऽभवन्नृपः ॥ ९ ॥ ततः कृष्णेच्छया राजन्द्वारकायां किलैकदा । यादवेभ्यश्च सर्वेभ्यो विप्रशापोऽभवन्महान् ॥ १० ॥ ततः कृष्णस्तु भगवान्प्रपन्नायोद्धवाय च । अश्वत्थे कथयामास श्रीमद्‌भागवतं परम् ॥ ११ ॥ ततो बभूव संग्रामो यादवानां परस्परम् । निहतास्ते प्रभासे वै शस्त्रैर्नानाविधैरपि ॥ १२ ॥ बलः शरीरं मानुष्यं त्यक्त्वा धाम जगाम ह । देवाँस्तत्रागतान्दृष्ट्वा हरिरंतरधीयत ॥ १३ ॥ व्रजे गत्वा हरिर्नंदं यशोदां राधिकां तथा । गोपान्गोपीर्मिलित्वाऽऽह प्रेम्णा प्रेमी प्रियान्स्वकान् ॥ १४ ॥ श्रीकृष्ण उवाच - गच्छ नंद यशोदे त्वं पुत्रबुद्धिं विहाय च । गोलोकं परमं धाम सार्धं गोकुलवासिभिः ॥ १५ ॥ अग्रे कलियुगो घोरश्चागमिष्यति दुःखदः । यस्मिन्वै पापिनो मर्त्या भविष्यंति न संशयः ॥ १६ ॥ स्त्रीपुंसोर्नियमो नास्ति वर्णानां च तथैव च । तस्माद्‌गच्छाशु मद्धाम जरामृत्युहरं परम् ॥ १७ ॥ इति ब्रुवति श्रीकृष्णे रथं च परमाद्‌भुतम् । पञ्चयोजनविस्तीर्णं पञ्चयोजनमूर्ध्वगम् ॥ १८ ॥ वज्रनिर्मलसंकाशं मुक्तारत्‍नविभूषितम् । मन्दिरैर्नवलक्षैश्च दीपैर्मणिमयैर्युतम् ॥ १९ ॥ सहस्रद्वयचक्रं च सहस्रद्वयघोटकम् । सूक्ष्मवस्त्राच्छादितं च सखीकोटिभिरावृतम् ॥ २० ॥ गोलोकादागतं गोपा ददृशुस्ते मुदान्विताः । एतस्मिन्नंतरे तत्र कृष्णदेहाद्विनिर्गतः ॥ २१ ॥ देवश्चतुर्भुजो राजन्कोटिमन्मथसन्निभः । शंखचक्रधरः श्रीमाँल्लक्ष्म्या सार्धं जगत्पतिः ॥ २२ ॥ क्षीरोदं प्रययौ शीघ्रं रथमारुह्य सुंदरम् । तथा च विष्णुरूपेण श्रीकृष्णो भगवान् हरिः ॥ २३ ॥ लक्ष्म्या गरुडमारुह्य वैकुण्ठं प्रययौ नृप । ततो भूत्वा हरिः कृष्णो नरनारायणावृषी ॥ २४ ॥ कल्याणार्थं नराणां च प्रययौ बद्रिकाश्रमम् । परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो राधया युतः ॥ २५ ॥ गोलोकादागतं यानमारुरोह जगत्पतिः । सर्वे गोपाश्च नन्दाद्या यशोदाद्या व्रजस्त्रियः ॥ २६ ॥ त्यक्त्वा तत्र शरीराणि दिव्यदेहाश्च तेऽभवन् । स्थापयित्वा रथे दिव्ये नंदादीन्भगवान्हरिः ॥ २७ ॥ गोलोकं प्रययौ शीघ्रं गोपालो गोकुलान्वितः । ब्रह्मांडेभ्यो बहिर्गत्वा ददर्श विरजां नदीम् ॥ २८ ॥ शेषोत्संगे महालोकं सुखदं दुःखनाशनम् । दृष्ट्वा रथात्समुत्तीर्य सार्धं गोकुलवासिभिः ॥ २९ ॥ विवेश राधया कृष्णः पश्यन्न्यग्रोधमक्षयम् । शतशृङ्गं गिरिवरं तथा श्रीरासमण्डलम् ॥ ३० ॥ ततो ययौ कियद्‌दूरं श्रीमद्‌वृन्दावनं वनम् । वनैर्द्वादशभिर्युक्तं द्रुमैः कामदुघैर्वृतम् ॥ ३१ ॥ नद्या यमुनया युक्तं वसंतानिलमंडितम् । पुष्पकुञ्जनिकुञ्जं च गोपीगोपजनैर्वृतम् ॥ ३२ ॥ तदा जयजयारावः श्रीगोलोके बभूव ह । शून्यीभूते पुरा धाम्नि श्रीकृष्णे च समागते ॥ ३३ ॥ ततश्च यदुपत्‍न्यश्च चितामारुह्य दुःखतः । पतिलोकं ययुः सर्वा देवक्याद्याश्च योषितः ॥ ३४ ॥ बंधूनां नष्टगोत्राणां चकार सांपरायिकम् । गीताज्ञानेन स्वात्मानं शांतयित्वा स दुःखतः ॥ ३५ ॥ अर्जुनः स्वपुरं गत्वा तमुवाच युधिष्ठिरम् । स राजा भ्रातृभिः सार्धं ययौ स्वर्गं च भार्यया ॥ ३६ ॥ प्लावयद्‌द्वारकां सिन्धू रैवतेन समन्विताम् । विहाय नृपशार्दूल गेहं श्रीरुक्मणीपतेः ॥ ३७ ॥ अद्यापि श्रूयते घोषो द्वार्वत्यामर्णवे हरेः । अविद्यो वा सविद्यो वा ब्राह्मणो मामकी तनुः ॥ ३८ ॥ विष्णुस्वामी रवेरंशः कलेरादौ महार्णवे । गत्वा नीत्वा हरेरर्चां द्वार्वत्यां स्थापयिष्यति ॥ ३९ ॥ तं द्वारकेशं पश्यंति मनुजा ये कलौ युगे । सर्वे कृतार्थतां यांति तत्र गत्वा नृपेश्वरः ॥ ४० ॥ यः शृणोति चरित्रं वै गोलोकारोहणं हरेः । मुक्तिं यदूनां गोपानां सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ४१ ॥ इति श्रीमद्‌गर्गसंहितायामश्वमेधखण्डे राधाकृष्णयोर्गोलोकारोहणं नाम षष्टितमोऽध्यायः ॥ ६० ॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

aśvamedhakhaṇḍaḥ - ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ rādhā kṛṣṇasya golokārohaṇa - śrīgarga uvāca - iti śrutvā vyāsamukhātkṛṣṇanāmnāṃ sahasrakam | saṃpūjya taṃ yādavendro bhaktyā kṛṣṇe mano dadhe || 1 || tataḥ sa mithilāyāṃ ca bahulāśvaśrutadevayoḥ | dattvā svadarśanaṃ kṛṣṇa āyayau dvārakāṃ purīm || 2 || tataśca pāṃḍavāḥ sarve draupadyā saha bhāryayā | dvārakāyā vinirgatya viceruste vane vane || 3 || bhuktvā ca vanavāsaṃ te'jñātavāsaṃ tathaiva ca | virāṭanagare sarve sasainyāste'bhavannṛpa || 4 || tataśca kauravāḥ sarve śrīkṛṣṇenāpi prārthitāḥ | na teṣāṃ pradadū rājyamardhārdhaṃ ca tadardhakam || 5 || pāṃḍavānāṃ kauravāṇāṃ jñātvā yuddhaṃ janārdanaḥ | nirāyudho'bhūd‌yātrāyāṃ balo'hansūtabalvalau || 6 || tataḥ sarve kurukṣetre dharmakṣetre praviśya ca | kauravāḥ pāṃḍavāścaiva yuddhaṃ cakruḥ parasparam || 7 || jayaḥ kṛṣṇasya kṛpayā pāṃḍavānāṃ babhūva ha | bhārate ca mṛtāḥ sarve kauravāḥ kṛtakilbiṣāḥ || 8 || tataśca nava varṣāṇi dharmo rājyaṃ cakāra ha | hayamedhatrayaṃ cakre tena śuddho'bhavannṛpaḥ || 9 || tataḥ kṛṣṇecchayā rājandvārakāyāṃ kilaikadā | yādavebhyaśca sarvebhyo vipraśāpo'bhavanmahān || 10 || tataḥ kṛṣṇastu bhagavānprapannāyoddhavāya ca | aśvatthe kathayāmāsa śrīmad‌bhāgavataṃ param || 11 || tato babhūva saṃgrāmo yādavānāṃ parasparam | nihatāste prabhāse vai śastrairnānāvidhairapi || 12 || balaḥ śarīraṃ mānuṣyaṃ tyaktvā dhāma jagāma ha | devā~statrāgatāndṛṣṭvā hariraṃtaradhīyata || 13 || vraje gatvā harirnaṃdaṃ yaśodāṃ rādhikāṃ tathā | gopāngopīrmilitvā''ha premṇā premī priyānsvakān || 14 || śrīkṛṣṇa uvāca - gaccha naṃda yaśode tvaṃ putrabuddhiṃ vihāya ca | golokaṃ paramaṃ dhāma sārdhaṃ gokulavāsibhiḥ || 15 || agre kaliyugo ghoraścāgamiṣyati duḥkhadaḥ | yasminvai pāpino martyā bhaviṣyaṃti na saṃśayaḥ || 16 || strīpuṃsorniyamo nāsti varṇānāṃ ca tathaiva ca | tasmād‌gacchāśu maddhāma jarāmṛtyuharaṃ param || 17 || iti bruvati śrīkṛṣṇe rathaṃ ca paramād‌bhutam | pañcayojanavistīrṇaṃ pañcayojanamūrdhvagam || 18 || vajranirmalasaṃkāśaṃ muktārat‍navibhūṣitam | mandirairnavalakṣaiśca dīpairmaṇimayairyutam || 19 || sahasradvayacakraṃ ca sahasradvayaghoṭakam | sūkṣmavastrācchāditaṃ ca sakhīkoṭibhirāvṛtam || 20 || golokādāgataṃ gopā dadṛśuste mudānvitāḥ | etasminnaṃtare tatra kṛṣṇadehādvinirgataḥ || 21 || devaścaturbhujo rājankoṭimanmathasannibhaḥ | śaṃkhacakradharaḥ śrīmā~llakṣmyā sārdhaṃ jagatpatiḥ || 22 || kṣīrodaṃ prayayau śīghraṃ rathamāruhya suṃdaram | tathā ca viṣṇurūpeṇa śrīkṛṣṇo bhagavān hariḥ || 23 || lakṣmyā garuḍamāruhya vaikuṇṭhaṃ prayayau nṛpa | tato bhūtvā hariḥ kṛṣṇo naranārāyaṇāvṛṣī || 24 || kalyāṇārthaṃ narāṇāṃ ca prayayau badrikāśramam | paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo rādhayā yutaḥ || 25 || golokādāgataṃ yānamāruroha jagatpatiḥ | sarve gopāśca nandādyā yaśodādyā vrajastriyaḥ || 26 || tyaktvā tatra śarīrāṇi divyadehāśca te'bhavan | sthāpayitvā rathe divye naṃdādīnbhagavānhariḥ || 27 || golokaṃ prayayau śīghraṃ gopālo gokulānvitaḥ | brahmāṃḍebhyo bahirgatvā dadarśa virajāṃ nadīm || 28 || śeṣotsaṃge mahālokaṃ sukhadaṃ duḥkhanāśanam | dṛṣṭvā rathātsamuttīrya sārdhaṃ gokulavāsibhiḥ || 29 || viveśa rādhayā kṛṣṇaḥ paśyannyagrodhamakṣayam | śataśṛṅgaṃ girivaraṃ tathā śrīrāsamaṇḍalam || 30 || tato yayau kiyad‌dūraṃ śrīmad‌vṛndāvanaṃ vanam | vanairdvādaśabhiryuktaṃ drumaiḥ kāmadughairvṛtam || 31 || nadyā yamunayā yuktaṃ vasaṃtānilamaṃḍitam | puṣpakuñjanikuñjaṃ ca gopīgopajanairvṛtam || 32 || tadā jayajayārāvaḥ śrīgoloke babhūva ha | śūnyībhūte purā dhāmni śrīkṛṣṇe ca samāgate || 33 || tataśca yadupat‍nyaśca citāmāruhya duḥkhataḥ | patilokaṃ yayuḥ sarvā devakyādyāśca yoṣitaḥ || 34 || baṃdhūnāṃ naṣṭagotrāṇāṃ cakāra sāṃparāyikam | gītājñānena svātmānaṃ śāṃtayitvā sa duḥkhataḥ || 35 || arjunaḥ svapuraṃ gatvā tamuvāca yudhiṣṭhiram | sa rājā bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ yayau svargaṃ ca bhāryayā || 36 || plāvayad‌dvārakāṃ sindhū raivatena samanvitām | vihāya nṛpaśārdūla gehaṃ śrīrukmaṇīpateḥ || 37 || adyāpi śrūyate ghoṣo dvārvatyāmarṇave hareḥ | avidyo vā savidyo vā brāhmaṇo māmakī tanuḥ || 38 || viṣṇusvāmī raveraṃśaḥ kalerādau mahārṇave | gatvā nītvā harerarcāṃ dvārvatyāṃ sthāpayiṣyati || 39 || taṃ dvārakeśaṃ paśyaṃti manujā ye kalau yuge | sarve kṛtārthatāṃ yāṃti tatra gatvā nṛpeśvaraḥ || 40 || yaḥ śṛṇoti caritraṃ vai golokārohaṇaṃ hareḥ | muktiṃ yadūnāṃ gopānāṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 41 || iti śrīmad‌gargasaṃhitāyāmaśvamedhakhaṇḍe rādhākṛṣṇayorgolokārohaṇaṃ nāma ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 60 || hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||