Chapter 11

राजोवाच का सा देवी त्वया प्रोक्ता ब्रूहि कालविदां वर । का मोहयति सत्त्वानि कारणं किं भवेद्‌ द्विज ॥ १ ॥ कस्मादुत्पद्यते देवी किंरूपा सा किमात्मिका । सर्वमाख्याहि भूदेव कृपया मम सर्वतः ॥ २ ॥ मुनिरुवाच राजन् देव्याः स्वरूपं ते वर्णयामि निशामय । यथा चोत्पतिता देवी येन वा सा जगन्मयी ॥ ३ ॥ यदा नारायणो देवो विश्वं संहृत्य योगराट् । आस्तीर्य शेषं भगवान् समुद्रे निद्रितोऽभवत् ॥ ४ ॥ तदा प्रस्वापवशगो देवदेवो जनार्दनः । तत्कर्णमलसञ्जातौ दानवौ मधुकैटभौ ॥ ५ ॥ ब्रह्माणं हन्तुमुद्युक्तौ दानवौ घोररूपिणौ । तदा कमलजो देवो दृष्ट्वा तौ मधुकैटभौ ॥ ६ ॥ निद्रितं देवदेवेशं चिन्तामाप दुरत्ययाम् । निद्रितो भगवानीशो दानवौ च दुरासदौ ॥ ७ ॥ किं करोमि क्व गच्छामि कथं शर्म लभे ह्यहम् । एवं चिन्तयतस्तस्य पद्ययोनेर्महात्मनः ॥ ८ ॥ बुद्धिः प्रादूरभूत्तात तदा कार्यप्रसाधिनी । यस्या वशं गतो देवो निद्रितो भगवान् हरिः ॥ ९ ॥ तां देवीं शरणं यामि निद्रां सर्वप्रसूतिकाम् । ब्रह्मोवाच देवि देवि जगद्धात्रि भक्ताभीष्टफलप्रदे ॥ १० ॥ जगन्माये महामाये समुद्रशयने शिवे । त्वदाज्ञावशगाः सर्वे स्वस्वकार्यविधायिनः ॥ ११ ॥ कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिर्मदोत्कटा । व्यापिनी वशगा मान्या महानन्दैकशेवधिः ॥ १२ ॥ महनीया महाराध्या माया मधुमती मही । परापराणां सर्वेषां परमा त्वं प्रकीर्तिता ॥ १३ ॥ लज्जा पुष्टिः क्षमा कीर्तिः कान्तिः कारुण्यविग्रहा । कमनीया जगद्वन्द्या जाग्रदादिस्वरूपिणी ॥ १४ ॥ परमा परमेशानी परानन्दपरायणा । एकाप्येकस्वरूपा च सद्वितीया द्वयात्मिका ॥ १५ ॥ त्रयी त्रिवर्गनिलया तुर्या तुर्यपदात्मिका । पञ्चमी पञ्चभूतेशी षष्ठी षष्ठेश्वरीति च ॥ १६ ॥ सप्तमी सप्तवारेशी सप्तसप्तवरप्रदा । अष्टमी वसुनाथा च नवग्रहमयीश्वरी ॥ १७ ॥ नवरागकला रम्या नवसंख्या नवेश्वरी । दशमी दशदिक्पूज्या दशाशाव्यापिनी रमा ॥ १८ ॥ एकादशात्मिका चैकादशरुद्रनिषेविता । एकादशीतिथिप्रीता एकादशगणाधिपा ॥ १९ ॥ द्वादशी द्वादशभुजा द्वादशादित्यजन्मभूः । त्रयोदशात्मिका देवी त्रयोदशगणप्रिया ॥ २० ॥ त्रयोदशाभिधा भिन्ना विश्वेदेवाधिदेवता । चतुर्दशेन्द्रवरदा चतुर्दशमनुप्रसूः ॥ २१ ॥ पञ्चाधिकदशी वेद्या पञ्चाधिकदशी तिथिः । षोडशी षोडशभुजा षोडशेन्दुकलामयी ॥ २२ ॥ षोडशात्मकचन्द्रांशुव्याप्तदिव्यकलेवरा । एवंरूपासि देवेशि निर्गुणे तामसोदये ॥ २३ ॥ त्वया गृहीतो भगवान्देवदेवो रमापतिः । एतौ दुरासदौ दैत्यौ विक्रान्तौ मधुकैटभौ ॥ २४ ॥ एतयोश्च वधार्थाय देवेशं प्रतिबोधय । मुनिरुवाच एवं स्तुता भगवती तामसी भगवत्प्रिया ॥ २५ ॥ देवदेवं तदा त्यक्त्वा मोहयामास दानवौ । तदैव भगवान्विष्णुः परमात्मा जगत्पतिः ॥ २६ ॥ प्रबोधमाप देवेशो ददृशे दानवोत्तमौ । तदा तौ दानवौ घोरौ दृष्ट्वा तं मधुसूदनम् ॥ २७ ॥ युद्धाय कृतसङ्‌कल्पौ जग्मतुः सन्निधिं हरेः । युयुधे च ततस्ताभ्यां भगवान्मधुसूदनः ॥ २८ ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः । तौ तदातिबलोन्मत्तौ जगन्मायाविमोहितौ ॥ २९ ॥ व्रियतां वर इत्येवमूचतुः परमेश्वरम् । एवं तयोर्वचः श्रुत्वा भगवानादिपूरुषः ॥ ३० ॥ वव्रे वध्याबुभौ मेऽद्य भवेतामिति निश्चितम् । तौ तदातिबलौ देवं पुनरेवोचतुर्हरिम् ॥ ३१ ॥ आवां जहि न यत्रोर्वी पयसा च परिप्लुता । तथेत्युक्त्वा भगवता गदाशङ्‌खभृता नृप ॥ ३२ ॥ कृत्वा चक्रेण वै छिन्ने जघने शिरसी तयोः । एवं देवी समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता नृप ॥ ३३ ॥ महाकाली महाराज सर्वयोगेश्वरेश्वरी । महालक्ष्म्यास्तथोत्पत्तिं निशामय महीपते ॥ ३४ ॥ इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां दशमस्कन्धे देवीमाहात्म्ये मधुकैटभवधवर्णनं नाम एकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥

rājovāca kā sā devī tvayā proktā brūhi kālavidāṃ vara | kā mohayati sattvāni kāraṇaṃ kiṃ bhaved‌ dvija || 1 || kasmādutpadyate devī kiṃrūpā sā kimātmikā | sarvamākhyāhi bhūdeva kṛpayā mama sarvataḥ || 2 || muniruvāca rājan devyāḥ svarūpaṃ te varṇayāmi niśāmaya | yathā cotpatitā devī yena vā sā jaganmayī || 3 || yadā nārāyaṇo devo viśvaṃ saṃhṛtya yogarāṭ | āstīrya śeṣaṃ bhagavān samudre nidrito'bhavat || 4 || tadā prasvāpavaśago devadevo janārdanaḥ | tatkarṇamalasañjātau dānavau madhukaiṭabhau || 5 || brahmāṇaṃ hantumudyuktau dānavau ghorarūpiṇau | tadā kamalajo devo dṛṣṭvā tau madhukaiṭabhau || 6 || nidritaṃ devadeveśaṃ cintāmāpa duratyayām | nidrito bhagavānīśo dānavau ca durāsadau || 7 || kiṃ karomi kva gacchāmi kathaṃ śarma labhe hyaham | evaṃ cintayatastasya padyayonermahātmanaḥ || 8 || buddhiḥ prādūrabhūttāta tadā kāryaprasādhinī | yasyā vaśaṃ gato devo nidrito bhagavān hariḥ || 9 || tāṃ devīṃ śaraṇaṃ yāmi nidrāṃ sarvaprasūtikām | brahmovāca devi devi jagaddhātri bhaktābhīṣṭaphalaprade || 10 || jaganmāye mahāmāye samudraśayane śive | tvadājñāvaśagāḥ sarve svasvakāryavidhāyinaḥ || 11 || kālarātrirmahārātrirmoharātrirmadotkaṭā | vyāpinī vaśagā mānyā mahānandaikaśevadhiḥ || 12 || mahanīyā mahārādhyā māyā madhumatī mahī | parāparāṇāṃ sarveṣāṃ paramā tvaṃ prakīrtitā || 13 || lajjā puṣṭiḥ kṣamā kīrtiḥ kāntiḥ kāruṇyavigrahā | kamanīyā jagadvandyā jāgradādisvarūpiṇī || 14 || paramā parameśānī parānandaparāyaṇā | ekāpyekasvarūpā ca sadvitīyā dvayātmikā || 15 || trayī trivarganilayā turyā turyapadātmikā | pañcamī pañcabhūteśī ṣaṣṭhī ṣaṣṭheśvarīti ca || 16 || saptamī saptavāreśī saptasaptavarapradā | aṣṭamī vasunāthā ca navagrahamayīśvarī || 17 || navarāgakalā ramyā navasaṃkhyā naveśvarī | daśamī daśadikpūjyā daśāśāvyāpinī ramā || 18 || ekādaśātmikā caikādaśarudraniṣevitā | ekādaśītithiprītā ekādaśagaṇādhipā || 19 || dvādaśī dvādaśabhujā dvādaśādityajanmabhūḥ | trayodaśātmikā devī trayodaśagaṇapriyā || 20 || trayodaśābhidhā bhinnā viśvedevādhidevatā | caturdaśendravaradā caturdaśamanuprasūḥ || 21 || pañcādhikadaśī vedyā pañcādhikadaśī tithiḥ | ṣoḍaśī ṣoḍaśabhujā ṣoḍaśendukalāmayī || 22 || ṣoḍaśātmakacandrāṃśuvyāptadivyakalevarā | evaṃrūpāsi deveśi nirguṇe tāmasodaye || 23 || tvayā gṛhīto bhagavāndevadevo ramāpatiḥ | etau durāsadau daityau vikrāntau madhukaiṭabhau || 24 || etayośca vadhārthāya deveśaṃ pratibodhaya | muniruvāca evaṃ stutā bhagavatī tāmasī bhagavatpriyā || 25 || devadevaṃ tadā tyaktvā mohayāmāsa dānavau | tadaiva bhagavānviṣṇuḥ paramātmā jagatpatiḥ || 26 || prabodhamāpa deveśo dadṛśe dānavottamau | tadā tau dānavau ghorau dṛṣṭvā taṃ madhusūdanam || 27 || yuddhāya kṛtasaṅ‌kalpau jagmatuḥ sannidhiṃ hareḥ | yuyudhe ca tatastābhyāṃ bhagavānmadhusūdanaḥ || 28 || pañcavarṣasahasrāṇi bāhupraharaṇo vibhuḥ | tau tadātibalonmattau jaganmāyāvimohitau || 29 || vriyatāṃ vara ityevamūcatuḥ parameśvaram | evaṃ tayorvacaḥ śrutvā bhagavānādipūruṣaḥ || 30 || vavre vadhyābubhau me'dya bhavetāmiti niścitam | tau tadātibalau devaṃ punarevocaturharim || 31 || āvāṃ jahi na yatrorvī payasā ca pariplutā | tathetyuktvā bhagavatā gadāśaṅ‌khabhṛtā nṛpa || 32 || kṛtvā cakreṇa vai chinne jaghane śirasī tayoḥ | evaṃ devī samutpannā brahmaṇā saṃstutā nṛpa || 33 || mahākālī mahārāja sarvayogeśvareśvarī | mahālakṣmyāstathotpattiṃ niśāmaya mahīpate || 34 || iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe devīmāhātmye madhukaiṭabhavadhavarṇanaṃ nāma ekādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||