Chapter 7

रुद्राक्षमाहात्म्यवर्णनम् श्रीनारायण उवाच एवं नारद षड्वक्त्रो गिरिशेन विबोधितः । रुद्राक्षमहिमानं च ज्ञात्वासीत्स कृतार्थकः ॥ १ ॥ इत्थं भूतानुभावोऽयं रुद्राक्षो वर्णितो मया । सदाचारप्रसङ्‌गेन शृणु चान्यत्समाहितः ॥ २ ॥ यथा रुद्राक्षमहिमा वर्णितोऽनन्तपुण्यदः । लक्षणं मन्त्रविन्यासं तथाहं वर्णयामि ते ॥ ३ ॥ लक्षं तु दर्शनात्युण्यं कोटिस्तत्स्पर्शनाद्‍भवेत् । तस्य कोटिगुणं पुण्यं लभते धारणान्नरः ॥ ४ ॥ लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । तज्जपाल्लभते पुण्यं नरो रुद्राक्षधारणात् ॥ ५ ॥ रुद्राक्षाणां तु भद्राक्षधारणात्स्यान्महाफलम् । धात्रीफलप्रमाणं यच्छ्रेष्ठमेतदुदाहृतम् ॥ ६ ॥ बदरीफलमात्रं तु प्रोच्यते मध्यमं बुधैः । अधमं चणमात्रं स्यात्प्रतिज्ञैषा मयोदिता ॥ ७ ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चेति शिवाज्ञया । वृक्षा जाताः पृथिव्यां तु तज्जातीयाः शुभाक्षकाः ॥ ८ ॥ श्वेतास्तु ब्राह्मणा ज्ञेयाः क्षत्रिया रक्तवर्णकाः । पीता वैश्यास्तु विज्ञेयाः कृष्णाः शूद्राः प्रकीर्तिताः ॥ ९ ॥ ब्राह्मणो बिभृयाच्छ्वेतान् रक्तान् राजा तु धारयेत् । पीतान्वैश्यस्तु बिभृयात्कृष्णान् शूद्रस्तु धारयेत् ॥ १० ॥ समाः स्निग्धा दृढास्तद्वत्कण्टकैः संयुताः शुभाः । कृमिदष्टाञ्छिन्नभिन्नान्कण्टकैरहितांस्तथा ॥ ११ ॥ व्रणयुक्तानावृतांश्च षड्‌रुद्राक्षांस्तु वर्जयेत् । स्वयमेव कृतद्वारो रुद्राक्षः स्यादिहोत्तमः ॥ १२ ॥ यत्तु पौरुषयत्‍नेन कृतं तन्मध्यमं भवेत् । समान्स्निग्धान्दृढान्वृत्तान्क्षौमसूत्रेण धारयेत् ॥ १३ ॥ सर्वगात्रेषु साम्येन समानातिविलक्षणा । निर्घर्षे हेमलेखाभा यत्र लेखा प्रदृश्यते ॥ १४ ॥ तदक्षमुत्तमं विद्यात्स धार्यः शिवपूजकैः । शिखायामेकरुद्राक्षं त्रिंशद्वै शिरसा वहेत् ॥ १५ ॥ षट्‌त्रिंशच्च गले धार्या बाह्वोः षोडश षोडश । मणिबन्धे द्वादशाक्षान्स्कन्धे पञ्चाशतं भवेत् ॥ १६ ॥ अष्टोत्तरशतैर्मालोपवीतं च प्रकल्पयेत् । द्विसरं त्रिसरं वापि बिभृयात्कण्ठदेशतः ॥ १७ ॥ कुण्डले मुकुटे चैव कर्णिकाहारकेषु च । केयूरे कटके चैव कुक्षिवंशे तथैव च ॥ १८ ॥ सुप्ते पीते सर्वकालं रुद्राक्षं धारयेन्नरः । त्रिशतं त्वधमं पञ्चशतं मध्यममुच्यते ॥ १९ ॥ सहस्रमुत्तमं प्रोक्तं चैवं भेदेन धारयेत् । शिरसीशानमन्त्रेण कर्णे तत्पुरुषेण च ॥ २० ॥ अघोरेण ललाटे तु तेनैव हृदयेऽपि च । अघोरबीजमन्त्रेण करयोर्धारयेत्पुनः ॥ २१ ॥ पञ्चाशदक्षग्रथितां वामदेवेन चोदरे । पञ्चब्रह्मभिरङ्‌गैश्चाप्येवं रुद्राक्षधारणम् ॥ २२ ॥ ग्रथितान्मूलमन्त्रेण सर्वानक्षांस्तु धारयेत् । एकवक्त्रस्तु रुद्राक्षः परतत्त्वप्रकाशकः ॥ २३ ॥ परतत्त्वधारणाच्च जायते तत्प्रकाशनम् । द्विवक्त्रस्तु मुनिश्रेष्ठ अर्धनारीश्वरो भवेत् ॥ २४ ॥ धारणादर्धनारीशः प्रीयते तस्य नित्यशः । त्रिवक्त्रस्त्वनलः साक्षात्स्त्रीहत्यां दहति क्षणात् ॥ २५ ॥ त्रिमुखश्चैव रुद्राक्षोऽप्यग्नित्रयस्वरूपकः । तद्धारणाच्च हुतभुक् तस्य तुष्यति नित्यशः ॥ २६ ॥ चतुर्मुखस्तु रुद्राक्षः पितामहस्वरूपकः । तद्धारणान्महाश्रीमान्महदारोग्यमुत्तमम् ॥ २७ ॥ महती ज्ञानसम्पत्तिः शुद्धये धारयेन्नरः । पञ्चमुखस्तु रुद्राक्षः पञ्चब्रह्मस्वरूपकः ॥ २८ ॥ तस्य धारणमात्रेण सन्तुष्यति महेश्वरः । षड्वक्त्रश्चैव रुद्राक्षः कार्तिकेयाधिदैवतः ॥ २९ ॥ विनायकं चापि देवं प्रवदन्ति मनीषिणः । सप्तवक्त्रस्तु रुद्राक्षः सप्तमात्राधिदैवतः ॥ ३० ॥ सप्ताश्वदैवतश्चैव मुनिसप्तकदैवतः । तद्धारणान्महाश्रीः स्यान्महदारोग्यमुत्तमम् ॥ ३१ ॥ महती ज्ञानसम्पत्तिः शुचिर्वै धारयेन्नरः । अष्टवक्त्रस्तु रुद्राक्षोऽप्यष्टमात्राधिदैवतः ॥ ३२ ॥ वस्वष्टकप्रीतिकरो गङ्‌गाप्रीतिकरः शुभः । तद्धारणादिमे प्रीता भवेयुः सत्यवादिनः ॥ ३३ ॥ नववक्त्रस्तु रुद्राक्षो यमदेव उदाहृतः । तद्धारणाद्यमभयं न भवत्येव सर्वथा ॥ ३४ ॥ दशवक्त्रस्तु रुद्राक्षो दशाशादैवतः स्मृतः । दशाशाप्रीतिजनको धारणे नात्र संशयः ॥ ३५ ॥ एकादशमुखस्त्वक्षो रुद्रैकादशदैवतः । तमिन्द्रदैवतं चाहुः सदा सौख्यविवर्धनम् ॥ ३६ ॥ रुद्राक्षो द्वादशमुखो महाविष्णुस्वरूपकः । द्वादशादित्यदैवश्च बिभर्त्येव हि तत्परः ॥ ३७ ॥ त्रयोदशमुखश्चाक्षः कामदः सिद्धिदः शुभः । तस्य धारणमात्रेण कामदेवः प्रसीदति ॥ ३८ ॥ चतुर्दशमुखश्चाक्षो रुद्रनेत्रसमुद्‍भवः । सर्वव्याधिहरश्चैव सर्वारोग्यप्रदायकः ॥ ३९ ॥ मद्यं मांसं च लशुनं पलाण्डुं शिग्रुमेव च । श्लेष्मातकं विड्वराहं भक्षणे वर्जयेत्ततः ॥ ४० ॥ ग्रहणे विषुवे चैव सङ्‌क्रमे त्वयने तथा । दर्शे च पौर्णमासे च पुण्येषु दिवसेष्वपि । रुद्राक्षधारणात्सद्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ४१ ॥

rudrākṣamāhātmyavarṇanam śrīnārāyaṇa uvāca evaṃ nārada ṣaḍvaktro giriśena vibodhitaḥ | rudrākṣamahimānaṃ ca jñātvāsītsa kṛtārthakaḥ || 1 || itthaṃ bhūtānubhāvo'yaṃ rudrākṣo varṇito mayā | sadācāraprasaṅ‌gena śṛṇu cānyatsamāhitaḥ || 2 || yathā rudrākṣamahimā varṇito'nantapuṇyadaḥ | lakṣaṇaṃ mantravinyāsaṃ tathāhaṃ varṇayāmi te || 3 || lakṣaṃ tu darśanātyuṇyaṃ koṭistatsparśanād‍bhavet | tasya koṭiguṇaṃ puṇyaṃ labhate dhāraṇānnaraḥ || 4 || lakṣakoṭisahasrāṇi lakṣakoṭiśatāni ca | tajjapāllabhate puṇyaṃ naro rudrākṣadhāraṇāt || 5 || rudrākṣāṇāṃ tu bhadrākṣadhāraṇātsyānmahāphalam | dhātrīphalapramāṇaṃ yacchreṣṭhametadudāhṛtam || 6 || badarīphalamātraṃ tu procyate madhyamaṃ budhaiḥ | adhamaṃ caṇamātraṃ syātpratijñaiṣā mayoditā || 7 || brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśceti śivājñayā | vṛkṣā jātāḥ pṛthivyāṃ tu tajjātīyāḥ śubhākṣakāḥ || 8 || śvetāstu brāhmaṇā jñeyāḥ kṣatriyā raktavarṇakāḥ | pītā vaiśyāstu vijñeyāḥ kṛṣṇāḥ śūdrāḥ prakīrtitāḥ || 9 || brāhmaṇo bibhṛyācchvetān raktān rājā tu dhārayet | pītānvaiśyastu bibhṛyātkṛṣṇān śūdrastu dhārayet || 10 || samāḥ snigdhā dṛḍhāstadvatkaṇṭakaiḥ saṃyutāḥ śubhāḥ | kṛmidaṣṭāñchinnabhinnānkaṇṭakairahitāṃstathā || 11 || vraṇayuktānāvṛtāṃśca ṣaḍ‌rudrākṣāṃstu varjayet | svayameva kṛtadvāro rudrākṣaḥ syādihottamaḥ || 12 || yattu pauruṣayat‍nena kṛtaṃ tanmadhyamaṃ bhavet | samānsnigdhāndṛḍhānvṛttānkṣaumasūtreṇa dhārayet || 13 || sarvagātreṣu sāmyena samānātivilakṣaṇā | nirgharṣe hemalekhābhā yatra lekhā pradṛśyate || 14 || tadakṣamuttamaṃ vidyātsa dhāryaḥ śivapūjakaiḥ | śikhāyāmekarudrākṣaṃ triṃśadvai śirasā vahet || 15 || ṣaṭ‌triṃśacca gale dhāryā bāhvoḥ ṣoḍaśa ṣoḍaśa | maṇibandhe dvādaśākṣānskandhe pañcāśataṃ bhavet || 16 || aṣṭottaraśatairmālopavītaṃ ca prakalpayet | dvisaraṃ trisaraṃ vāpi bibhṛyātkaṇṭhadeśataḥ || 17 || kuṇḍale mukuṭe caiva karṇikāhārakeṣu ca | keyūre kaṭake caiva kukṣivaṃśe tathaiva ca || 18 || supte pīte sarvakālaṃ rudrākṣaṃ dhārayennaraḥ | triśataṃ tvadhamaṃ pañcaśataṃ madhyamamucyate || 19 || sahasramuttamaṃ proktaṃ caivaṃ bhedena dhārayet | śirasīśānamantreṇa karṇe tatpuruṣeṇa ca || 20 || aghoreṇa lalāṭe tu tenaiva hṛdaye'pi ca | aghorabījamantreṇa karayordhārayetpunaḥ || 21 || pañcāśadakṣagrathitāṃ vāmadevena codare | pañcabrahmabhiraṅ‌gaiścāpyevaṃ rudrākṣadhāraṇam || 22 || grathitānmūlamantreṇa sarvānakṣāṃstu dhārayet | ekavaktrastu rudrākṣaḥ paratattvaprakāśakaḥ || 23 || paratattvadhāraṇācca jāyate tatprakāśanam | dvivaktrastu muniśreṣṭha ardhanārīśvaro bhavet || 24 || dhāraṇādardhanārīśaḥ prīyate tasya nityaśaḥ | trivaktrastvanalaḥ sākṣātstrīhatyāṃ dahati kṣaṇāt || 25 || trimukhaścaiva rudrākṣo'pyagnitrayasvarūpakaḥ | taddhāraṇācca hutabhuk tasya tuṣyati nityaśaḥ || 26 || caturmukhastu rudrākṣaḥ pitāmahasvarūpakaḥ | taddhāraṇānmahāśrīmānmahadārogyamuttamam || 27 || mahatī jñānasampattiḥ śuddhaye dhārayennaraḥ | pañcamukhastu rudrākṣaḥ pañcabrahmasvarūpakaḥ || 28 || tasya dhāraṇamātreṇa santuṣyati maheśvaraḥ | ṣaḍvaktraścaiva rudrākṣaḥ kārtikeyādhidaivataḥ || 29 || vināyakaṃ cāpi devaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ | saptavaktrastu rudrākṣaḥ saptamātrādhidaivataḥ || 30 || saptāśvadaivataścaiva munisaptakadaivataḥ | taddhāraṇānmahāśrīḥ syānmahadārogyamuttamam || 31 || mahatī jñānasampattiḥ śucirvai dhārayennaraḥ | aṣṭavaktrastu rudrākṣo'pyaṣṭamātrādhidaivataḥ || 32 || vasvaṣṭakaprītikaro gaṅ‌gāprītikaraḥ śubhaḥ | taddhāraṇādime prītā bhaveyuḥ satyavādinaḥ || 33 || navavaktrastu rudrākṣo yamadeva udāhṛtaḥ | taddhāraṇādyamabhayaṃ na bhavatyeva sarvathā || 34 || daśavaktrastu rudrākṣo daśāśādaivataḥ smṛtaḥ | daśāśāprītijanako dhāraṇe nātra saṃśayaḥ || 35 || ekādaśamukhastvakṣo rudraikādaśadaivataḥ | tamindradaivataṃ cāhuḥ sadā saukhyavivardhanam || 36 || rudrākṣo dvādaśamukho mahāviṣṇusvarūpakaḥ | dvādaśādityadaivaśca bibhartyeva hi tatparaḥ || 37 || trayodaśamukhaścākṣaḥ kāmadaḥ siddhidaḥ śubhaḥ | tasya dhāraṇamātreṇa kāmadevaḥ prasīdati || 38 || caturdaśamukhaścākṣo rudranetrasamud‍bhavaḥ | sarvavyādhiharaścaiva sarvārogyapradāyakaḥ || 39 || madyaṃ māṃsaṃ ca laśunaṃ palāṇḍuṃ śigrumeva ca | śleṣmātakaṃ viḍvarāhaṃ bhakṣaṇe varjayettataḥ || 40 || grahaṇe viṣuve caiva saṅ‌krame tvayane tathā | darśe ca paurṇamāse ca puṇyeṣu divaseṣvapi | rudrākṣadhāraṇātsadyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate || 41 ||