Chapter 5

श्रीनारद उवाच - एकदा सर्वगोपाला गोप्यो नन्दसुतस्य तत् । अद्‌भुतं चरितं दृष्ट्वा नन्दमाहुर्यशोमतीम् ॥ १ ॥ गोपा ऊचुः - हे गोपराज त्वद्वंशे कोऽपि जातो न चाद्रिधृक् । न क्षमस्त्वं शिलां धर्त्तुं सप्ताहं हे यशोमति ॥ २ ॥ क्व सप्तहायनो बालः क्वाद्रिराजस्य धारणम् । तेन नो जायते शंका तव पुत्रे महाबले ॥ ३ ॥ अयं बिभ्रद्‌गिरिवरं कमलं गजराडिव । उच्छिलींध्रं यथा बालो हस्तेनैकेन लीलया ॥ ४ ॥ गौरवर्णा यशोदे त्वं नन्द त्वं गौरवर्णधृक् । अयं जातः कृष्णवर्ण एतत्कुलविलक्षणम् ॥ ५ ॥ यद्वाऽस्तु क्षत्रियाणां तु बाल एतादृशो यथा । बलभद्रे न दोषः स्याच्चन्द्रवंशसमुद्‌भवे ॥ ६ ॥ ज्ञातेस्त्यागं करिष्यामो यदि सत्यं न भाषसे । गोपेषु चास्य वोत्पत्तिं वद चेन्न कलिर्भवेत् ॥ ७ ॥ श्रीनारद उवाच - श्रुत्वा गोपालवचनं यशोदा भयविह्वला । नन्दराजस्तदा प्राह गोपान् क्रोधप्रपूरितान् ॥ ८ ॥ श्रीनंद उवाच - गर्गस्य वाक्यं हे गोपा वदिष्यामि समाहितः । येन गोपगणा यूयं भवताशु गतव्यथाः ॥ ९ ॥ ककारः कमलाकान्तो ऋकारो राम इत्यपि । षकारः षड्‍गुणपतिः श्वेतद्वीपनिवासकृत् ॥ १० ॥ णकारो नारसिंहोऽयमकारो ह्यक्षरोऽग्निभुक् । विसर्गौ च तथा ह्येतौ नरनारायणावृषी ॥ ११ ॥ संप्रलीनाश्च षट्‍ पूर्णा यस्मिञ्छब्दे महात्मनि । परिपूर्णतमे साक्षात्तेन कृष्णः प्रकीर्तितः ॥ १२ ॥ शुक्लो रक्तस्तथा पीतो वर्णोऽस्यानुयुगं धृतः । द्वापरांते कलेरादौ बालोऽयं कृष्णतां गतः ॥ १३ ॥ तस्मात्कृष्ण इति ख्यातो नाम्नायं नन्दनन्दनः । वसवश्चेन्द्रियाणीति तद्देवश्चित्त एव हि ॥ १४ ॥ तस्मिन्यश्चेष्टते सोऽपि वासुदेव इति स्मृतः ॥ १५ ॥ वृषभानुसुता राधा या जाता कीर्तिमन्दिरे । तस्याः पतिरयं साक्षात्तेन राधापतिः स्मृतः ॥ १६ ॥ परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो भगवान्स्वयम् । असंख्यब्रह्माण्डपतिर्गोलोके धाम्नि राजते ॥ १७ ॥ सोऽयं तव शिशुर्जातो भारावतरणाय च । कंसादीनां वधार्थाय भक्तानां पालनाय च ॥ १८ ॥ अनन्तान्यस्य नामानि वेदगुह्यानि भारत । लीलाभिश्च भविष्यन्ति तत्कर्मसु न विस्मयः ॥ १९ ॥ इति श्रुत्वाऽऽत्मजे गोपाः सन्देहं न करोम्यहम् । वेदवाक्यं ब्रह्मवचः प्रमाणं हि महीतले ॥ २० ॥ गोपा ऊचुः - यद्यागतस्तव गृहे गर्गाचार्यो महामुनिः । तत्क्षणे नामकरणे नाहूता ज्ञातयस्त्वया ॥ २१ ॥ स्वगृहे नामकरणं भवता च कृतं शिशोः । तव चैतादृशी रीतिर्गुप्तं सर्वं गृहेऽपि यत् ॥ २२ ॥ श्रीनारद उवाच - एवं वदंतस्ते गोपा निर्गता नन्दमन्दिरात् । वृषभानुवरं जग्मुः क्रोधपूरितविग्रहाः ॥ २३ ॥ वृषभानुवरं साक्षान्नन्दराजसहायकम् । प्राहुर्गोपगणाः सर्वे ज्ञातेर्मदसमन्विताः ॥ २४ ॥ गोपा ऊचुः - वृषभानुवर त्वं वै ज्ञातिमुख्यो महामनाः । नन्दराजं त्यज ज्ञातेर्हे गोपेश्वर भूपते ॥ २५ ॥ श्रीवृषभानुवर उवाच - को दोषो नन्दराजस्य ज्ञातेस्तं सन्त्यजाम्यहम् । गोपेष्टो ज्ञातिमुकुटो नन्दराजो मम प्रियः ॥ २६ ॥ गोपा ऊचुः - न चेत्त्यजसि तं राजंस्त्यजामस्त्वां व्रजौकसः । त्वद्‌गृहे वर्धिता कन्योद्वाहयोग्या महामुने ॥ २७ ॥ भवता ज्ञातिमुख्येन संपदुन्मदशालिना । न दत्ता वरमुख्याय कलुषं तव विद्यते ॥ २८ ॥ अद्य त्वां ज्ञातिसंभ्रष्टं पृथङ्‍मन्यामहे नृप । न चेच्छीघ्रं नन्दराजं त्यज त्यज महामते ॥ २९ ॥ श्रीवृषभानुवर उवाच - गर्गस्य वाक्यं हे गोप वदिष्यामि समाहितः । येन गोपगणा यूयं भवताशु गतव्यथाः ॥ ३० ॥ असंख्यब्रह्माण्डपतिर्गोलोकेशः परात्परः । तस्मात्परो वरो नास्ति जातो नन्दगृहे शिशुः ॥ ३१ ॥ भुवो भारावताराय कंसादिनां वधाय च । ब्रह्मणा प्रार्थितः कृष्णो बभूव जगतीतले ॥ ३२ ॥ श्रीकृष्णपट्टराज्ञी या गोलोके राधिकाऽभिधा । त्वद्‌गेहे साऽपि संजाता त्वं न जानासी तां पराम् ॥ ३३ ॥ अहं न कारयिष्यामि विवाहमनयोनृप । तयोर्विवाहो भविता भाण्डीरे यमुनातटे ॥ ३४ ॥ वृन्दावनसमीपे च निर्जने सुन्दरे स्थले । परमेष्ठी समागत्य विवाहं कारयिष्यति ॥ ३५ ॥ तस्माद्‌राधां गोपवर विद्ध्यर्द्धाङ्गीं परस्य च । लोकचूडामणेः साक्षाद्‌राज्ञीं गोलोकमन्दिरे ॥ ३६ ॥ यूयं सर्वेऽपि गोपाला गोलोकादागता भुवि । तथा गोपीगणा गावो गोकुले राधिकेच्छया ॥ ३७ ॥ एवमुक्त्वा गते साक्षाद्‌गर्गाचार्ये महामुनौ । तद्दिनादथ राधायां सन्देहं न करोम्यहम् ॥ ३८ ॥ वेदवाक्यं ब्रह्मवचः प्रमाणं हि महीतले । इति वः कथितं गोपाः किं भूयः श्रोतुमिच्छथ ॥ ३९ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां गिरिराजखण्डे श्रीनारदबहुलाश्वसंवादे गोपविवादो नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrīnārada uvāca - ekadā sarvagopālā gopyo nandasutasya tat | ad‌bhutaṃ caritaṃ dṛṣṭvā nandamāhuryaśomatīm || 1 || gopā ūcuḥ - he goparāja tvadvaṃśe ko'pi jāto na cādridhṛk | na kṣamastvaṃ śilāṃ dharttuṃ saptāhaṃ he yaśomati || 2 || kva saptahāyano bālaḥ kvādrirājasya dhāraṇam | tena no jāyate śaṃkā tava putre mahābale || 3 || ayaṃ bibhrad‌girivaraṃ kamalaṃ gajarāḍiva | ucchilīṃdhraṃ yathā bālo hastenaikena līlayā || 4 || gauravarṇā yaśode tvaṃ nanda tvaṃ gauravarṇadhṛk | ayaṃ jātaḥ kṛṣṇavarṇa etatkulavilakṣaṇam || 5 || yadvā'stu kṣatriyāṇāṃ tu bāla etādṛśo yathā | balabhadre na doṣaḥ syāccandravaṃśasamud‌bhave || 6 || jñātestyāgaṃ kariṣyāmo yadi satyaṃ na bhāṣase | gopeṣu cāsya votpattiṃ vada cenna kalirbhavet || 7 || śrīnārada uvāca - śrutvā gopālavacanaṃ yaśodā bhayavihvalā | nandarājastadā prāha gopān krodhaprapūritān || 8 || śrīnaṃda uvāca - gargasya vākyaṃ he gopā vadiṣyāmi samāhitaḥ | yena gopagaṇā yūyaṃ bhavatāśu gatavyathāḥ || 9 || kakāraḥ kamalākānto ṛkāro rāma ityapi | ṣakāraḥ ṣaḍ‍guṇapatiḥ śvetadvīpanivāsakṛt || 10 || ṇakāro nārasiṃho'yamakāro hyakṣaro'gnibhuk | visargau ca tathā hyetau naranārāyaṇāvṛṣī || 11 || saṃpralīnāśca ṣaṭ‍ pūrṇā yasmiñchabde mahātmani | paripūrṇatame sākṣāttena kṛṣṇaḥ prakīrtitaḥ || 12 || śuklo raktastathā pīto varṇo'syānuyugaṃ dhṛtaḥ | dvāparāṃte kalerādau bālo'yaṃ kṛṣṇatāṃ gataḥ || 13 || tasmātkṛṣṇa iti khyāto nāmnāyaṃ nandanandanaḥ | vasavaścendriyāṇīti taddevaścitta eva hi || 14 || tasminyaśceṣṭate so'pi vāsudeva iti smṛtaḥ || 15 || vṛṣabhānusutā rādhā yā jātā kīrtimandire | tasyāḥ patirayaṃ sākṣāttena rādhāpatiḥ smṛtaḥ || 16 || paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo bhagavānsvayam | asaṃkhyabrahmāṇḍapatirgoloke dhāmni rājate || 17 || so'yaṃ tava śiśurjāto bhārāvataraṇāya ca | kaṃsādīnāṃ vadhārthāya bhaktānāṃ pālanāya ca || 18 || anantānyasya nāmāni vedaguhyāni bhārata | līlābhiśca bhaviṣyanti tatkarmasu na vismayaḥ || 19 || iti śrutvā''tmaje gopāḥ sandehaṃ na karomyaham | vedavākyaṃ brahmavacaḥ pramāṇaṃ hi mahītale || 20 || gopā ūcuḥ - yadyāgatastava gṛhe gargācāryo mahāmuniḥ | tatkṣaṇe nāmakaraṇe nāhūtā jñātayastvayā || 21 || svagṛhe nāmakaraṇaṃ bhavatā ca kṛtaṃ śiśoḥ | tava caitādṛśī rītirguptaṃ sarvaṃ gṛhe'pi yat || 22 || śrīnārada uvāca - evaṃ vadaṃtaste gopā nirgatā nandamandirāt | vṛṣabhānuvaraṃ jagmuḥ krodhapūritavigrahāḥ || 23 || vṛṣabhānuvaraṃ sākṣānnandarājasahāyakam | prāhurgopagaṇāḥ sarve jñātermadasamanvitāḥ || 24 || gopā ūcuḥ - vṛṣabhānuvara tvaṃ vai jñātimukhyo mahāmanāḥ | nandarājaṃ tyaja jñāterhe gopeśvara bhūpate || 25 || śrīvṛṣabhānuvara uvāca - ko doṣo nandarājasya jñātestaṃ santyajāmyaham | gopeṣṭo jñātimukuṭo nandarājo mama priyaḥ || 26 || gopā ūcuḥ - na cettyajasi taṃ rājaṃstyajāmastvāṃ vrajaukasaḥ | tvad‌gṛhe vardhitā kanyodvāhayogyā mahāmune || 27 || bhavatā jñātimukhyena saṃpadunmadaśālinā | na dattā varamukhyāya kaluṣaṃ tava vidyate || 28 || adya tvāṃ jñātisaṃbhraṣṭaṃ pṛthaṅ‍manyāmahe nṛpa | na cecchīghraṃ nandarājaṃ tyaja tyaja mahāmate || 29 || śrīvṛṣabhānuvara uvāca - gargasya vākyaṃ he gopa vadiṣyāmi samāhitaḥ | yena gopagaṇā yūyaṃ bhavatāśu gatavyathāḥ || 30 || asaṃkhyabrahmāṇḍapatirgolokeśaḥ parātparaḥ | tasmātparo varo nāsti jāto nandagṛhe śiśuḥ || 31 || bhuvo bhārāvatārāya kaṃsādināṃ vadhāya ca | brahmaṇā prārthitaḥ kṛṣṇo babhūva jagatītale || 32 || śrīkṛṣṇapaṭṭarājñī yā goloke rādhikā'bhidhā | tvad‌gehe sā'pi saṃjātā tvaṃ na jānāsī tāṃ parām || 33 || ahaṃ na kārayiṣyāmi vivāhamanayonṛpa | tayorvivāho bhavitā bhāṇḍīre yamunātaṭe || 34 || vṛndāvanasamīpe ca nirjane sundare sthale | parameṣṭhī samāgatya vivāhaṃ kārayiṣyati || 35 || tasmād‌rādhāṃ gopavara viddhyarddhāṅgīṃ parasya ca | lokacūḍāmaṇeḥ sākṣād‌rājñīṃ golokamandire || 36 || yūyaṃ sarve'pi gopālā golokādāgatā bhuvi | tathā gopīgaṇā gāvo gokule rādhikecchayā || 37 || evamuktvā gate sākṣād‌gargācārye mahāmunau | taddinādatha rādhāyāṃ sandehaṃ na karomyaham || 38 || vedavākyaṃ brahmavacaḥ pramāṇaṃ hi mahītale | iti vaḥ kathitaṃ gopāḥ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchatha || 39 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ girirājakhaṇḍe śrīnāradabahulāśvasaṃvāde gopavivādo nāma pañcamo'dhyāyaḥ || 5 || hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||