Chapter 3

श्रीनारद उवाच - अक्रूरो रथमारुह्य कर्तुं कार्यं नृपस्य वै । प्रहर्षितो मैथिलेन्द्र प्रययौ नंदगोकुलम् ॥ १ ॥ परां भक्तिं ह्युपगतः श्रीकृष्णे पुरुषोत्तमे । एवं विचारयन्बुद्ध्या पथि गच्छन्महामतिः ॥ २ ॥ अक्रूर उवाच - किं भारते वा सुकृतं कृतं मया निष्कारणं दानमलं क्रतूत्तमम् । तीर्थाटनं वा द्विजसेवनं शुभं येनाद्य द्रक्ष्यामि हरिं परेश्वरम् ॥ ३ ॥ तपः सुतप्तं किमलं पुरा कृतं सत्सेवनं भक्तियुतं मया कृतम् । येनैव मे दर्शनमद्य दुर्लभं श्रीकृष्णदेवस्य पुरो भविष्यति ॥ ४ ॥ तेषां भवो वै सफलो महीतले यन्नेत्रगामी भगवान्सुरेश्वरः । कृत्वाऽथ तद्दर्शनमद्य दुर्लभं सद्यः कृतार्थो भविताऽस्मि सर्वतः ॥ ५ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्थं संचितयन्कृष्णं पश्यन्शकुनमुत्तमम् । संध्यायां गोकुलं प्राप्तो रथस्थो गांदिनीसुतः ॥ ६ ॥ कृष्णपादाब्जचिह्नानि यवाङ्कुशयुतानि च । तद्‌रागयुक्परागाणि रजांसि स ददर्श कौ ॥ ७ ॥ तद्दर्शन्नौत्सुक्यभक्तिभावानन्दसमाकुलः । रथात्समुत्पत्य तेषु लुठंश्चाश्रु मुमोच सः ॥ ८ ॥ येषां श्रीकृष्णदेवस्य भक्तिः स्याद्‍धृदि मैथिल । तेषामाब्रह्मणः सर्वं तृणवज्जगतः सुखम् ॥ ९ ॥ रथारुढस्ततोऽक्रूरः क्षणान्नन्दपुरं गतः । घोषेषु सबलं कृष्णमागच्छंतं ददर्श ह ॥ १० ॥ देवौ पुराणौ पुरुषौ परेशौ पद्मेक्षणौ श्यामलगौरवर्णौ । यथेन्द्रनीलध्वजवज्रशैलौ समाश्रितौ तौ पथि रामकृष्णौ ॥ ११ ॥ बालार्कमौली वसनं तडिद्युती वर्षाशरन्मेघरुचं दधानौ । दृष्ट्वा स तूर्णं स्वरथाद्‌गतोऽधो तयोर्नतो भक्तियुतः पपात ॥ १२ ॥ तदाननं बाष्पकलाकुलेक्षणं रोमांचितं वीक्ष्य हरिः परेश्वरः । दोर्भ्यां समुत्थाप्य घृणातुरोऽश्रु मुमोच भक्तं परिरभ्य माधवः ॥ १३ ॥ एवं मिलित्वा सबलश्च तं हरिः सद्यः समानीय वरासनं ददौ । निवेद्य गां चातिथये सुभोजनं रसावृतं प्रेमयुतो ह्युपाहरत् ॥ १४ ॥ तमाह नंदः परिरभ्य दोर्भ्या- महो कथं जीवसि कंसराज्ये । गतत्रपो यो निजघान बालान् स्वसुः कथं सोऽन्यजनेषु मोही ॥ १५ ॥ गृहं गते नंदवरे हरिस्तं प्रपच्छ सर्वं कुशलं स्वपित्रोः । तथा यदूनां किल बांधवानां कंसस्य सर्वां विपरीतबुद्धिम् ॥ १६ ॥ अक्रूर उवाच - परश्वोऽहनि हे देव हंतुं शौरिं समुद्यतः । खड्गपाणिर्भोजराजो नारदेन निवारितः ॥ १७ ॥ दुःखिता बांधवाः सर्वे यादवा भयविह्वलाः । सकुटुंबाः कंसभयाद्‌भूमन्देशांतरं गताः ॥ १८ ॥ अद्यैव यादवान्हंतुं देवाञ्जेतुं समुद्यतः । अन्यत्किमपि कौ कर्तुमिच्छते दैत्यराड्‍बली ॥ १९ ॥ तस्माद्‌भवद्‌भ्यां गंतव्यं कुशलं कर्तुमव्ययम् । भवंतौ हि विना कार्यं किंचिन्न स्यात्सतां प्रभू ॥ २० ॥ श्रीनारद उवाच - अथ तस्य वचः श्रुत्वा सबलो भगवान् हरिः । नन्दराजमतेनाह गोपान् कार्यकरानिदम् ॥ २१ ॥ श्रीभगवानुवाच - नंदराजोऽपि सबलो वृद्धैर्गोपगणैरहम् । नन्दा नवोपनन्दाश्च तथा षड् वृषभानवः ॥ २२ ॥ मथुरां तु गमिष्यन्ति सर्वे प्रातः समुत्थिताः । सर्वे तु गोरसं तस्माद्दधिदुग्धघृतादिकम् ॥ २३ ॥ गृहीत्वैकत्र कर्तव्यं सोपायनमतः परम् । रथांश्च शकटैः सार्द्धं समर्थान्कुरुताशु वै ॥ २४ ॥ श्रीनारद उवाच - इति श्रुत्वा कार्यकरा गोपाः सर्वे गृहे गृहे । श्रृण्वंतीनां गोपिकानामूचुः सर्वं यथोदितम् ॥ २५ ॥ तच्छ्रुत्वोद्विग्नहृदया गोप्यो विरहविह्वलाः । परस्परं वाक्यमूचुः सर्वास्ता हि गृहे गृहे ॥ २६ ॥ प्रस्थानस्य च वार्तेयं श्रीकृष्णस्य महात्मनः । वृषभानुवरस्यापि गृहे प्राप्ता नृपेश्वर ॥ २७ ॥ गमिष्यतो भर्तुरतीव दुःखिताः श्रुत्वाऽथ वार्तां सदसि ह्यकस्मात् । संप्राप मूर्च्छां वृषभानुनन्दिनी रंभेव भूमौ पतिता मरुद्धता ॥ २८ ॥ काश्चित्परिम्लानमुखश्रियोऽभवन् प्रकंकणीभूत कराङ्गुलीयकाः । सद्यः श्लथद्‍भूषणकेशबंधनाः चित्रार्पितारंभ इवावतस्थिरे ॥ २९ ॥ श्रीकृष्ण गोविंद हरे मुरारे काश्चिद्‌वदन्त्यः स्वगृहेऽतिविह्वलाः । विसृज्य कर्माणि गृहस्य सर्वतो योगीव चानन्दगता नृपेश्वर ॥ ३० ॥ काश्चित्समर्थास्तु परस्परं वचः समेत्य राजन् युगपत्सखीजनम् । उचुः स्खलद्‌‌गद्‌गदकंठवाचः स्वतः स्रवद्‌बाष्पकलावहदृशः ॥ ३१ ॥ गोप्य उचुः - अहोऽतिनिर्भोहिजनस्य चित्रं परं चरित्रं गदितुं न योग्यम् । मुखेन चान्यं हृदि भाव्यमन्य- द्देवो न जानाति कुतो मनुष्यः ॥ ३२ ॥ रासेऽपि यद्यद्‌गदितं तु तत्त- द्‌विहाय गंतुं समवस्थितोऽयम् । गते पुरीं प्राणपतावहोऽस्मिन् किं किं न कष्टं बत नोऽभविष्यत् ॥ ३३ ॥

śrīnārada uvāca - akrūro rathamāruhya kartuṃ kāryaṃ nṛpasya vai | praharṣito maithilendra prayayau naṃdagokulam || 1 || parāṃ bhaktiṃ hyupagataḥ śrīkṛṣṇe puruṣottame | evaṃ vicārayanbuddhyā pathi gacchanmahāmatiḥ || 2 || akrūra uvāca - kiṃ bhārate vā sukṛtaṃ kṛtaṃ mayā niṣkāraṇaṃ dānamalaṃ kratūttamam | tīrthāṭanaṃ vā dvijasevanaṃ śubhaṃ yenādya drakṣyāmi hariṃ pareśvaram || 3 || tapaḥ sutaptaṃ kimalaṃ purā kṛtaṃ satsevanaṃ bhaktiyutaṃ mayā kṛtam | yenaiva me darśanamadya durlabhaṃ śrīkṛṣṇadevasya puro bhaviṣyati || 4 || teṣāṃ bhavo vai saphalo mahītale yannetragāmī bhagavānsureśvaraḥ | kṛtvā'tha taddarśanamadya durlabhaṃ sadyaḥ kṛtārtho bhavitā'smi sarvataḥ || 5 || śrīnārada uvāca - itthaṃ saṃcitayankṛṣṇaṃ paśyanśakunamuttamam | saṃdhyāyāṃ gokulaṃ prāpto rathastho gāṃdinīsutaḥ || 6 || kṛṣṇapādābjacihnāni yavāṅkuśayutāni ca | tad‌rāgayukparāgāṇi rajāṃsi sa dadarśa kau || 7 || taddarśannautsukyabhaktibhāvānandasamākulaḥ | rathātsamutpatya teṣu luṭhaṃścāśru mumoca saḥ || 8 || yeṣāṃ śrīkṛṣṇadevasya bhaktiḥ syād‍dhṛdi maithila | teṣāmābrahmaṇaḥ sarvaṃ tṛṇavajjagataḥ sukham || 9 || rathāruḍhastato'krūraḥ kṣaṇānnandapuraṃ gataḥ | ghoṣeṣu sabalaṃ kṛṣṇamāgacchaṃtaṃ dadarśa ha || 10 || devau purāṇau puruṣau pareśau padmekṣaṇau śyāmalagauravarṇau | yathendranīladhvajavajraśailau samāśritau tau pathi rāmakṛṣṇau || 11 || bālārkamaulī vasanaṃ taḍidyutī varṣāśaranmegharucaṃ dadhānau | dṛṣṭvā sa tūrṇaṃ svarathād‌gato'dho tayornato bhaktiyutaḥ papāta || 12 || tadānanaṃ bāṣpakalākulekṣaṇaṃ romāṃcitaṃ vīkṣya hariḥ pareśvaraḥ | dorbhyāṃ samutthāpya ghṛṇāturo'śru mumoca bhaktaṃ parirabhya mādhavaḥ || 13 || evaṃ militvā sabalaśca taṃ hariḥ sadyaḥ samānīya varāsanaṃ dadau | nivedya gāṃ cātithaye subhojanaṃ rasāvṛtaṃ premayuto hyupāharat || 14 || tamāha naṃdaḥ parirabhya dorbhyā- maho kathaṃ jīvasi kaṃsarājye | gatatrapo yo nijaghāna bālān svasuḥ kathaṃ so'nyajaneṣu mohī || 15 || gṛhaṃ gate naṃdavare haristaṃ prapaccha sarvaṃ kuśalaṃ svapitroḥ | tathā yadūnāṃ kila bāṃdhavānāṃ kaṃsasya sarvāṃ viparītabuddhim || 16 || akrūra uvāca - paraśvo'hani he deva haṃtuṃ śauriṃ samudyataḥ | khaḍgapāṇirbhojarājo nāradena nivāritaḥ || 17 || duḥkhitā bāṃdhavāḥ sarve yādavā bhayavihvalāḥ | sakuṭuṃbāḥ kaṃsabhayād‌bhūmandeśāṃtaraṃ gatāḥ || 18 || adyaiva yādavānhaṃtuṃ devāñjetuṃ samudyataḥ | anyatkimapi kau kartumicchate daityarāḍ‍balī || 19 || tasmād‌bhavad‌bhyāṃ gaṃtavyaṃ kuśalaṃ kartumavyayam | bhavaṃtau hi vinā kāryaṃ kiṃcinna syātsatāṃ prabhū || 20 || śrīnārada uvāca - atha tasya vacaḥ śrutvā sabalo bhagavān hariḥ | nandarājamatenāha gopān kāryakarānidam || 21 || śrībhagavānuvāca - naṃdarājo'pi sabalo vṛddhairgopagaṇairaham | nandā navopanandāśca tathā ṣaḍ vṛṣabhānavaḥ || 22 || mathurāṃ tu gamiṣyanti sarve prātaḥ samutthitāḥ | sarve tu gorasaṃ tasmāddadhidugdhaghṛtādikam || 23 || gṛhītvaikatra kartavyaṃ sopāyanamataḥ param | rathāṃśca śakaṭaiḥ sārddhaṃ samarthānkurutāśu vai || 24 || śrīnārada uvāca - iti śrutvā kāryakarā gopāḥ sarve gṛhe gṛhe | śrṛṇvaṃtīnāṃ gopikānāmūcuḥ sarvaṃ yathoditam || 25 || tacchrutvodvignahṛdayā gopyo virahavihvalāḥ | parasparaṃ vākyamūcuḥ sarvāstā hi gṛhe gṛhe || 26 || prasthānasya ca vārteyaṃ śrīkṛṣṇasya mahātmanaḥ | vṛṣabhānuvarasyāpi gṛhe prāptā nṛpeśvara || 27 || gamiṣyato bharturatīva duḥkhitāḥ śrutvā'tha vārtāṃ sadasi hyakasmāt | saṃprāpa mūrcchāṃ vṛṣabhānunandinī raṃbheva bhūmau patitā maruddhatā || 28 || kāścitparimlānamukhaśriyo'bhavan prakaṃkaṇībhūta karāṅgulīyakāḥ | sadyaḥ ślathad‍bhūṣaṇakeśabaṃdhanāḥ citrārpitāraṃbha ivāvatasthire || 29 || śrīkṛṣṇa goviṃda hare murāre kāścid‌vadantyaḥ svagṛhe'tivihvalāḥ | visṛjya karmāṇi gṛhasya sarvato yogīva cānandagatā nṛpeśvara || 30 || kāścitsamarthāstu parasparaṃ vacaḥ sametya rājan yugapatsakhījanam | ucuḥ skhalad‌‌gad‌gadakaṃṭhavācaḥ svataḥ sravad‌bāṣpakalāvahadṛśaḥ || 31 || gopya ucuḥ - aho'tinirbhohijanasya citraṃ paraṃ caritraṃ gadituṃ na yogyam | mukhena cānyaṃ hṛdi bhāvyamanya- ddevo na jānāti kuto manuṣyaḥ || 32 || rāse'pi yadyad‌gaditaṃ tu tatta- d‌vihāya gaṃtuṃ samavasthito'yam | gate purīṃ prāṇapatāvaho'smin kiṃ kiṃ na kaṣṭaṃ bata no'bhaviṣyat || 33 ||