Chapter 10

नारद उवाच भूमिदानकृतं पुण्यं पापं तद्धरणेन च । परभूहरणात्पापं परकूपे खनने तथा ॥ १ ॥ अम्बुवाच्यां भूखनने वीर्यस्य त्याग एव च । दीपादिस्थापनात्पापं श्रोतुमिच्छामि यत्‍नतः ॥ २ ॥ अन्यद्वा पृथिवीजन्यं पापं यत्पृच्छते परम् । यदस्ति तत्प्रतीकारं वद वेदविदांवर ॥ ३ ॥ श्रीनारायण उवाच वितस्तिमात्रभूमिं च यो ददाति च भारते । सन्ध्यापूताय विप्राय स याति शिवमन्दिरम् ॥ ४ ॥ भूमिं च सर्वसस्याढ्यां ब्राह्मणाय ददाति च । भूमिरेणुप्रमाणाब्दमन्ते विष्णुपदे स्थितिः ॥ ५ ॥ ग्रामं भूमिं च धान्यं च ब्राह्मणाय ददाति यः । सर्वपापाद्विनिर्मुक्तौ चोभौ देवीपुरःस्थितौ ॥ ६ ॥ भूमिदानं च तत्काले यः साधुश्चानुमोदते । स च प्रयाति वैकुण्ठे मित्रगोत्रसमन्वितः ॥ ७ ॥ स्वदत्तां परदत्तां वा ब्रह्मवृत्तिं हरेत्तु यः । स तिष्ठति कालसूत्रे यावच्चन्द्रदिवाकरौ ॥ ८ ॥ तत्युत्रपौत्रप्रभृतिर्भूमिहीनः श्रिया हतः । पुत्रहीनो दरिद्रश्च घोरं याति च रौरवम् ॥ ९ ॥ गवां मार्गं विनिष्कृष्य यश्च सस्यं ददाति च । दिव्यं वर्षशतं चैव कुम्भीपाके च तिष्ठति ॥ १० ॥ गोष्ठं तडागं निष्कृष्य मार्गे सस्यं ददाति यः । स तिष्ठत्यसिपत्रे च यावदिन्द्राश्चतुर्दश ॥ ११ ॥ पञ्चपिण्डाननुद्धृत्य परकूपे च स्नाति यः । प्राप्नोति नरकं चैव स्नानं निष्फलमेव च ॥ १२ ॥ कामी भूमौ च रहसि वीर्यत्यागं करोति यः । भूमिरेणुप्रमाणं च वर्षं तिष्ठति रौरवे ॥ १३ ॥ अम्बुवाच्यां भूकरणं यः करोति च मानवः । स याति कृमिदंशं च स्थितिस्तत्र चतुर्युगम् ॥ १४ ॥ परकीये लुप्तकूपे कूपं मूढः करोति यः । पुष्करिण्यां च लुप्तायां पुष्करिणीं ददाति यः ॥ १५ ॥ सर्वं फलं परस्यैव तप्तकुण्डं व्रजेच्च सः । तत्र तिष्ठति सन्तप्तो यावदिन्द्राश्चतुर्दश ॥ १६ ॥ परकीये तडागे च पङ्‌कमुद्धृत्य चोन्मृजेत् । रेणुप्रमाणवर्षं च ब्रह्मलोके वसेन्नरः ॥ १७ ॥ पिण्डं पित्रे भूमिभर्तुर्न प्रदाय च मानवः । श्राद्धं करोति यो मूढो नरकं याति निश्चितम् ॥ १८ ॥ भूमौ दीपं योऽर्पयति स चान्धः सप्तजन्मसु । भूमौ शङ्‌खं च संस्थाप्य कुष्ठं जन्मान्तरे लभेत् ॥ १९ ॥ मुक्तां माणिक्यहीरौ च सुवर्णं च मणिं तथा । पञ्च संस्थापयेद्‌भूमौ स चान्धः सप्तजन्मसु ॥ २० ॥ शिवलिङ्‌गं शिवामर्चां यश्चार्पयति भूतले । शतमन्वन्तरं यावत्कृमिभक्षः स तिष्ठति ॥ २१ ॥ शङ्‌खं यन्त्रं शिलातोयं पुष्पं च तुलसीदलम् । यश्चार्पयति भूमौ च स तिष्ठेन्नरके ध्रुवम् ॥ २२ ॥ जपमालां पुष्पमालां कर्पूरं रोचनं तथा । यो मूढश्चार्पयेद्‌भूमौ स याति नरकं ध्रुवम् ॥ २३ ॥ भूमौ चन्दनकाष्ठं च रुद्राक्षं कुशमूलकम् । संस्थाप्य भूमौ नरके वसेन्मन्वन्तरावधि ॥ २४ ॥ पुस्तकं यज्ञसूत्रं च भूमौ संस्थापयेन्नरः । न भवेद्विप्रयोनौ च तस्य जन्मान्तरे जनिः ॥ २५ ॥ ब्रह्महत्यासमं पापमिह वै लभते ध्रुवम् । ग्रन्धियुक्तं यज्ञसूत्रं पूज्यं च सर्ववर्णकैः ॥ २६ ॥ यज्ञं कृत्वा तु यो भूमिं क्षीरेण न हि सिञ्चति । स याति तप्तभूमिं च सन्तप्तः सप्तजन्मसु ॥ २७ ॥ भूकम्पे ग्रहणे यो हि करोति खननं भुवः । जन्मान्तरे महापापो ह्यङ्‌गहीनो भवेद्‌ ध्रुवम् ॥ २८ ॥ भवनं यत्र सर्वेषां भूमिस्तेन प्रकीर्तिता । काश्यपी कश्यपस्येयमचला स्थिररूपतः ॥ २९ ॥ विश्वम्भरा धारणाच्चानन्तानन्तस्वरूपतः । पृथिवी पृथुकन्यात्वाद्विस्तृतत्वान्महामुने ॥ ३० ॥

nārada uvāca bhūmidānakṛtaṃ puṇyaṃ pāpaṃ taddharaṇena ca | parabhūharaṇātpāpaṃ parakūpe khanane tathā || 1 || ambuvācyāṃ bhūkhanane vīryasya tyāga eva ca | dīpādisthāpanātpāpaṃ śrotumicchāmi yat‍nataḥ || 2 || anyadvā pṛthivījanyaṃ pāpaṃ yatpṛcchate param | yadasti tatpratīkāraṃ vada vedavidāṃvara || 3 || śrīnārāyaṇa uvāca vitastimātrabhūmiṃ ca yo dadāti ca bhārate | sandhyāpūtāya viprāya sa yāti śivamandiram || 4 || bhūmiṃ ca sarvasasyāḍhyāṃ brāhmaṇāya dadāti ca | bhūmireṇupramāṇābdamante viṣṇupade sthitiḥ || 5 || grāmaṃ bhūmiṃ ca dhānyaṃ ca brāhmaṇāya dadāti yaḥ | sarvapāpādvinirmuktau cobhau devīpuraḥsthitau || 6 || bhūmidānaṃ ca tatkāle yaḥ sādhuścānumodate | sa ca prayāti vaikuṇṭhe mitragotrasamanvitaḥ || 7 || svadattāṃ paradattāṃ vā brahmavṛttiṃ harettu yaḥ | sa tiṣṭhati kālasūtre yāvaccandradivākarau || 8 || tatyutrapautraprabhṛtirbhūmihīnaḥ śriyā hataḥ | putrahīno daridraśca ghoraṃ yāti ca rauravam || 9 || gavāṃ mārgaṃ viniṣkṛṣya yaśca sasyaṃ dadāti ca | divyaṃ varṣaśataṃ caiva kumbhīpāke ca tiṣṭhati || 10 || goṣṭhaṃ taḍāgaṃ niṣkṛṣya mārge sasyaṃ dadāti yaḥ | sa tiṣṭhatyasipatre ca yāvadindrāścaturdaśa || 11 || pañcapiṇḍānanuddhṛtya parakūpe ca snāti yaḥ | prāpnoti narakaṃ caiva snānaṃ niṣphalameva ca || 12 || kāmī bhūmau ca rahasi vīryatyāgaṃ karoti yaḥ | bhūmireṇupramāṇaṃ ca varṣaṃ tiṣṭhati raurave || 13 || ambuvācyāṃ bhūkaraṇaṃ yaḥ karoti ca mānavaḥ | sa yāti kṛmidaṃśaṃ ca sthitistatra caturyugam || 14 || parakīye luptakūpe kūpaṃ mūḍhaḥ karoti yaḥ | puṣkariṇyāṃ ca luptāyāṃ puṣkariṇīṃ dadāti yaḥ || 15 || sarvaṃ phalaṃ parasyaiva taptakuṇḍaṃ vrajecca saḥ | tatra tiṣṭhati santapto yāvadindrāścaturdaśa || 16 || parakīye taḍāge ca paṅ‌kamuddhṛtya conmṛjet | reṇupramāṇavarṣaṃ ca brahmaloke vasennaraḥ || 17 || piṇḍaṃ pitre bhūmibharturna pradāya ca mānavaḥ | śrāddhaṃ karoti yo mūḍho narakaṃ yāti niścitam || 18 || bhūmau dīpaṃ yo'rpayati sa cāndhaḥ saptajanmasu | bhūmau śaṅ‌khaṃ ca saṃsthāpya kuṣṭhaṃ janmāntare labhet || 19 || muktāṃ māṇikyahīrau ca suvarṇaṃ ca maṇiṃ tathā | pañca saṃsthāpayed‌bhūmau sa cāndhaḥ saptajanmasu || 20 || śivaliṅ‌gaṃ śivāmarcāṃ yaścārpayati bhūtale | śatamanvantaraṃ yāvatkṛmibhakṣaḥ sa tiṣṭhati || 21 || śaṅ‌khaṃ yantraṃ śilātoyaṃ puṣpaṃ ca tulasīdalam | yaścārpayati bhūmau ca sa tiṣṭhennarake dhruvam || 22 || japamālāṃ puṣpamālāṃ karpūraṃ rocanaṃ tathā | yo mūḍhaścārpayed‌bhūmau sa yāti narakaṃ dhruvam || 23 || bhūmau candanakāṣṭhaṃ ca rudrākṣaṃ kuśamūlakam | saṃsthāpya bhūmau narake vasenmanvantarāvadhi || 24 || pustakaṃ yajñasūtraṃ ca bhūmau saṃsthāpayennaraḥ | na bhavedviprayonau ca tasya janmāntare janiḥ || 25 || brahmahatyāsamaṃ pāpamiha vai labhate dhruvam | grandhiyuktaṃ yajñasūtraṃ pūjyaṃ ca sarvavarṇakaiḥ || 26 || yajñaṃ kṛtvā tu yo bhūmiṃ kṣīreṇa na hi siñcati | sa yāti taptabhūmiṃ ca santaptaḥ saptajanmasu || 27 || bhūkampe grahaṇe yo hi karoti khananaṃ bhuvaḥ | janmāntare mahāpāpo hyaṅ‌gahīno bhaved‌ dhruvam || 28 || bhavanaṃ yatra sarveṣāṃ bhūmistena prakīrtitā | kāśyapī kaśyapasyeyamacalā sthirarūpataḥ || 29 || viśvambharā dhāraṇāccānantānantasvarūpataḥ | pṛthivī pṛthukanyātvādvistṛtatvānmahāmune || 30 ||