Chapter 13

जनमेजयेनाम्बामखकरण-देवीभागवतश्रवणपूर्वकं स्वपित्रुद्धारवर्णनम् व्यास उवाच इति ते कथितं भूप यद्यत्पृष्टं त्वयानघ । नारायणेन यत्प्रोक्तं नारदाय महात्मने ॥ १ ॥ श्रुत्वैतत्तु महादेव्याः पुराणं परमाद्‍भुतम् । कृतकृत्यो भवेन्मर्त्यो देव्याः प्रियतमो हि सः ॥ २ ॥ कुरु चाम्बामखं राजन् स्वपित्रुद्धरणाय वै । खिन्नोऽसि येन राजेन्द्र पितुर्ज्ञात्वा तु दुर्गतिम् ॥ ३ ॥ गृहाण त्वं महादेव्या मन्त्रं सर्वोत्तमोत्तमम् । यथाविधिविधानेन जन्मसाफल्यदायकम् ॥ ४ ॥ सूत उवाच तच्छ्रुत्वा नृपशार्दूलः प्रार्थयित्वा मुनीश्वरम् । तस्मादेव महामन्त्रं देवीप्रणवसंज्ञकम् ॥ ५ ॥ दीक्षाविधिं विधानेन जग्राह नृपसत्तमः । तत आहूय धौम्यादीन्नवरात्रसमागमे ॥ ६ ॥ अम्बायज्ञं चकाराशु वित्तशाढ्यविवर्जितः । ब्राह्मणैः पाठयामास पुराणं त्वेतदुत्तमम् ॥ ७ ॥ श्रीदेव्यग्रेऽम्बिकाप्रीत्यै देवीभागवतं परम् । ब्राह्मणान्भोजयामासाप्यसंख्यातान्सुवासिनीः ॥ ८ ॥ कुमारीर्वटुकादींश्च दीनानाथांस्तथैव च । द्रव्यप्रदानैस्तान्सर्वान् सन्तोष्य वसुधाधिपः ॥ ९ ॥ समाप्य यज्ञं संस्थाने संस्थितो यावदेव हि । तावदेव हि चाकाशान्नारदः समवातरत् ॥ १० ॥ रणयन्महतीं वीणां ज्वलदग्निशिखोपमः । ससम्भमः समुत्थाय दृष्ट्वा तं नारदं मुनिम् ॥ ११ ॥ आसनाद्युपचारैश्च पूजयामास भूमिपः । कृत्वा तु कुशलप्रश्नं पप्रच्छागमकारणम् ॥ १२ ॥ राजोवाच कुत आगमनं साधो ब्रूहि किं करवाणि ते । सनाथोऽहं कृतार्थोऽहं त्वदागमनकारणात् ॥ १३ ॥ इति राज्ञो वचः श्रुत्वा प्रोवाच मुनिसत्तमः । अद्याश्चर्यं मया दृष्टं देवलोके नृपोत्तम ॥ १४ ॥ तन्निवेदयितुं प्राप्तस्त्वत्सकाशे सुविस्मितः । पिता ते दुर्गतिं प्राप्तो निजकर्मविपर्ययात् ॥ १५ ॥ स एवायं दिव्यरूपवपुर्भूत्वाधुनैव हि । देवदेवैः स्तुतः सम्यगप्सरोभिः समन्ततः ॥ १६ ॥ विमानवरमारुह्य मणिद्वीपं गतोऽभवत् । देवीभागवतस्यास्य श्रवणोत्थफलेन च ॥ १७ ॥ अम्बामखफलेनापि पिता ते सुगतिं गतः । धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि जीवितं सफलं तव ॥ १८ ॥ नरकादुद्धृतस्तातस्त्वया तु कुलभूषण । देवलोके स्फीतकीर्तिस्तवाद्य विपुलाभवत् ॥ १९ ॥ सूत उवाच नारदोक्तं समाकर्ण्य प्रेमगद्‌गदितान्तरः । पपात पादाम्बुजयोर्व्यासस्याद्‌भुतकर्मणः ॥ २० ॥ तवानुग्रहतो देव कृतार्थोऽहं महामुने । किं मया प्रतिकर्तव्यं नमस्कारादृते तव ॥ २१ ॥ अनुग्राह्यः सदैवाहमेवमेव त्वया मुने । इति राज्ञो वचः श्रुत्वाप्याशीर्भिरभिनन्द्य च ॥ २२ ॥ उवाच वचनं श्लक्ष्णं भगवान् बादरायणः । राजन्सर्वं परित्यज्य भज देवीपदाम्बुजम् ॥ २३ ॥ देवीभागवतं चैव पठ नित्यं समाहितः । अम्बामखं सदा भक्त्या कुरु नित्यमतन्द्रितः ॥ २४ ॥ अनायासेन तेन त्वं मोक्ष्यसे भवबन्धनात् । सन्त्यन्यानि पुराणानि हरिरुद्रमुखानि च ॥ २५ ॥ देवीभागवतस्यास्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् । सारमेतत्पुराणानां वेदानां चैव सर्वशः ॥ २६ ॥ मूलप्रकृतिरेवैषा यत्र तु प्रतिपाद्यते । समं तेन पुराणं स्यात्कथमन्यन्नृपोत्तम ॥ २७ ॥ पाठे वेदसमं पुण्यं यस्य स्याज्जनमेजय । पठितव्यं प्रयत्‍नेन तदेव विबुधोत्तमैः ॥ २८ ॥ इत्युक्त्वा नृपवर्यं तं जगाम मुनिराट् ततः । जग्मुश्चैव यथास्थानं धौम्यादिमुनयोऽमलाः ॥ २९ ॥ देवीभागवतस्यैव प्रशंसां चक्रुरुत्तमाम् । राजा शशास धरणीं ततः सन्तुष्टमानसः । देवीभागवतं चैव पठच्छृण्वन्तिरन्तरम् ॥ ३० ॥ इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादलसाहस्र्यां संहितायां द्वादशस्कन्धे जनमेजयेनाम्बामखकरण-देवीभागवतश्रवणपूर्वकं स्वपित्रुद्धारवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥

janamejayenāmbāmakhakaraṇa-devībhāgavataśravaṇapūrvakaṃ svapitruddhāravarṇanam vyāsa uvāca iti te kathitaṃ bhūpa yadyatpṛṣṭaṃ tvayānagha | nārāyaṇena yatproktaṃ nāradāya mahātmane || 1 || śrutvaitattu mahādevyāḥ purāṇaṃ paramād‍bhutam | kṛtakṛtyo bhavenmartyo devyāḥ priyatamo hi saḥ || 2 || kuru cāmbāmakhaṃ rājan svapitruddharaṇāya vai | khinno'si yena rājendra piturjñātvā tu durgatim || 3 || gṛhāṇa tvaṃ mahādevyā mantraṃ sarvottamottamam | yathāvidhividhānena janmasāphalyadāyakam || 4 || sūta uvāca tacchrutvā nṛpaśārdūlaḥ prārthayitvā munīśvaram | tasmādeva mahāmantraṃ devīpraṇavasaṃjñakam || 5 || dīkṣāvidhiṃ vidhānena jagrāha nṛpasattamaḥ | tata āhūya dhaumyādīnnavarātrasamāgame || 6 || ambāyajñaṃ cakārāśu vittaśāḍhyavivarjitaḥ | brāhmaṇaiḥ pāṭhayāmāsa purāṇaṃ tvetaduttamam || 7 || śrīdevyagre'mbikāprītyai devībhāgavataṃ param | brāhmaṇānbhojayāmāsāpyasaṃkhyātānsuvāsinīḥ || 8 || kumārīrvaṭukādīṃśca dīnānāthāṃstathaiva ca | dravyapradānaistānsarvān santoṣya vasudhādhipaḥ || 9 || samāpya yajñaṃ saṃsthāne saṃsthito yāvadeva hi | tāvadeva hi cākāśānnāradaḥ samavātarat || 10 || raṇayanmahatīṃ vīṇāṃ jvaladagniśikhopamaḥ | sasambhamaḥ samutthāya dṛṣṭvā taṃ nāradaṃ munim || 11 || āsanādyupacāraiśca pūjayāmāsa bhūmipaḥ | kṛtvā tu kuśalapraśnaṃ papracchāgamakāraṇam || 12 || rājovāca kuta āgamanaṃ sādho brūhi kiṃ karavāṇi te | sanātho'haṃ kṛtārtho'haṃ tvadāgamanakāraṇāt || 13 || iti rājño vacaḥ śrutvā provāca munisattamaḥ | adyāścaryaṃ mayā dṛṣṭaṃ devaloke nṛpottama || 14 || tannivedayituṃ prāptastvatsakāśe suvismitaḥ | pitā te durgatiṃ prāpto nijakarmaviparyayāt || 15 || sa evāyaṃ divyarūpavapurbhūtvādhunaiva hi | devadevaiḥ stutaḥ samyagapsarobhiḥ samantataḥ || 16 || vimānavaramāruhya maṇidvīpaṃ gato'bhavat | devībhāgavatasyāsya śravaṇotthaphalena ca || 17 || ambāmakhaphalenāpi pitā te sugatiṃ gataḥ | dhanyo'si kṛtakṛtyo'si jīvitaṃ saphalaṃ tava || 18 || narakāduddhṛtastātastvayā tu kulabhūṣaṇa | devaloke sphītakīrtistavādya vipulābhavat || 19 || sūta uvāca nāradoktaṃ samākarṇya premagad‌gaditāntaraḥ | papāta pādāmbujayorvyāsasyād‌bhutakarmaṇaḥ || 20 || tavānugrahato deva kṛtārtho'haṃ mahāmune | kiṃ mayā pratikartavyaṃ namaskārādṛte tava || 21 || anugrāhyaḥ sadaivāhamevameva tvayā mune | iti rājño vacaḥ śrutvāpyāśīrbhirabhinandya ca || 22 || uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ bhagavān bādarāyaṇaḥ | rājansarvaṃ parityajya bhaja devīpadāmbujam || 23 || devībhāgavataṃ caiva paṭha nityaṃ samāhitaḥ | ambāmakhaṃ sadā bhaktyā kuru nityamatandritaḥ || 24 || anāyāsena tena tvaṃ mokṣyase bhavabandhanāt | santyanyāni purāṇāni harirudramukhāni ca || 25 || devībhāgavatasyāsya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm | sārametatpurāṇānāṃ vedānāṃ caiva sarvaśaḥ || 26 || mūlaprakṛtirevaiṣā yatra tu pratipādyate | samaṃ tena purāṇaṃ syātkathamanyannṛpottama || 27 || pāṭhe vedasamaṃ puṇyaṃ yasya syājjanamejaya | paṭhitavyaṃ prayat‍nena tadeva vibudhottamaiḥ || 28 || ityuktvā nṛpavaryaṃ taṃ jagāma munirāṭ tataḥ | jagmuścaiva yathāsthānaṃ dhaumyādimunayo'malāḥ || 29 || devībhāgavatasyaiva praśaṃsāṃ cakruruttamām | rājā śaśāsa dharaṇīṃ tataḥ santuṣṭamānasaḥ | devībhāgavataṃ caiva paṭhacchṛṇvantirantaram || 30 || iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādalasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvādaśaskandhe janamejayenāmbāmakhakaraṇa-devībhāgavataśravaṇapūrvakaṃ svapitruddhāravarṇanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||