Chapter 49

बहुलाश्व उवाच - कथं चकार विधिवद्‌राजसूयाध्वरं नृपः ॥ एतन्मे ब्रूही विप्रेन्द्र त्वं परावरवित्तमः ॥१॥ श्रीनारद उवाच - अथोग्रसेनो नृपतिः सर्वधर्मभृतां वरः ॥ श्रीकृष्णेन सहायेन क्रतुराजं चकार ह ॥२॥ गर्गाद्यदुकुलाचार्यान्मुहूर्तं बोध्य यत्‍नतः ॥ बंधुभ्यः प्रददौ राजन्सुहृद्‌भ्योऽपि निमंत्रणम् ॥३॥ भक्त्या परमयाऽऽहूता ऋषयो मुनयो द्विजाः ॥ आजग्मुर्द्वारकां सर्वे पुत्रशिष्यैः समावृताः ॥४॥ वेदव्यासः शुकः साक्षान्मैत्रेयोऽथ पराशरः ॥ पैलः सुमंतुर्दुर्वासा वैशंपायन इत्यपि ॥५॥ जैमिनिर्भार्गवो रामो दत्तात्रेयोऽसितो मुनिः ॥ अंगिरा वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठः कण्व एव च ॥६॥ विश्वामित्रः शतानन्दो भारद्वाजोऽथ गौतमः ॥ कपिलः सनकाद्याश्च विभांडश्च पतञ्जलिः ॥७॥ द्रोणः कृपः प्राड्‌विपाकः शांडिल्यो मुनिसत्तमः ॥ अन्ये च मुनयो राजन्सशिष्याश्च समागताः ॥८॥ ब्रह्मा शिवो जंभभेदी देवा रुद्रगणास्तथा ॥ आदित्या मरुतः सर्वे वसवो ह्यग्नयोऽश्विनौ ॥९॥ यमोऽथ वरुणः सोमो धनदो गणनायकः ॥ सिद्धा विद्याधराश्चैव गंधर्वाः किन्नरादयः ॥१०॥ गंधर्वाप्सरसः सर्वा विद्याधर्य्यः समागताः ॥ वेताला दानवा दैत्याः प्रल्हादो बलिना सह ॥११॥ रक्षोभिर्भीषणैः सार्द्धं लंकाधीशो विभीषणः ॥ सर्वैश्च वानरैः सार्द्धं हनुमान् वायुनन्दनः ॥१२॥ ऋक्षैश्च दंष्ट्रिभिः सार्द्धं जांबवानृक्षराड्बली ॥ सर्वैश्च पक्षिभिः सार्द्धं गरुडः पक्षिराड्बली ॥१३॥ सर्वैः सरीसृपैः सार्द्धं वासुकिर्नागराड्बली ॥ गोरूपधारिणी पृथ्वी सर्वाभिः कामधेनुभिः ॥१४॥ सर्वैः शैलैर्मूर्तिमद्‌भिः सुमेरुश्च हिमाचलः ॥ गुल्मवृक्षलताभिश्च वटः साक्षात्प्रयागराट् ॥१५॥ महानदीभिः सहिता श्रीगंगा यमुनानदी ॥ पारावाराः सप्त तथा रत्‍नोपायनसंयुताः ॥१६॥ आजग्मुरुग्रसेनस्य राजसूयस्य चाध्वरे ॥ सप्तस्वरास्त्रयो ग्रामा नवारण्या नवोषराः ॥१७॥ चतुर्दशैव गुह्यानि विख्यातानि महीतले ॥ तीर्थराजः प्रयागश्च पुष्करं बद्रिकाश्रमः ॥१८॥ सिद्धाश्रमो विनशनं कुण्डैः सर्वैः सरोवरैः ॥ वनानि दण्डकादीनि सर्वैश्चोपवनैः सह ॥१९॥ क्षेत्रैः समग्रैर्विमलैरेते तत्र समाययुः ॥ श्रीमद्‌गोवर्धनो नाम गिरिराजो व्रजाद्धरिम् ॥२०॥ वृन्दावनव्रजवनैः सरः कुण्डैः समाययौ ॥ कीर्तिर्यशोमतिः साक्षाद्‌गोपीभिर्गोपिकेश्वरी ॥२१॥ श्रीराधा शिबिकारूढा सखीसंघैश्च कोटिभिः ॥ शतयूथश्च गोपीनां द्वारकां प्रययौ मुदा ॥२२॥ तासां वासो यत्र यत्र गोपीभूमिश्च साभवत् ॥ तदंगराज संजातं गोपीचन्दनमेव हि ॥२३॥ गोपीचंदनलिप्तांगो नरो नारायणो भवेत् ॥ चतुर्वर्णास्तथा सर्वे आजग्मुस्तस्य चाध्वरे ॥२४॥ धृतराष्ट्रो बुद्धिचक्षुः साक्षद्‍दुर्योधनः कलिः ॥ शाल्वो भीष्मश्च कर्णश्च कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥२५॥ भीमोऽर्जुनोऽथ नकुलः सहदेवस्तथापरे ॥ दमघोषो वृद्धशर्मा जयसेनो महानृपः ॥२६॥ धृष्टकेतुर्भीष्मकश्च नाग्नजित्कौशलेश्वरः ॥ बृहत्सेनो धृतिः साक्षान्मैथिलेशः पितामहः ॥२६॥ अन्येऽपि तत्र राजानः सुहृत्संबंधिबांधवाः ॥ सहस्त्रीभिस्तथा पौत्रेः पुत्रैराजग्मुरध्वरम् ॥२८॥

bahulāśva uvāca - kathaṃ cakāra vidhivad‌rājasūyādhvaraṃ nṛpaḥ || etanme brūhī viprendra tvaṃ parāvaravittamaḥ ||1|| śrīnārada uvāca - athograseno nṛpatiḥ sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ || śrīkṛṣṇena sahāyena kraturājaṃ cakāra ha ||2|| gargādyadukulācāryānmuhūrtaṃ bodhya yat‍nataḥ || baṃdhubhyaḥ pradadau rājansuhṛd‌bhyo'pi nimaṃtraṇam ||3|| bhaktyā paramayā''hūtā ṛṣayo munayo dvijāḥ || ājagmurdvārakāṃ sarve putraśiṣyaiḥ samāvṛtāḥ ||4|| vedavyāsaḥ śukaḥ sākṣānmaitreyo'tha parāśaraḥ || pailaḥ sumaṃturdurvāsā vaiśaṃpāyana ityapi ||5|| jaiminirbhārgavo rāmo dattātreyo'sito muniḥ || aṃgirā vāmadevo'trirvasiṣṭhaḥ kaṇva eva ca ||6|| viśvāmitraḥ śatānando bhāradvājo'tha gautamaḥ || kapilaḥ sanakādyāśca vibhāṃḍaśca patañjaliḥ ||7|| droṇaḥ kṛpaḥ prāḍ‌vipākaḥ śāṃḍilyo munisattamaḥ || anye ca munayo rājansaśiṣyāśca samāgatāḥ ||8|| brahmā śivo jaṃbhabhedī devā rudragaṇāstathā || ādityā marutaḥ sarve vasavo hyagnayo'śvinau ||9|| yamo'tha varuṇaḥ somo dhanado gaṇanāyakaḥ || siddhā vidyādharāścaiva gaṃdharvāḥ kinnarādayaḥ ||10|| gaṃdharvāpsarasaḥ sarvā vidyādharyyaḥ samāgatāḥ || vetālā dānavā daityāḥ pralhādo balinā saha ||11|| rakṣobhirbhīṣaṇaiḥ sārddhaṃ laṃkādhīśo vibhīṣaṇaḥ || sarvaiśca vānaraiḥ sārddhaṃ hanumān vāyunandanaḥ ||12|| ṛkṣaiśca daṃṣṭribhiḥ sārddhaṃ jāṃbavānṛkṣarāḍbalī || sarvaiśca pakṣibhiḥ sārddhaṃ garuḍaḥ pakṣirāḍbalī ||13|| sarvaiḥ sarīsṛpaiḥ sārddhaṃ vāsukirnāgarāḍbalī || gorūpadhāriṇī pṛthvī sarvābhiḥ kāmadhenubhiḥ ||14|| sarvaiḥ śailairmūrtimad‌bhiḥ sumeruśca himācalaḥ || gulmavṛkṣalatābhiśca vaṭaḥ sākṣātprayāgarāṭ ||15|| mahānadībhiḥ sahitā śrīgaṃgā yamunānadī || pārāvārāḥ sapta tathā rat‍nopāyanasaṃyutāḥ ||16|| ājagmurugrasenasya rājasūyasya cādhvare || saptasvarāstrayo grāmā navāraṇyā navoṣarāḥ ||17|| caturdaśaiva guhyāni vikhyātāni mahītale || tīrtharājaḥ prayāgaśca puṣkaraṃ badrikāśramaḥ ||18|| siddhāśramo vinaśanaṃ kuṇḍaiḥ sarvaiḥ sarovaraiḥ || vanāni daṇḍakādīni sarvaiścopavanaiḥ saha ||19|| kṣetraiḥ samagrairvimalairete tatra samāyayuḥ || śrīmad‌govardhano nāma girirājo vrajāddharim ||20|| vṛndāvanavrajavanaiḥ saraḥ kuṇḍaiḥ samāyayau || kīrtiryaśomatiḥ sākṣād‌gopībhirgopikeśvarī ||21|| śrīrādhā śibikārūḍhā sakhīsaṃghaiśca koṭibhiḥ || śatayūthaśca gopīnāṃ dvārakāṃ prayayau mudā ||22|| tāsāṃ vāso yatra yatra gopībhūmiśca sābhavat || tadaṃgarāja saṃjātaṃ gopīcandanameva hi ||23|| gopīcaṃdanaliptāṃgo naro nārāyaṇo bhavet || caturvarṇāstathā sarve ājagmustasya cādhvare ||24|| dhṛtarāṣṭro buddhicakṣuḥ sākṣad‍duryodhanaḥ kaliḥ || śālvo bhīṣmaśca karṇaśca kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||25|| bhīmo'rjuno'tha nakulaḥ sahadevastathāpare || damaghoṣo vṛddhaśarmā jayaseno mahānṛpaḥ ||26|| dhṛṣṭaketurbhīṣmakaśca nāgnajitkauśaleśvaraḥ || bṛhatseno dhṛtiḥ sākṣānmaithileśaḥ pitāmahaḥ ||26|| anye'pi tatra rājānaḥ suhṛtsaṃbaṃdhibāṃdhavāḥ || sahastrībhistathā pautreḥ putrairājagmuradhvaram ||28||