Chapter 40

श्री देव्युवाच प्रातरुत्थाय शिरसि संस्मरेत्पद्ममुज्ज्वलम् । कर्पूराभं स्मरेत्तत्र श्रीगुरुं निजरूपिणम् ॥ १ ॥ सुप्रसन्नं लसद्‌भूषाभूषितं शक्तिसंयुतम् । नमस्कृत्य ततो देवीं कुण्डलीं संस्मरेद्बुधः ॥ २ ॥ प्रकाशमानां प्रथमे प्रयाणे प्रतिप्रयाणेऽप्यमृतायमानाम् । अन्तः पदव्यामनुसञ्चरन्ती- मानन्दरूपामबलां प्रपद्ये ॥ ३ ॥ ध्यात्वैवं तच्छिखामध्ये सच्चिदानन्दरूपिणीम् । मां ध्यायेदथ शौचादिक्रियाः सर्वाः समापयेत् ॥ ४ ॥ अग्निहोत्रं ततो हूत्वा मत्प्रीत्यर्थं द्विजोत्तमः । होमान्ते स्वासने स्थित्वा पूजासङ्कल्पमाचरेत् ॥ ५ ॥ भूतशुद्धिं पुरा कृत्वा मातृकान्यासमेव च । हृल्लेखामातृकान्यासं नित्यमेव समाचरेत् ॥ ६ ॥ मूलाधारे हकारं च हृदये च रकारकम् । भ्रूमध्ये तद्वदीकारं ह्रीङ्कारं मस्तके न्यसेत् ॥ ७ ॥ तत्तन्मन्त्रोदितानन्यान्न्यासान्सर्वान्समाचरेत् । कल्पयेत्स्वात्मनो देहे पीठं धर्मादिभिः पुनः ॥ ८ ॥ ततो ध्यायेन्महादेवीं प्राणायामैर्विजृम्भिते । हृदम्भोजे मम स्थाने पञ्चप्रेतासने बुधः ॥ ९ ॥ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः । एते पञ्च महाप्रेताः पादमूले मम स्थिताः ॥ १० ॥ पञ्चभूतात्मका ह्येते पञ्चावस्थात्मका अपि । अहं त्वव्यक्तचिद्‌रूपा तदतीतास्ति सर्वथा ॥ ११ ॥ ततो विष्टरतां याताः शक्तितन्त्रेषु सर्वदा । ध्यात्वैवं मानसैर्भोगैः पूजयेन्मां जपेदपि ॥ १२ ॥ जपं समर्प्य श्रीदेव्यै ततोऽर्घ्यस्थापनं चरेत् । पात्रासादनकं कृत्वा पूजाद्रव्याणि शोधयेत् ॥ १३ ॥ जलेन तेन मनुना चास्त्रमन्त्रेण देशिकः । दिग्बन्धं च पुरा कृत्वा गुरून्नत्वा ततः परम् ॥ १४ ॥ तदनुज्ञां समादाय बाह्यपीठे ततः परम् । हृदिस्थां भवितां मूर्तिं मम दिव्यां मनोहराम् ॥ १५ ॥ आवाहयेत्ततः पीठे प्राणस्थापनविद्यया । असनावाहने चार्घ्यं पाद्याद्याचमनं तथा ॥ १६ ॥ स्नानं वासोद्वयं चैव भूषणानि च सर्वशः । गन्धपुष्पं यथायोग्यं दत्त्वा देव्यै स्वभक्तितः ॥ १७ ॥ यन्त्रस्थानामावृतीनां पूजनं सम्यगाचरेत् । प्रतिवारमशक्तानां शुक्रवारो नियम्यते ॥ १८ ॥ मूलदेवीप्रभारूपाः स्मर्तव्या अङ्गदेवताः । तत्प्रभापटलव्याप्तं त्रैलोक्यं च विचिन्तयेत् ॥ १९ ॥ पुनरावृत्तिसहितां मूलदेवीं च पूजयेत् । गन्धादिभिः सुगन्धैस्तु तथा पुष्पैः सुवासितैः ॥ २० ॥ नैवेद्यैस्तर्पणैश्चैव ताम्बूलैर्दक्षिणादिभिः । तोषयेन्मां त्वत्कृतेन नाम्नां साहस्रकेण च ॥ २१ ॥ कवचेन च सूक्तेनाहं रुद्रेभिरिति प्रभो । देव्यथर्वशिरोमन्त्रैर्हृल्लेखोपनिषद्‌भवैः ॥ २२ ॥ महाविद्यामहामन्त्रैस्तोषयेन्मां मुहुर्मुहुः । क्षमापयेज्जगद्धात्रीं प्रेमार्द्रहृदयो नरः ॥ २३ ॥ पुलकाङ्‌कितसर्वाङ्गैर्बाष्परुद्धाक्षिनिःस्वनः । नृत्यगीतादिघोषेण तोषयेन्मां मुहुर्मुहुः ॥ २४ ॥ वेदपारायणैश्चैव पुराणैः सकलैरपि । प्रतिपाद्या यतोऽहं वै तस्मात्तैस्तोषयेत्तु माम् ॥ २५ ॥ निजं सर्वस्वमपि मे सदेहं नित्यशोऽर्पयेत् । नित्यहोमं ततः कुर्याद्‌ब्राह्मणांश्च सुवासिनीः ॥ २६ ॥ बटुकान्पामरानन्यान्देवीबुद्ध्या तु भोजयेत् । नत्वा पुनः स्वहृदये व्युत्क्रमेण विसर्जयेत् ॥ २७ ॥ सर्वं हृल्लेखया कुर्यात् पूजनं मम सुब्रत । हृल्लेखा सर्वमन्त्राणां नायिका परमा स्मृता ॥ २८ ॥ हृल्लेखादर्पणे नित्यमहं तत्प्रतिबिम्बिता । तस्माद्‌हृल्लेखया दत्तं सर्वमन्त्रैः समर्पितम् ॥ २९ ॥ गुरुं सम्पूज्य भूषाद्यैः कृतकृत्यत्वमावहेत् । य एवं पूजयेद्देवीं श्रीमद्‌भुवनसुन्दरीम् ॥ ३० ॥ न तस्य दुर्लभं किञ्चित्कदाचित्क्वचिदस्ति हि । देहान्ते तु मणिद्वीपं मम यात्येव सर्वथा ॥ ३१ ॥ ज्ञेयो देवीस्वरूपोऽसौ देवा नित्यं नमन्ति तम् । इति ते कथितं राजन् महादेव्याः प्रपूजनम् ॥ ३२ ॥ विमृश्यैतदशेषेणाप्यधिकारानुरूपतः । कुरु मे पूजनं तेन कृतार्थस्त्वं भविष्यसि ॥ ३३ ॥ इदं तु गीताशास्त्रं मे नाशिष्याय वदेत् क्वचित् । नाभक्ताय प्रदातव्यं न धूर्ताय च दुर्हृदे ॥ ३४ ॥ एतत्प्रकाशनं मातुरुद्‌घाटनमुरोजयोः । तस्मादवश्यं यत्‍नेन गोपनीयमिदं सदा ॥ ३५ ॥ देयं भक्ताय शिष्याय ज्येष्ठपुत्राय चैव हि । सुशीलाय सुवेषाय देवीभक्तियुताय च ॥ ३६ ॥ श्राद्धकाले पठेदेतद्‌ब्राह्मणानाम् समीपतः । तृप्तास्तत्पितरः सर्वे प्रयान्ति परमं पदम् ॥ ३७ ॥ व्यास उवाच इत्युक्त्वा सा भगवती तत्रैवान्तरधीयत । देवाश्च मुदिताः सर्वे देवीदर्शनतोऽभवन् ॥ ३८ ॥ ततो हिमालये जज्ञे देवी हैमवती तु सा । या गौरीति प्रसिद्धासीद्दत्ता सा शङ्कराय च ॥ ३९ ॥ ततः स्कन्दः समुद्‌भूतस्तारकस्तेन पातितः । समुद्रमन्थने पूर्वं रत्‍नान्यासुर्नराधिप ॥ ४० ॥ तत्र देवैः स्तुता देवी लक्ष्मीप्राप्त्यर्थमादरात् । तेषामनुग्रहार्थाय निर्गता तु रमा ततः ॥ ४१ ॥ वैकुण्ठाय सुरैर्दत्ता तेन तस्य शमोऽभवत् । इति ते कथितं राजन् देवीमाहात्म्यमुत्तमम् ॥ ४२ ॥ गौरीलक्ष्म्योः समुद्‌भूतिविषयं सर्वकामदम् । न वाच्यं त्वेतदन्यस्मै रहस्यं कथितं यतः ॥ ४३ ॥ गीता रहस्यभूतेयं गोपनीया प्रयत्‍नतः । सर्वमुक्तं स्मसेन यत्पृष्टं तत्त्वयानघ । पवित्रं पावनं दिव्यं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ४४ ॥

śrī devyuvāca prātarutthāya śirasi saṃsmaretpadmamujjvalam | karpūrābhaṃ smarettatra śrīguruṃ nijarūpiṇam || 1 || suprasannaṃ lasad‌bhūṣābhūṣitaṃ śaktisaṃyutam | namaskṛtya tato devīṃ kuṇḍalīṃ saṃsmaredbudhaḥ || 2 || prakāśamānāṃ prathame prayāṇe pratiprayāṇe'pyamṛtāyamānām | antaḥ padavyāmanusañcarantī- mānandarūpāmabalāṃ prapadye || 3 || dhyātvaivaṃ tacchikhāmadhye saccidānandarūpiṇīm | māṃ dhyāyedatha śaucādikriyāḥ sarvāḥ samāpayet || 4 || agnihotraṃ tato hūtvā matprītyarthaṃ dvijottamaḥ | homānte svāsane sthitvā pūjāsaṅkalpamācaret || 5 || bhūtaśuddhiṃ purā kṛtvā mātṛkānyāsameva ca | hṛllekhāmātṛkānyāsaṃ nityameva samācaret || 6 || mūlādhāre hakāraṃ ca hṛdaye ca rakārakam | bhrūmadhye tadvadīkāraṃ hrīṅkāraṃ mastake nyaset || 7 || tattanmantroditānanyānnyāsānsarvānsamācaret | kalpayetsvātmano dehe pīṭhaṃ dharmādibhiḥ punaḥ || 8 || tato dhyāyenmahādevīṃ prāṇāyāmairvijṛmbhite | hṛdambhoje mama sthāne pañcapretāsane budhaḥ || 9 || brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ | ete pañca mahāpretāḥ pādamūle mama sthitāḥ || 10 || pañcabhūtātmakā hyete pañcāvasthātmakā api | ahaṃ tvavyaktacid‌rūpā tadatītāsti sarvathā || 11 || tato viṣṭaratāṃ yātāḥ śaktitantreṣu sarvadā | dhyātvaivaṃ mānasairbhogaiḥ pūjayenmāṃ japedapi || 12 || japaṃ samarpya śrīdevyai tato'rghyasthāpanaṃ caret | pātrāsādanakaṃ kṛtvā pūjādravyāṇi śodhayet || 13 || jalena tena manunā cāstramantreṇa deśikaḥ | digbandhaṃ ca purā kṛtvā gurūnnatvā tataḥ param || 14 || tadanujñāṃ samādāya bāhyapīṭhe tataḥ param | hṛdisthāṃ bhavitāṃ mūrtiṃ mama divyāṃ manoharām || 15 || āvāhayettataḥ pīṭhe prāṇasthāpanavidyayā | asanāvāhane cārghyaṃ pādyādyācamanaṃ tathā || 16 || snānaṃ vāsodvayaṃ caiva bhūṣaṇāni ca sarvaśaḥ | gandhapuṣpaṃ yathāyogyaṃ dattvā devyai svabhaktitaḥ || 17 || yantrasthānāmāvṛtīnāṃ pūjanaṃ samyagācaret | prativāramaśaktānāṃ śukravāro niyamyate || 18 || mūladevīprabhārūpāḥ smartavyā aṅgadevatāḥ | tatprabhāpaṭalavyāptaṃ trailokyaṃ ca vicintayet || 19 || punarāvṛttisahitāṃ mūladevīṃ ca pūjayet | gandhādibhiḥ sugandhaistu tathā puṣpaiḥ suvāsitaiḥ || 20 || naivedyaistarpaṇaiścaiva tāmbūlairdakṣiṇādibhiḥ | toṣayenmāṃ tvatkṛtena nāmnāṃ sāhasrakeṇa ca || 21 || kavacena ca sūktenāhaṃ rudrebhiriti prabho | devyatharvaśiromantrairhṛllekhopaniṣad‌bhavaiḥ || 22 || mahāvidyāmahāmantraistoṣayenmāṃ muhurmuhuḥ | kṣamāpayejjagaddhātrīṃ premārdrahṛdayo naraḥ || 23 || pulakāṅ‌kitasarvāṅgairbāṣparuddhākṣiniḥsvanaḥ | nṛtyagītādighoṣeṇa toṣayenmāṃ muhurmuhuḥ || 24 || vedapārāyaṇaiścaiva purāṇaiḥ sakalairapi | pratipādyā yato'haṃ vai tasmāttaistoṣayettu mām || 25 || nijaṃ sarvasvamapi me sadehaṃ nityaśo'rpayet | nityahomaṃ tataḥ kuryād‌brāhmaṇāṃśca suvāsinīḥ || 26 || baṭukānpāmarānanyāndevībuddhyā tu bhojayet | natvā punaḥ svahṛdaye vyutkrameṇa visarjayet || 27 || sarvaṃ hṛllekhayā kuryāt pūjanaṃ mama subrata | hṛllekhā sarvamantrāṇāṃ nāyikā paramā smṛtā || 28 || hṛllekhādarpaṇe nityamahaṃ tatpratibimbitā | tasmād‌hṛllekhayā dattaṃ sarvamantraiḥ samarpitam || 29 || guruṃ sampūjya bhūṣādyaiḥ kṛtakṛtyatvamāvahet | ya evaṃ pūjayeddevīṃ śrīmad‌bhuvanasundarīm || 30 || na tasya durlabhaṃ kiñcitkadācitkvacidasti hi | dehānte tu maṇidvīpaṃ mama yātyeva sarvathā || 31 || jñeyo devīsvarūpo'sau devā nityaṃ namanti tam | iti te kathitaṃ rājan mahādevyāḥ prapūjanam || 32 || vimṛśyaitadaśeṣeṇāpyadhikārānurūpataḥ | kuru me pūjanaṃ tena kṛtārthastvaṃ bhaviṣyasi || 33 || idaṃ tu gītāśāstraṃ me nāśiṣyāya vadet kvacit | nābhaktāya pradātavyaṃ na dhūrtāya ca durhṛde || 34 || etatprakāśanaṃ māturud‌ghāṭanamurojayoḥ | tasmādavaśyaṃ yat‍nena gopanīyamidaṃ sadā || 35 || deyaṃ bhaktāya śiṣyāya jyeṣṭhaputrāya caiva hi | suśīlāya suveṣāya devībhaktiyutāya ca || 36 || śrāddhakāle paṭhedetad‌brāhmaṇānām samīpataḥ | tṛptāstatpitaraḥ sarve prayānti paramaṃ padam || 37 || vyāsa uvāca ityuktvā sā bhagavatī tatraivāntaradhīyata | devāśca muditāḥ sarve devīdarśanato'bhavan || 38 || tato himālaye jajñe devī haimavatī tu sā | yā gaurīti prasiddhāsīddattā sā śaṅkarāya ca || 39 || tataḥ skandaḥ samud‌bhūtastārakastena pātitaḥ | samudramanthane pūrvaṃ rat‍nānyāsurnarādhipa || 40 || tatra devaiḥ stutā devī lakṣmīprāptyarthamādarāt | teṣāmanugrahārthāya nirgatā tu ramā tataḥ || 41 || vaikuṇṭhāya surairdattā tena tasya śamo'bhavat | iti te kathitaṃ rājan devīmāhātmyamuttamam || 42 || gaurīlakṣmyoḥ samud‌bhūtiviṣayaṃ sarvakāmadam | na vācyaṃ tvetadanyasmai rahasyaṃ kathitaṃ yataḥ || 43 || gītā rahasyabhūteyaṃ gopanīyā prayat‍nataḥ | sarvamuktaṃ smasena yatpṛṣṭaṃ tattvayānagha | pavitraṃ pāvanaṃ divyaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 44 ||