Chapter 3

श्रीनारद उवाच - अथ मन्मुखतः श्रुत्वा स्वात्मयागस्य नाशनम् । गोवर्धनोत्सवं जातं कोपं चक्रे पुरन्दरः ॥ १ ॥ सांवर्तकं नाम गणं प्रलये मुक्तबंधनम् । इन्द्रो व्रजविनाशाय प्रेषयामास सत्वरम् ॥ २ ॥ अथ मेघगणाः क्रुद्धा ध्वनंतश्चित्रवर्णिनः । कृष्णाभाः पीतभाः केचित्केचिच्च हरितप्रभाः ॥ ३ ॥ इन्द्रगोपनिभाः केचित्केचित्कर्पूरवत्प्रभाः । नानाविधाश्च ये मेघा नीलपंकजसुप्रभाः ॥ ४ ॥ हस्तितुल्यान्वारिबिन्दून् ववृषुस्ते मदोद्धताः । हस्तिशुंडासमाभिश्च धाराभिश्चंचलाश्च ये ॥ ५ ॥ निपेतुः कोटिशश्चाद्रिकूटतुल्योपला भृशम् । वाता ववुः प्रचण्डाश्च क्षेपयन्तस्तरून् गृहान् ॥ ६ ॥ प्रचण्डा वज्रपातानां मेघानामन्तकारिणाम् । महाशब्दोऽभवद्‌भूमौ मैथिलेन्द्र भयंकरः ॥ ७ ॥ ननाद तेन ब्रह्माण्डं सप्तलोकैर्बिलैः सह । विचेलुर्दिग्गजास्तारा ह्यपतन्भूमिमण्डलम् ॥ ८ ॥ भयभीता गोपमुख्याः सकुटुम्बा जिगीषवः । शिशुन्स्वान्स्वान्पुरस्कृत्य नन्दमन्दिरमाययुः ॥ ९ ॥ श्रीनन्दनन्दनं नत्वा सबलं परमेश्वरम् । उचुर्व्रजौकसः सर्वे भयार्ताः शरणं गताः ॥ १० ॥ गोपा उचुः - राम राम महाबाहो कृष्ण कृष्ण व्रजेश्वर । पाहि पाहि महाकष्टादिन्द्रदत्तान्निजान्जनान् ॥ ११ ॥ हित्वेन्द्रयागं त्वद्वाक्यात्कृतो गोवर्धनोत्सवः । अद्य शक्रे प्रकुपिते कर्तव्यं किं वदाशु नः ॥ १२ ॥ श्रीनारद उवाच - व्याकुलं गोकुलं वीक्ष्य गोपीगोपालसंकुलम् । सवत्सकं गोकुलं च गोपानाह निराकुलः ॥ १३ ॥ श्रीभगवानुवाच - मा भैष्ट याताद्रितटं सर्वैः परिकरैः सह । वः पूजा प्रहृता येन स रक्षां संविधास्यति ॥ १४ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्त्वा स्वजनैः सार्द्धमेत्य गोवर्धनं हरिः । समुत्पाट्य दधाराद्रिं हस्तेनैकेन लीलया ॥ १५ ॥ यथोच्छिलींध्रं शिशुरश्रमो गजः स्वपुष्करेणैव च पुष्करं गिरिम् । धृत्वा बभौ श्रीव्रजराजनन्दनः कृपाकरोऽसौ करुणामयः प्रभुः ॥ १६ ॥ अथाह गोपान्विशताद्रिगर्तं हे तात मातर्व्रजवल्लभेशाः । सोपस्करैः सर्वधनैश्च गोभि- रत्रैव शक्रस्य भयं न किंचित् ॥ १७ ॥ इत्थं हरेर्वचः श्रुत्वा गोपा गोधनसंयुताः । सकुटुम्बोपस्करैश्च विविशुः श्रीगिरेस्तलम् ॥ १८ ॥ वयस्या बालकाः सर्वे कृष्णोक्ताः सबला नृप । स्वान्स्वांश्च लगुडानद्रेरवष्टंभान्प्रचक्रिरे ॥ १९ ॥ जलौघमागतं वीक्ष्य भगवांस्तद्‌गिरेरधः । सुदर्शनं तथा शेषं मनसाऽऽज्ञां चकार ह ॥ २० ॥ कोटिसूर्यप्रभं चाद्रेरूर्ध्वं चक्रं सुदर्शनम् । धारासंपातमपिबदगस्त्य इव मैथिल ॥ २१ ॥ अधोऽधस्तं गिरेः शेषः कुण्डलीभूत आस्थितः । रुरोध तज्जलं दीर्घं यथा वेला महोदधिम् ॥ २२ ॥ सप्ताहं सुस्थिरस्तस्थौ गोवर्धनधरो हरिः । श्रीकृष्णचंद्रं पश्यंतश्चकोरा इव ते स्थिताः ॥ २३ ॥ मत्तमैरावतं नागं समारुह्य पुरन्दरः । ससैन्यः क्रोधसंयुक्तो व्रजमण्डलमाययौ ॥ २४ ॥ दूराच्चिक्षेप वज्रं स्वं नंदगोष्ठजिघांसया । स्तंभयामास शक्रस्य सवज्रं माधवो भुजम् ॥ २५ ॥ भयभीतस्तदा शक्रः सांवर्तकगणैः सह । दुद्राव सहसा देवैर्यथेभः सिंहताडितः ॥ २६ ॥ तदैवार्कोदयो जातो गता मेघा इतस्ततः । वाता उपरताः सद्यो नद्यः स्वल्पजला नृप ॥ २७ ॥ विपंकं भूतलं जातं निर्मलं खं बभूव ह । चतुष्पदाः पक्षिणश्च सुखमापुस्ततस्ततः ॥ २८ ॥ हरिणोक्तास्तदा गोपा निर्ययुर्गिरिगर्ततः । स्वं स्वं धनं गोधनं च समादाय शनैः शनैः ॥ २९ ॥ निर्यातेति वयस्यांश्च प्राह गोवर्धनोद्धरः । ते तमाहुश्च निर्गच्छ धारयामोऽद्रिमोजसा ॥ ३० ॥ इति वादपरान् गोपान् गोवर्धनधरो हरिः । तदर्द्धं च गिरेर्भारं प्रादात्तेभ्यो महामनाः ॥ ३१ ॥ पतितास्तेन भारेण गोपबालाश्च निर्बलाः ॥ ३२ ॥ करेण तान् समुत्थाप्य स्वस्थाने पूर्ववद्‌गिरिम् । सर्वेषां पश्यतां कृष्णः स्थापयामास लीलया ॥ ३३ ॥ तदैव गोपीगणगोपमुख्याः सम्पूज्य कृष्णं नृप नन्दसूनुम् । गन्धाक्षताद्यैर्दधिदुग्धभोगै- र्ज्ञात्वा परं नेमुरतीव सर्वे ॥ ३४ ॥ नन्दो यशोदा नृप रोहिणी च बलश्च सन्नन्दमुखाश्च वृद्धाः। आलिंग्य कृष्णं प्रददुर्धनानि शुभाशिषा संयुयुजुर्घृणार्ताः ॥ ३५ ॥ संश्लाघ्य तं गायनवाद्यतत्परा नृत्यन्त आरान्नृप नन्दनन्दनम् । आजग्मुरेव स्वगृहान्व्रजौकसो हरिं पुरस्कृत्य मनोरथं गताः ॥ ३६ ॥ तदैव देवा ववृषुः प्रहर्षिताः पुष्पैः शुभैः सुन्दरनन्दनोद्‌भवैः । जगुर्यशः श्रीगिरिराजधारिणो गन्धर्वमुख्या दिवि सिद्धसङ्घाः ॥ ३७ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां श्रीगिरिराजखण्डे श्रीनारदबहुलाश्वसंवादे गोवर्धनोद्धरणं नाम तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrīnārada uvāca - atha manmukhataḥ śrutvā svātmayāgasya nāśanam | govardhanotsavaṃ jātaṃ kopaṃ cakre purandaraḥ || 1 || sāṃvartakaṃ nāma gaṇaṃ pralaye muktabaṃdhanam | indro vrajavināśāya preṣayāmāsa satvaram || 2 || atha meghagaṇāḥ kruddhā dhvanaṃtaścitravarṇinaḥ | kṛṣṇābhāḥ pītabhāḥ kecitkecicca haritaprabhāḥ || 3 || indragopanibhāḥ kecitkecitkarpūravatprabhāḥ | nānāvidhāśca ye meghā nīlapaṃkajasuprabhāḥ || 4 || hastitulyānvāribindūn vavṛṣuste madoddhatāḥ | hastiśuṃḍāsamābhiśca dhārābhiścaṃcalāśca ye || 5 || nipetuḥ koṭiśaścādrikūṭatulyopalā bhṛśam | vātā vavuḥ pracaṇḍāśca kṣepayantastarūn gṛhān || 6 || pracaṇḍā vajrapātānāṃ meghānāmantakāriṇām | mahāśabdo'bhavad‌bhūmau maithilendra bhayaṃkaraḥ || 7 || nanāda tena brahmāṇḍaṃ saptalokairbilaiḥ saha | vicelurdiggajāstārā hyapatanbhūmimaṇḍalam || 8 || bhayabhītā gopamukhyāḥ sakuṭumbā jigīṣavaḥ | śiśunsvānsvānpuraskṛtya nandamandiramāyayuḥ || 9 || śrīnandanandanaṃ natvā sabalaṃ parameśvaram | ucurvrajaukasaḥ sarve bhayārtāḥ śaraṇaṃ gatāḥ || 10 || gopā ucuḥ - rāma rāma mahābāho kṛṣṇa kṛṣṇa vrajeśvara | pāhi pāhi mahākaṣṭādindradattānnijānjanān || 11 || hitvendrayāgaṃ tvadvākyātkṛto govardhanotsavaḥ | adya śakre prakupite kartavyaṃ kiṃ vadāśu naḥ || 12 || śrīnārada uvāca - vyākulaṃ gokulaṃ vīkṣya gopīgopālasaṃkulam | savatsakaṃ gokulaṃ ca gopānāha nirākulaḥ || 13 || śrībhagavānuvāca - mā bhaiṣṭa yātādritaṭaṃ sarvaiḥ parikaraiḥ saha | vaḥ pūjā prahṛtā yena sa rakṣāṃ saṃvidhāsyati || 14 || śrīnārada uvāca - ityuktvā svajanaiḥ sārddhametya govardhanaṃ hariḥ | samutpāṭya dadhārādriṃ hastenaikena līlayā || 15 || yathocchilīṃdhraṃ śiśuraśramo gajaḥ svapuṣkareṇaiva ca puṣkaraṃ girim | dhṛtvā babhau śrīvrajarājanandanaḥ kṛpākaro'sau karuṇāmayaḥ prabhuḥ || 16 || athāha gopānviśatādrigartaṃ he tāta mātarvrajavallabheśāḥ | sopaskaraiḥ sarvadhanaiśca gobhi- ratraiva śakrasya bhayaṃ na kiṃcit || 17 || itthaṃ harervacaḥ śrutvā gopā godhanasaṃyutāḥ | sakuṭumbopaskaraiśca viviśuḥ śrīgirestalam || 18 || vayasyā bālakāḥ sarve kṛṣṇoktāḥ sabalā nṛpa | svānsvāṃśca laguḍānadreravaṣṭaṃbhānpracakrire || 19 || jalaughamāgataṃ vīkṣya bhagavāṃstad‌gireradhaḥ | sudarśanaṃ tathā śeṣaṃ manasā''jñāṃ cakāra ha || 20 || koṭisūryaprabhaṃ cādrerūrdhvaṃ cakraṃ sudarśanam | dhārāsaṃpātamapibadagastya iva maithila || 21 || adho'dhastaṃ gireḥ śeṣaḥ kuṇḍalībhūta āsthitaḥ | rurodha tajjalaṃ dīrghaṃ yathā velā mahodadhim || 22 || saptāhaṃ susthirastasthau govardhanadharo hariḥ | śrīkṛṣṇacaṃdraṃ paśyaṃtaścakorā iva te sthitāḥ || 23 || mattamairāvataṃ nāgaṃ samāruhya purandaraḥ | sasainyaḥ krodhasaṃyukto vrajamaṇḍalamāyayau || 24 || dūrāccikṣepa vajraṃ svaṃ naṃdagoṣṭhajighāṃsayā | staṃbhayāmāsa śakrasya savajraṃ mādhavo bhujam || 25 || bhayabhītastadā śakraḥ sāṃvartakagaṇaiḥ saha | dudrāva sahasā devairyathebhaḥ siṃhatāḍitaḥ || 26 || tadaivārkodayo jāto gatā meghā itastataḥ | vātā uparatāḥ sadyo nadyaḥ svalpajalā nṛpa || 27 || vipaṃkaṃ bhūtalaṃ jātaṃ nirmalaṃ khaṃ babhūva ha | catuṣpadāḥ pakṣiṇaśca sukhamāpustatastataḥ || 28 || hariṇoktāstadā gopā niryayurgirigartataḥ | svaṃ svaṃ dhanaṃ godhanaṃ ca samādāya śanaiḥ śanaiḥ || 29 || niryāteti vayasyāṃśca prāha govardhanoddharaḥ | te tamāhuśca nirgaccha dhārayāmo'drimojasā || 30 || iti vādaparān gopān govardhanadharo hariḥ | tadarddhaṃ ca girerbhāraṃ prādāttebhyo mahāmanāḥ || 31 || patitāstena bhāreṇa gopabālāśca nirbalāḥ || 32 || kareṇa tān samutthāpya svasthāne pūrvavad‌girim | sarveṣāṃ paśyatāṃ kṛṣṇaḥ sthāpayāmāsa līlayā || 33 || tadaiva gopīgaṇagopamukhyāḥ sampūjya kṛṣṇaṃ nṛpa nandasūnum | gandhākṣatādyairdadhidugdhabhogai- rjñātvā paraṃ nemuratīva sarve || 34 || nando yaśodā nṛpa rohiṇī ca balaśca sannandamukhāśca vṛddhāḥ| āliṃgya kṛṣṇaṃ pradadurdhanāni śubhāśiṣā saṃyuyujurghṛṇārtāḥ || 35 || saṃślāghya taṃ gāyanavādyatatparā nṛtyanta ārānnṛpa nandanandanam | ājagmureva svagṛhānvrajaukaso hariṃ puraskṛtya manorathaṃ gatāḥ || 36 || tadaiva devā vavṛṣuḥ praharṣitāḥ puṣpaiḥ śubhaiḥ sundaranandanod‌bhavaiḥ | jaguryaśaḥ śrīgirirājadhāriṇo gandharvamukhyā divi siddhasaṅghāḥ || 37 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ śrīgirirājakhaṇḍe śrīnāradabahulāśvasaṃvāde govardhanoddharaṇaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ || 3 || hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||