Chapter 13

बहुलाश्व उवाच - अग्रे चकार किं कार्यं मथुरायां यदूत्तमः । निवासयित्वा स्वज्ञातीन् वदैतन्मुनिसत्तम ॥ १ ॥ श्रीनारद उवाच - परिपूर्णतमः साक्षाद्‌ भगवान् भक्तवत्सलः । सस्मार गोकुलं दीनं गोपगोपालसंकुलम् ॥ २ ॥ एकदाऽऽहूय रहसि सखायं भक्तमुद्धवम् । उवाच भगवान्देवः प्रेमगद्‌गदया गिरा ॥ ३ ॥ श्रीभगवानुवाच - गच्छ शीघ्रं व्रजं हे सखे सुन्दरं श्रीलताकुंजपुंजादिभिर्मंडितम् । शैलकृष्णप्रभाचारुवृदावनं गोपगोपीगणैर्गोकुलं संकुलम् ॥ ४ ॥ एकपत्रं तु नंदाय वै दीयतां वा द्वितीयं यशोदाकरे चैव भोः । वा तृतीयं त्विदं राधिकायै सखे तत्र गत्वा हि तन्मंदिरं सुंदरम् ॥ ५ ॥ वा चतुर्थं सखिभ्यः शिशुभ्यः शुभं कौशलं दीयतां पत्रमेवं पृथक् भोः सखे । गोपिकानां शतेभ्यश्च यूथेभ्य उन्मोहितानां च देयानि पत्राणी च ॥ ६ ॥ मे पिता नंदराजो घृणी मन्मना मे च माता यशोदा स्मरत्याशु माम् । वाक्यवृन्दैः शुभैर्नीतिवित्वं तयोर्मे परां प्रीतिमाराद्‍द्वयोरावह ॥ ७ ॥ मत्प्रिया राधिका मद्वियोगातुरा मन्यते मां विना खं जगन्मोहतः । मद्वियोगाधिमस्या मदुक्तैः पदैर्मोचय त्वं भवान् दक्षिणो वाक्पथे ॥ ८ ॥ गोपबालाः सुदामादयो मत्प्रिया मां सखायं विना तेऽपि मोहातुराः । देहि तेषां सुखं मित्रवच्छ्रीव्रजे स्वल्पकालेन तत्रागमिष्याम्यहम् ॥ ९ ॥ गोपिका मद्वियोगाधिवेगातुरा मन्मनस्काश्च मत्प्राप्तदेहासवः । या मदर्थे च संत्यक्तलोकाबलास्ताः कथं नात्र मंत्रिन् बिभर्मि स्वतः ॥ १० ॥ ता असून् त्यक्तुमत्रोद्यता उद्धव याभिरद्यापि कृच्छ्रैर्धृताश्चासवः । मद्वियोगाधिमासां मदुक्तः पदैर्मोचय त्वं भवान्दक्षिणो वाक्पथे ॥ ११ ॥ येन पूर्वं व्रजादागतोऽहं सखे तं रथं साश्वसूतं रणद्घण्टिकं वै । मे च सारूप्यमद्यैव पीतांबरं वैजयंतीसहस्रच्छदं पंकजम् ॥ १२ ॥ कुण्डले दिव्यरत्‍नप्रभामंडिते कोटिबालार्कदीप्तं मणिं कौस्तुभम् । मे महानादिनीं चारुवंशीं शुभां पुष्पयुक्तां च यष्टिं जगन्मोहिनीम् ॥ १३ ॥ चंदनं सुंदरं दिव्यगंधावृतं बर्हमल्लादिवेषं क्वणन्नूपुरम् । मौलिमेवं गृहाणांगदे उद्धव गच्छ गच्छाशु चाद्यैव मद्वाक्यतः ॥ १४ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्त उद्धवः शीघ्रं नमस्कृत्य कृतांजलिः । कृष्णं प्रदक्षिणीकृत्य रथारुढो व्रजं ययौ ॥ १५ ॥ कोटिशः कोटिशो गावो यत्र यत्र मनोहराः । श्वेतपर्वतसंकाशा दिव्यभूषणभूषिताः ॥ १६ ॥ पयस्विन्यस्तरुण्यश्च शीलरूपगुणैर्युताः । सवत्साः पीतपुच्छाश्च व्रजंत्यो भव्यमूर्तिकाः ॥ १७ ॥ घंटामंजीरझंकाराः किंकिणीजालमंडिताः । हेमतुल्या हेमशृङ्ग्यो हारमालाः स्फुरत्प्रभाः ॥ १८ ॥ पाटला हरितास्ताम्राः पीताः श्यामा विचित्रिताः । धूम्राः कोकिलवर्णाश्च यत्र गावस्त्वनेकधा ॥ १९ ॥ समुद्रवद्दुग्धदाश्च तरुणीकरचित्रिताः । कुरङ्गवद्विलङ्घद्‌भिर्गोवत्सैर्मंडिताः शुभाः ॥ २० ॥ इतस्ततश्चलंतश्च गोगणेषु महावृषाः । दीर्घकन्धरशृङ्गाढ्या यत्र धर्मधुरंधराः ॥ २१ ॥ गोपाला वेत्रहस्ताश्च श्यामवंशीधराः पराः । कृष्णलीलाः प्रगायंतो रागैर्मदनमोहनैः ॥ २२ ॥ दूरात्तमागतं वीक्ष्य ज्ञात्वा कृष्णं व्रजार्भकाः । उचुः परस्परं ते वै कृष्णदर्शनलालसाः ॥ २३ ॥ गोपा उचुः - नंदसूनूः किलायाति सखा योऽयं न संशयः । मेघश्यामः पीतवासाः स्रग्वी कुण्डलमंडितः ॥ २४ ॥ कौस्तुभि कुंडली बिभ्रत्सत्सहस्रदलपंकजम् । तदेव मुकुटं बिभ्रत्कोटिमार्तंडसन्निभम् ॥ २५ ॥ त एवाश्वा रथः सोऽयं किंकिणीजालमंडितः । बलो नास्ति रथे चास्मिन्नेकाकी नंदनंदनः ॥ २६ ॥ श्रीनारद उवाच - एवं वदंतो गोपालाः श्रीदामाद्या विदेहराट् । कृष्णाकृतिं कृष्णसखमाययुः सर्वतो रथम् ॥ २७ ॥ कृष्णो नास्तीति वदतः कोऽयं साक्षात्तदाकृतिः । तान्नमस्कृत्यौपगविः परिरभ्यावदत्पथि ॥ २८ ॥ उद्धव उवाच - गृहाण पत्रं श्रीदामन् कृष्णदत्तं न संशयः । शोकं मा कुरु गोपालैः कुशल्यास्ते हरिः स्वयम् ॥ २९ ॥ यादवानां महत्कार्यं कृत्वाऽथ सबलः प्रभुः । ह्रस्वकालेन चात्रापि भगवानागमिष्यति ॥ ३० ॥ श्रीनारद उवाच - पठित्वा तद्धस्तपत्रं श्रीदामाद्या व्रजार्भकाः । भृशमश्रूणि मुंचंतः प्राहुर्गद्‌गदया गिरा ॥ ३१ ॥ गोपा उचुः - पांथेति निर्मोहिनि नंदसूनौ तनुर्विभूतिश्च धनं बलं च । सर्वा धियः कृष्णमृते व्रजे नः शून्यं प्रजातं हि जगत्समस्तम् ॥ ३२ ॥ क्षणो युगत्वं च घटी महामते प्रयाति मन्वन्तरतां व्रजौकसाम् । यामश्च कल्पं च दिनं विना हरिं वियोगदुःखैर्द्विपरार्धतां गतम् ॥ ३३ ॥ अहर्निशं तं न हि विस्मरामहे दुष्टा घटी सा प्रययौ यया हि सः । मनो हरन्नुद्धव नो वनौकसां वयस्यभावेन सदा कृतागसाम् ॥ ३४ ॥

bahulāśva uvāca - agre cakāra kiṃ kāryaṃ mathurāyāṃ yadūttamaḥ | nivāsayitvā svajñātīn vadaitanmunisattama || 1 || śrīnārada uvāca - paripūrṇatamaḥ sākṣād‌ bhagavān bhaktavatsalaḥ | sasmāra gokulaṃ dīnaṃ gopagopālasaṃkulam || 2 || ekadā''hūya rahasi sakhāyaṃ bhaktamuddhavam | uvāca bhagavāndevaḥ premagad‌gadayā girā || 3 || śrībhagavānuvāca - gaccha śīghraṃ vrajaṃ he sakhe sundaraṃ śrīlatākuṃjapuṃjādibhirmaṃḍitam | śailakṛṣṇaprabhācāruvṛdāvanaṃ gopagopīgaṇairgokulaṃ saṃkulam || 4 || ekapatraṃ tu naṃdāya vai dīyatāṃ vā dvitīyaṃ yaśodākare caiva bhoḥ | vā tṛtīyaṃ tvidaṃ rādhikāyai sakhe tatra gatvā hi tanmaṃdiraṃ suṃdaram || 5 || vā caturthaṃ sakhibhyaḥ śiśubhyaḥ śubhaṃ kauśalaṃ dīyatāṃ patramevaṃ pṛthak bhoḥ sakhe | gopikānāṃ śatebhyaśca yūthebhya unmohitānāṃ ca deyāni patrāṇī ca || 6 || me pitā naṃdarājo ghṛṇī manmanā me ca mātā yaśodā smaratyāśu mām | vākyavṛndaiḥ śubhairnītivitvaṃ tayorme parāṃ prītimārād‍dvayorāvaha || 7 || matpriyā rādhikā madviyogāturā manyate māṃ vinā khaṃ jaganmohataḥ | madviyogādhimasyā maduktaiḥ padairmocaya tvaṃ bhavān dakṣiṇo vākpathe || 8 || gopabālāḥ sudāmādayo matpriyā māṃ sakhāyaṃ vinā te'pi mohāturāḥ | dehi teṣāṃ sukhaṃ mitravacchrīvraje svalpakālena tatrāgamiṣyāmyaham || 9 || gopikā madviyogādhivegāturā manmanaskāśca matprāptadehāsavaḥ | yā madarthe ca saṃtyaktalokābalāstāḥ kathaṃ nātra maṃtrin bibharmi svataḥ || 10 || tā asūn tyaktumatrodyatā uddhava yābhiradyāpi kṛcchrairdhṛtāścāsavaḥ | madviyogādhimāsāṃ maduktaḥ padairmocaya tvaṃ bhavāndakṣiṇo vākpathe || 11 || yena pūrvaṃ vrajādāgato'haṃ sakhe taṃ rathaṃ sāśvasūtaṃ raṇadghaṇṭikaṃ vai | me ca sārūpyamadyaiva pītāṃbaraṃ vaijayaṃtīsahasracchadaṃ paṃkajam || 12 || kuṇḍale divyarat‍naprabhāmaṃḍite koṭibālārkadīptaṃ maṇiṃ kaustubham | me mahānādinīṃ cāruvaṃśīṃ śubhāṃ puṣpayuktāṃ ca yaṣṭiṃ jaganmohinīm || 13 || caṃdanaṃ suṃdaraṃ divyagaṃdhāvṛtaṃ barhamallādiveṣaṃ kvaṇannūpuram | maulimevaṃ gṛhāṇāṃgade uddhava gaccha gacchāśu cādyaiva madvākyataḥ || 14 || śrīnārada uvāca - ityukta uddhavaḥ śīghraṃ namaskṛtya kṛtāṃjaliḥ | kṛṣṇaṃ pradakṣiṇīkṛtya rathāruḍho vrajaṃ yayau || 15 || koṭiśaḥ koṭiśo gāvo yatra yatra manoharāḥ | śvetaparvatasaṃkāśā divyabhūṣaṇabhūṣitāḥ || 16 || payasvinyastaruṇyaśca śīlarūpaguṇairyutāḥ | savatsāḥ pītapucchāśca vrajaṃtyo bhavyamūrtikāḥ || 17 || ghaṃṭāmaṃjīrajhaṃkārāḥ kiṃkiṇījālamaṃḍitāḥ | hematulyā hemaśṛṅgyo hāramālāḥ sphuratprabhāḥ || 18 || pāṭalā haritāstāmrāḥ pītāḥ śyāmā vicitritāḥ | dhūmrāḥ kokilavarṇāśca yatra gāvastvanekadhā || 19 || samudravaddugdhadāśca taruṇīkaracitritāḥ | kuraṅgavadvilaṅghad‌bhirgovatsairmaṃḍitāḥ śubhāḥ || 20 || itastataścalaṃtaśca gogaṇeṣu mahāvṛṣāḥ | dīrghakandharaśṛṅgāḍhyā yatra dharmadhuraṃdharāḥ || 21 || gopālā vetrahastāśca śyāmavaṃśīdharāḥ parāḥ | kṛṣṇalīlāḥ pragāyaṃto rāgairmadanamohanaiḥ || 22 || dūrāttamāgataṃ vīkṣya jñātvā kṛṣṇaṃ vrajārbhakāḥ | ucuḥ parasparaṃ te vai kṛṣṇadarśanalālasāḥ || 23 || gopā ucuḥ - naṃdasūnūḥ kilāyāti sakhā yo'yaṃ na saṃśayaḥ | meghaśyāmaḥ pītavāsāḥ sragvī kuṇḍalamaṃḍitaḥ || 24 || kaustubhi kuṃḍalī bibhratsatsahasradalapaṃkajam | tadeva mukuṭaṃ bibhratkoṭimārtaṃḍasannibham || 25 || ta evāśvā rathaḥ so'yaṃ kiṃkiṇījālamaṃḍitaḥ | balo nāsti rathe cāsminnekākī naṃdanaṃdanaḥ || 26 || śrīnārada uvāca - evaṃ vadaṃto gopālāḥ śrīdāmādyā videharāṭ | kṛṣṇākṛtiṃ kṛṣṇasakhamāyayuḥ sarvato ratham || 27 || kṛṣṇo nāstīti vadataḥ ko'yaṃ sākṣāttadākṛtiḥ | tānnamaskṛtyaupagaviḥ parirabhyāvadatpathi || 28 || uddhava uvāca - gṛhāṇa patraṃ śrīdāman kṛṣṇadattaṃ na saṃśayaḥ | śokaṃ mā kuru gopālaiḥ kuśalyāste hariḥ svayam || 29 || yādavānāṃ mahatkāryaṃ kṛtvā'tha sabalaḥ prabhuḥ | hrasvakālena cātrāpi bhagavānāgamiṣyati || 30 || śrīnārada uvāca - paṭhitvā taddhastapatraṃ śrīdāmādyā vrajārbhakāḥ | bhṛśamaśrūṇi muṃcaṃtaḥ prāhurgad‌gadayā girā || 31 || gopā ucuḥ - pāṃtheti nirmohini naṃdasūnau tanurvibhūtiśca dhanaṃ balaṃ ca | sarvā dhiyaḥ kṛṣṇamṛte vraje naḥ śūnyaṃ prajātaṃ hi jagatsamastam || 32 || kṣaṇo yugatvaṃ ca ghaṭī mahāmate prayāti manvantaratāṃ vrajaukasām | yāmaśca kalpaṃ ca dinaṃ vinā hariṃ viyogaduḥkhairdviparārdhatāṃ gatam || 33 || aharniśaṃ taṃ na hi vismarāmahe duṣṭā ghaṭī sā prayayau yayā hi saḥ | mano harannuddhava no vanaukasāṃ vayasyabhāvena sadā kṛtāgasām || 34 ||