Chapter 1

बहुलाश्व उवाच - कथं दधार भगवान् गिरिं गोवर्धनं वरम् । उच्छिलींध्रं यथा बालो ह्स्तेनैकेन लीलया ॥ १ ॥ परिपूर्णतमस्यास्य श्रीकृष्णस्य महात्मनः । वदैतच्चरितं दिव्यमद्‌भुतं मुनिसत्तम ॥ २ ॥ श्रीनारद उवाच - वार्षिकं हि करं राज्ञे यथा शक्राय वै तथा । बलिं ददुः प्रावृडन्ते गोपाः सर्वे कृषीवलाः ॥ ३ ॥ महेन्द्रयागसंभारचयं दृष्ट्वैकदा हरिः । नन्दं पप्रच्छ सदसि वल्लभानां च शृण्वताम् ॥ ४ ॥ श्रीभगवानुवाच - शक्रस्य पूजनं ह्येतत्किं फलं चास्य विद्यते । लौकिकं वा वदन्त्येतदथवा पारलौकिकम् ॥ ५ ॥ श्रीनन्द उवाच - शक्रस्य पूजनं ह्येतद्‌भुक्तिमुक्तिकरं परम् । एतद्विना नरो भूमौ जायते न सुखी क्वचित् ॥ ६ ॥ श्रीभगवानुवाच - शक्रादयो देवगणाश्च सर्वतो भुंजन्ति ये स्वर्गसुखं स्वकर्मभिः । विशन्ति ते मर्त्यपदं शुभक्षये तत्सेवनं विद्धि न मुक्तिकारणम् ॥ ७ ॥ भयं भवेद्वै परमेष्ठिने यतो वार्ता तु का कौ किल तत्कृतात्मनाम् । तस्मात्परं कालमनंतमेव हि सर्वं बलिष्ठं सुबुधा विदुः परे ॥ ८ ॥ ततस्तमाश्रित्य सुकर्मभिः परं भजेद्धरिं यज्ञपतिं सुरेश्वरम् । विसृज्य सर्वं मनसा कृतेः फलं व्रजेत्परं मोक्षमसौ न चान्यथा ॥ ९ ॥ गोविप्रसाध्वग्निसुराः श्रुतिस्तथा धर्मश्च यज्ञाधिपतेर्विभूतयः । धिष्ण्येषु चैतेषु हरिं भजन्ति ये सदा त्विहामुत्र सुखं व्रजन्ति ते ॥ १० ॥ समुत्थितोऽसौ हरिवक्षसो गिरि- र्गोवर्धनो नाम गिरीन्द्रराजराट् । समागतो ह्यत्र पुलस्त्यतेजसा यद्दर्शनाज्जन्म पुनर्न विद्यते ॥ ११ ॥ सम्पूज्य गोविप्रसुरान्महाद्रये दातव्यमद्यैव परं ह्युपायनम् । एष प्रियो मे मखराज एव हि न चेद्यथेच्छास्ति तथा कुरु व्रज ॥ १२ ॥ श्रीनारद उवाच - तेषां मध्येऽथ सन्नन्दो गोपो वृद्धोऽतिनीतिवित् । अतिप्रसन्नः श्रीकृष्णमाह नन्दस्य शृण्वतः ॥ १३ ॥ सनंद उवाच - हे नन्दसूनो हे तात त्वं साक्षाज्ज्ञानशेवधिः । कर्तव्या केन विधिना पूजाऽद्रेर्वद तत्त्वतः ॥ १४ ॥ श्रीभगवानुवाच - आलिप्य गोमयेनापि गिरिराजभुवं ह्यधः । धृत्वाऽथ सर्वसम्भारं भक्तियुक्तो जितेन्द्रियः ॥ १५ ॥ सहस्रशीर्षामंत्रेणाद्रये स्नानं च कारयेत् । गंगाजलेन यमुनाजलेनापि द्विजैः सह ॥ १६ ॥ शुक्लगोदुग्धधाराभिस्ततः पञ्चामृतैर्गिरिम् । स्नापयित्वा गन्धपुष्पैः पुनः कृष्णाजलेन वै ॥ १७ ॥ वस्त्रं दिव्यं च नैवेद्यमासनं सर्वतोऽधिकम् । मालालंकारनिचयं दत्त्वा दीपावलिं पराम् ॥ १८ ॥ ततः प्रदक्षिणां कुर्यान्नमस्कुर्यात्ततः परम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा त्विदमेतदुदीरयेत् ॥ १९ ॥ नमो वृन्दावनाङ्काय तुभ्यं गोलोकमौलिने । पूर्णब्रह्मातपत्राय नमो गोवर्धनाय च ॥ २० ॥ पुष्पांजलिं ततः कुर्यान्नीराजनमतः परम् । घण्टकांस्यमृदङ्गाद्यैर्वादित्रैर्मधुरस्वनैः ॥ २१ ॥ वेदाहमेतं मंत्रेण वर्षलाजैः समाचरेत् । तत्समीपे चान्नकूटं कुर्याच्छ्रद्धासमन्वितः ॥ २२ ॥ कचोलानां चतुःषष्टिपञ्चपंक्तिसमन्वितम् । तुलसीदलमिश्रैश्च श्रीगंगायमुनाजलैः ॥ २३ ॥ षट्पञ्चाशत्तमैर्भागैः कुर्यात्सेवां समाहितः । ततोऽग्नीन् ब्राह्मणान्पूज्य गाः सुरान् गन्धपुष्पकैः ॥ २४ ॥ भोजयित्वा द्विजवरान् सौगंधैर्मिष्टभोजनैः । अन्येभ्यश्चाश्वपाकेभ्यो दद्याद्‌भोजनमुत्तमम् ॥ २५ ॥ गोपीगोपालवृन्दैश्च गवां नृत्यं च कारयेत् । मंगलैर्जयशब्दैश्च कुर्याद्‌गोवर्द्धनोत्सवम् ॥ २६ ॥ यत्र गोवर्धनाभावस्तत्र पूजाविधिं शृणु । गोमयैर्वर्द्धनं कुर्यात्तदाकारं परोन्नतम् ॥ २७ ॥ पुष्पव्यूहैर्लताजालैरिषिकाभिः समन्वितः । पूजनीयः सदा मर्त्यैर्गिरिर्गोवर्धनो भुवि ॥ २८ ॥ शिलासमानं पुरटं क्षिप्त्वाऽद्रौ तच्छिलां नयेत् । गृह्णीयाद्यो विना स्वर्णं स महारौरवं व्रजेत् ॥ २९ ॥ शालग्रामस्य देवस्य सेवनं कारयेत्सदा । पातकं न स्पृशेत्तं वै पद्मपत्रं यथा जलम् ॥ ३० ॥ गिरिराजशिलासेवां यः करोति द्विजोत्तमः । सप्तद्वीपमहीतीर्थावगाहफलमेति सः ॥ ३१ ॥ गिरिराजमहापूजां वर्षे वर्षे करोति यः । इह सर्वसुखं भुक्त्वाऽमुत्र मोक्षं प्रयाति सः ॥ ३२ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां श्रीगिरिराजखण्डे श्रीनारद बहुलाश्व संवादे श्रीगिरिराजपूजाविधिवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

bahulāśva uvāca - kathaṃ dadhāra bhagavān giriṃ govardhanaṃ varam | ucchilīṃdhraṃ yathā bālo hstenaikena līlayā || 1 || paripūrṇatamasyāsya śrīkṛṣṇasya mahātmanaḥ | vadaitaccaritaṃ divyamad‌bhutaṃ munisattama || 2 || śrīnārada uvāca - vārṣikaṃ hi karaṃ rājñe yathā śakrāya vai tathā | baliṃ daduḥ prāvṛḍante gopāḥ sarve kṛṣīvalāḥ || 3 || mahendrayāgasaṃbhāracayaṃ dṛṣṭvaikadā hariḥ | nandaṃ papraccha sadasi vallabhānāṃ ca śṛṇvatām || 4 || śrībhagavānuvāca - śakrasya pūjanaṃ hyetatkiṃ phalaṃ cāsya vidyate | laukikaṃ vā vadantyetadathavā pāralaukikam || 5 || śrīnanda uvāca - śakrasya pūjanaṃ hyetad‌bhuktimuktikaraṃ param | etadvinā naro bhūmau jāyate na sukhī kvacit || 6 || śrībhagavānuvāca - śakrādayo devagaṇāśca sarvato bhuṃjanti ye svargasukhaṃ svakarmabhiḥ | viśanti te martyapadaṃ śubhakṣaye tatsevanaṃ viddhi na muktikāraṇam || 7 || bhayaṃ bhavedvai parameṣṭhine yato vārtā tu kā kau kila tatkṛtātmanām | tasmātparaṃ kālamanaṃtameva hi sarvaṃ baliṣṭhaṃ subudhā viduḥ pare || 8 || tatastamāśritya sukarmabhiḥ paraṃ bhajeddhariṃ yajñapatiṃ sureśvaram | visṛjya sarvaṃ manasā kṛteḥ phalaṃ vrajetparaṃ mokṣamasau na cānyathā || 9 || goviprasādhvagnisurāḥ śrutistathā dharmaśca yajñādhipatervibhūtayaḥ | dhiṣṇyeṣu caiteṣu hariṃ bhajanti ye sadā tvihāmutra sukhaṃ vrajanti te || 10 || samutthito'sau harivakṣaso giri- rgovardhano nāma girīndrarājarāṭ | samāgato hyatra pulastyatejasā yaddarśanājjanma punarna vidyate || 11 || sampūjya goviprasurānmahādraye dātavyamadyaiva paraṃ hyupāyanam | eṣa priyo me makharāja eva hi na cedyathecchāsti tathā kuru vraja || 12 || śrīnārada uvāca - teṣāṃ madhye'tha sannando gopo vṛddho'tinītivit | atiprasannaḥ śrīkṛṣṇamāha nandasya śṛṇvataḥ || 13 || sanaṃda uvāca - he nandasūno he tāta tvaṃ sākṣājjñānaśevadhiḥ | kartavyā kena vidhinā pūjā'drervada tattvataḥ || 14 || śrībhagavānuvāca - ālipya gomayenāpi girirājabhuvaṃ hyadhaḥ | dhṛtvā'tha sarvasambhāraṃ bhaktiyukto jitendriyaḥ || 15 || sahasraśīrṣāmaṃtreṇādraye snānaṃ ca kārayet | gaṃgājalena yamunājalenāpi dvijaiḥ saha || 16 || śuklagodugdhadhārābhistataḥ pañcāmṛtairgirim | snāpayitvā gandhapuṣpaiḥ punaḥ kṛṣṇājalena vai || 17 || vastraṃ divyaṃ ca naivedyamāsanaṃ sarvato'dhikam | mālālaṃkāranicayaṃ dattvā dīpāvaliṃ parām || 18 || tataḥ pradakṣiṇāṃ kuryānnamaskuryāttataḥ param | kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā tvidametadudīrayet || 19 || namo vṛndāvanāṅkāya tubhyaṃ golokamauline | pūrṇabrahmātapatrāya namo govardhanāya ca || 20 || puṣpāṃjaliṃ tataḥ kuryānnīrājanamataḥ param | ghaṇṭakāṃsyamṛdaṅgādyairvāditrairmadhurasvanaiḥ || 21 || vedāhametaṃ maṃtreṇa varṣalājaiḥ samācaret | tatsamīpe cānnakūṭaṃ kuryācchraddhāsamanvitaḥ || 22 || kacolānāṃ catuḥṣaṣṭipañcapaṃktisamanvitam | tulasīdalamiśraiśca śrīgaṃgāyamunājalaiḥ || 23 || ṣaṭpañcāśattamairbhāgaiḥ kuryātsevāṃ samāhitaḥ | tato'gnīn brāhmaṇānpūjya gāḥ surān gandhapuṣpakaiḥ || 24 || bhojayitvā dvijavarān saugaṃdhairmiṣṭabhojanaiḥ | anyebhyaścāśvapākebhyo dadyād‌bhojanamuttamam || 25 || gopīgopālavṛndaiśca gavāṃ nṛtyaṃ ca kārayet | maṃgalairjayaśabdaiśca kuryād‌govarddhanotsavam || 26 || yatra govardhanābhāvastatra pūjāvidhiṃ śṛṇu | gomayairvarddhanaṃ kuryāttadākāraṃ paronnatam || 27 || puṣpavyūhairlatājālairiṣikābhiḥ samanvitaḥ | pūjanīyaḥ sadā martyairgirirgovardhano bhuvi || 28 || śilāsamānaṃ puraṭaṃ kṣiptvā'drau tacchilāṃ nayet | gṛhṇīyādyo vinā svarṇaṃ sa mahārauravaṃ vrajet || 29 || śālagrāmasya devasya sevanaṃ kārayetsadā | pātakaṃ na spṛśettaṃ vai padmapatraṃ yathā jalam || 30 || girirājaśilāsevāṃ yaḥ karoti dvijottamaḥ | saptadvīpamahītīrthāvagāhaphalameti saḥ || 31 || girirājamahāpūjāṃ varṣe varṣe karoti yaḥ | iha sarvasukhaṃ bhuktvā'mutra mokṣaṃ prayāti saḥ || 32 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ śrīgirirājakhaṇḍe śrīnārada bahulāśva saṃvāde śrīgirirājapūjāvidhivarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 || hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||