Chapter 11

बहुलाश्व उवाच - सैरन्ध्र्या किं कृतं पूर्वं तपः परमदुर्घटम् । येन प्रसन्नः श्रीकृष्णो देवैरपि सुदुर्लभः ॥ १ ॥ श्रीनारद उवाच - पंचवट्या स्थितं रामं कोटिकन्दर्पसन्निभम् । वीक्ष्य शूर्पणखा नाम्नी राक्षसी मोहिता भृशम् ॥ २ ॥ निर्मोहं राघवं दृष्ट्वाऽथैकपत्‍निव्रतस्थितम् । क्रोधात्सीतां भक्षयितुं धावती रावणस्वसा ॥ ३ ॥ खड्गेन शितधारेण लक्ष्मणो राघवानुजः । जहार तस्याः कर्णौ च नासां सद्यो रुषान्वितः ॥ ४ ॥ छिन्ननासा गता लंकां रावणाय न्यवेदयत् । भूयः पुष्करतीर्थे सा जगाम विमना भृशम् ॥ ५ ॥ तपश्चक्रे शूर्पणखा वर्षाणामयुतं जले । ध्यायंती त्र्यंबकं देवं श्रीरामं वरमिच्छती ॥ ६ ॥ ततः प्रसन्नो भगवान्देवदेव उमापतिः । एत्य तत्पुष्करं तीर्थं वरं ब्रूहीत्युवाच ह ॥ ७ ॥ शूर्पणखोवाच - श्रीरामो मे वरो भूयाद्वरं देहि सतां प्रियः । त्वं देवदेव परमः सर्वासां आशिषां प्रभुः ॥ ८ ॥ श्रीशिव उवाच - अद्यैव सफलो न स्याद्वरस्ते शृणु राक्षसि । द्वापरांते माथुरे च भविष्यति न संशयः ॥ ९ ॥ श्रीनारद उवाच - सैव शूर्पणखा नाम राक्षसी कामरूपिणी । अभूच्छ्रीमथुरायां तु कुब्जानाम महामते ॥ १० ॥ महादेव वरेणापि श्रीकृष्णस्य प्रियाऽभवत् । इदं मया ते कथितं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ११ ॥ बहुलाश्व उवाच - कोऽयं कुवलयापीडः पूर्वजन्मनि नारद । कथं गजत्वं आपन्नः श्रीकृष्णे लीनतां गतः ॥ १२ ॥ श्रीनारद उवाच - बलिपुत्रो महाकायो नाम्ना मन्दगतिर्बली । सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठो लक्षनागसमो बली ॥ १३ ॥ एकदा निर्गतः सोऽपि रंगयात्रां जनेषु च । मत्तेभवज्जनान्वेगाद्‌भुजाभ्यां परिमर्दयन् ॥ १४ ॥ तद्‌बाहुवेगात्पतितः पथि वृद्धस्त्रितो मुनिः । क्रुद्धः शशाप तं मत्तं बलिष्ठं बलिनन्दनम् ॥ १५ ॥ त्रित उवाच - गजवत्त्वं मदोन्मत्तोऽभूर्जनान्परिमर्दयन् । विचरन् रंगयात्रायां त्वं गजो भव दुर्मते ॥ १६ ॥ एवं शप्तस्तदा दैत्यो नाम्ना मन्दगतिर्बली । पतत् कंचुकवद्देहो भ्रष्टतेजा बभूव ह ॥ १७ ॥ मुनेः प्रभाववित्सद्यो दैत्यो भूत्वा कृतांजलिः । नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य त्रितं मुनिमुवाच ह ॥ १८ ॥ मंदगतिरुवाच - हे मुने हे कृपासिन्धो त्वं योगीन्द्रो द्विजोत्तमः । गजत्वान्मे कदामुक्तिर्भविष्यति वदाशु माम् ॥ १९ ॥ त्वादृशानां सतां माभूत् हेलनं मे क्वचिन्मुने । त्वादृशा मुनयो ब्रह्मन् समर्था वरशापयोः ॥ २० ॥ श्रीनारद उवाच - एवं प्रसादितस्तेन त्रितो नाम महामुनिः । गतक्रोधोऽब्रवीद्दैत्यं कृपालुर्ब्राह्मणोत्तमः ॥ २१ ॥ त्रित उवाच - वचनं मे मृषा न स्यात् त्वद्‌भक्त्या हर्षितोऽस्म्यहम् । ते दास्याभि वरं दिव्यं देवानामपि दुर्लभम् ॥ २२ ॥ मा शोकं कुरु दैत्येन्द्र मथुरायां हरेः पुरि । श्रीकृष्णहस्तात्ते मुक्तिर्भविष्यति न संशयः ॥ २३ ॥ श्रीनारद उवाच - सोऽयं मन्दगतिर्दैत्यो गजोऽभूद्‌विंध्यपर्वते । नाम्ना कुवलयापीडो नागायुतसमो बले ॥ २४ ॥ गृहीतो मागधेन्द्रेण बलाल्लक्षगजैर्वने । सोऽयं दत्तस्तु कंसाय पारिबर्हे विदेहराट् ॥ २५ ॥ त्रितवाक्यात्तस्य धाम श्रीकृष्णे लीनतां गतम् । इदं मया ते कथितं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ २६ ॥

bahulāśva uvāca - sairandhryā kiṃ kṛtaṃ pūrvaṃ tapaḥ paramadurghaṭam | yena prasannaḥ śrīkṛṣṇo devairapi sudurlabhaḥ || 1 || śrīnārada uvāca - paṃcavaṭyā sthitaṃ rāmaṃ koṭikandarpasannibham | vīkṣya śūrpaṇakhā nāmnī rākṣasī mohitā bhṛśam || 2 || nirmohaṃ rāghavaṃ dṛṣṭvā'thaikapat‍nivratasthitam | krodhātsītāṃ bhakṣayituṃ dhāvatī rāvaṇasvasā || 3 || khaḍgena śitadhāreṇa lakṣmaṇo rāghavānujaḥ | jahāra tasyāḥ karṇau ca nāsāṃ sadyo ruṣānvitaḥ || 4 || chinnanāsā gatā laṃkāṃ rāvaṇāya nyavedayat | bhūyaḥ puṣkaratīrthe sā jagāma vimanā bhṛśam || 5 || tapaścakre śūrpaṇakhā varṣāṇāmayutaṃ jale | dhyāyaṃtī tryaṃbakaṃ devaṃ śrīrāmaṃ varamicchatī || 6 || tataḥ prasanno bhagavāndevadeva umāpatiḥ | etya tatpuṣkaraṃ tīrthaṃ varaṃ brūhītyuvāca ha || 7 || śūrpaṇakhovāca - śrīrāmo me varo bhūyādvaraṃ dehi satāṃ priyaḥ | tvaṃ devadeva paramaḥ sarvāsāṃ āśiṣāṃ prabhuḥ || 8 || śrīśiva uvāca - adyaiva saphalo na syādvaraste śṛṇu rākṣasi | dvāparāṃte māthure ca bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 9 || śrīnārada uvāca - saiva śūrpaṇakhā nāma rākṣasī kāmarūpiṇī | abhūcchrīmathurāyāṃ tu kubjānāma mahāmate || 10 || mahādeva vareṇāpi śrīkṛṣṇasya priyā'bhavat | idaṃ mayā te kathitaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 11 || bahulāśva uvāca - ko'yaṃ kuvalayāpīḍaḥ pūrvajanmani nārada | kathaṃ gajatvaṃ āpannaḥ śrīkṛṣṇe līnatāṃ gataḥ || 12 || śrīnārada uvāca - baliputro mahākāyo nāmnā mandagatirbalī | sarvaśastrabhṛtāṃ śreṣṭho lakṣanāgasamo balī || 13 || ekadā nirgataḥ so'pi raṃgayātrāṃ janeṣu ca | mattebhavajjanānvegād‌bhujābhyāṃ parimardayan || 14 || tad‌bāhuvegātpatitaḥ pathi vṛddhastrito muniḥ | kruddhaḥ śaśāpa taṃ mattaṃ baliṣṭhaṃ balinandanam || 15 || trita uvāca - gajavattvaṃ madonmatto'bhūrjanānparimardayan | vicaran raṃgayātrāyāṃ tvaṃ gajo bhava durmate || 16 || evaṃ śaptastadā daityo nāmnā mandagatirbalī | patat kaṃcukavaddeho bhraṣṭatejā babhūva ha || 17 || muneḥ prabhāvavitsadyo daityo bhūtvā kṛtāṃjaliḥ | natvā pradakṣiṇīkṛtya tritaṃ munimuvāca ha || 18 || maṃdagatiruvāca - he mune he kṛpāsindho tvaṃ yogīndro dvijottamaḥ | gajatvānme kadāmuktirbhaviṣyati vadāśu mām || 19 || tvādṛśānāṃ satāṃ mābhūt helanaṃ me kvacinmune | tvādṛśā munayo brahman samarthā varaśāpayoḥ || 20 || śrīnārada uvāca - evaṃ prasāditastena trito nāma mahāmuniḥ | gatakrodho'bravīddaityaṃ kṛpālurbrāhmaṇottamaḥ || 21 || trita uvāca - vacanaṃ me mṛṣā na syāt tvad‌bhaktyā harṣito'smyaham | te dāsyābhi varaṃ divyaṃ devānāmapi durlabham || 22 || mā śokaṃ kuru daityendra mathurāyāṃ hareḥ puri | śrīkṛṣṇahastātte muktirbhaviṣyati na saṃśayaḥ || 23 || śrīnārada uvāca - so'yaṃ mandagatirdaityo gajo'bhūd‌viṃdhyaparvate | nāmnā kuvalayāpīḍo nāgāyutasamo bale || 24 || gṛhīto māgadhendreṇa balāllakṣagajairvane | so'yaṃ dattastu kaṃsāya pāribarhe videharāṭ || 25 || tritavākyāttasya dhāma śrīkṛṣṇe līnatāṃ gatam | idaṃ mayā te kathitaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 26 ||