Chapter 2

श्रीदेव्युवाच भूमिपाल महाबाहो सर्वमेतद्‍भविष्यति । यत्त्वया प्रार्थितं तत्ते ददामि मनुजाधिप ॥ १ ॥ अहं प्रसन्ना दैत्येन्द्रनाशनामोघविक्रमा । वाग्भवस्य जपेनैव तपसा ते सुनिश्चितम् ॥ २ ॥ राज्यं निष्कण्टकं तेऽस्तु पुत्रा वंशकरा अपि । मयि भक्तिर्दृढा वत्स मोक्षान्ते सत्पदे भवेत् ॥ ३ ॥ एवं वरान्महादेवी तस्मै दत्त्वा महात्मने । पश्यतस्तु मनोरेव जगाम विन्ध्यपर्वतम् ॥ ४ ॥ योऽसौ विन्ध्याचलो रुद्धः कुम्भोद्‍भवमहर्षिणा । भानुमार्गावरोधार्थं प्रवृत्तो गगनं स्पृशन् ॥ ५ ॥ सा विन्ध्यवासिनी विष्णोरनुजा वरदेश्वरी । बभूव पूज्या लोकानां सर्वेषां मुनिसत्तम ॥ ६ ॥ ऋषय ऊचुः कोऽसौ विन्ध्याचलः सूत किमर्थं गगनं स्पृशन् । भानुमार्गावरोधं च किमर्थं कृतवानसौ ॥ ७ ॥ कथं च मैत्रावरुणिः पर्वतं तं महोन्नतम् । प्रकृतिस्थं चकारेति सर्वं विस्तरतो वद ॥ ८ ॥ न हि तृप्यामहे साधो त्वदास्यगलितामृतम् । देव्याश्चरित्ररूपाख्यं पीत्वा तृष्णा प्रवर्धते ॥ ९ ॥ सूत उवाच आसीद्विन्ध्याचलो नाम मान्यः सर्वधराभृताम् । महावनसमूहाढ्यो महापादपसंवृतः ॥ १० ॥ सुपुष्पितैरनेकैश्च लतागुल्मैस्तु संवृतः । मृगा वराहा महिषा व्याघ्राः शार्दूलका अपि ॥ ११ ॥ वानराः शशका ऋक्षाः शृगालाश्च समन्ततः । विचरन्ति सदा हृष्टा पुष्टा एव महोद्यमाः ॥ १२ ॥ नदीनदजलाक्रान्तो देवगन्धर्वकिन्नरैः । अप्सरोभिः किम्पुरुषैः सर्वकामफलद्रुमैः ॥ १३ ॥ एतादृशे विन्ध्यनगे कदाचित्पर्यटन् महीम् । देवर्षिः परमप्रीतो जगाम स्वेच्छया मुनिः ॥ १४ ॥ तं दृष्ट्वा स नगो मङ्‌क्षु तूर्णमुत्थाय सम्भ्रमात् । पाद्यमर्घ्यं तथा दत्त्वा वरासनमथार्पयत् ॥ १५ ॥ सुखोपविष्टं देवर्षिं प्रसन्नं नग ऊचिवान् । विन्ध्य उवाच देवर्षे कथ्यतां जात आगमः कुत उत्तमः ॥ १६ ॥ तवागमनतो जातमनर्घ्यं मम मन्दिरम् । तव चङ्‌क्रमणं देवाभयार्थं हि यथा रवेः ॥ १७ ॥ अपूर्वं यन्मनोवृत्तं तद्‌ ब्रूहि मम नारद । नारद उवाच ममागमनमिन्द्रारे जातं स्वर्णगिरेरथ ॥ १८ ॥ तत्र दृष्टा मया लोकाः शक्राग्नियमपाशिनाम् । सर्वेषां लोकपालानां भवनानि समन्ततः ॥ १९ ॥ मया दृष्टानि विन्ध्याग नानाभोगप्रदानि च । इति चोक्त्वा ब्रह्मयोनिः पुनरुच्छ्वासमाविशत् ॥ २० ॥ उच्छ्वसन्तं मुनिं दृष्ट्वा पुनः पप्रच्छ शैलराट् । उच्छ्वासकारणं किं तद्‌ ब्रूहि देवऋषे मम ॥ २१ ॥ इत्याकर्ण्य नगस्योक्तं देवर्षिरमितद्युतिः । अब्रवीच्छ्रूयतां वत्स ममोच्छ्वासस्य कारणम् ॥ २२ ॥ गौरीगुरुस्तु हिमवाञ्छिवस्य श्वशुरः किल । सम्बन्धित्वात्पशुपतेः पूज्य आसीत्क्षमाभृताम् ॥ २३ ॥ एवमेव च कैलासः शिवस्यावसथः प्रभुः । पूज्यः पृथ्वीभृतां जातो लोके पापौघदारणः ॥ २४ ॥ निषधः पर्वतो नीलो गन्धमादन एव च । पूज्याः स्वस्थानमासाद्य सर्व एव क्षमाभृतः ॥ २५ ॥ यं पर्येति च विश्वात्मा सहस्रकिरणः स्वराट् । सग्रहर्क्षगणोपेतः सोऽयं कनकपर्वतः ॥ २६ ॥ आत्मानं मनुते श्रेष्ठं वरिष्ठं च धराभृताम् । सर्वेषामहमेवाग्र्यो नास्ति लोकेषु मत्समः ॥ २७ ॥ एवंमानाभिमानं तं स्मृत्वोच्छ्वासो मयोज्झितः । अस्तु नैतावता कृत्यं तपोबलवतां नग । प्रसङ्‌गतो मयोक्तं ते गमिष्यामि निजं गृहम् ॥ २८ ॥ इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां दशमस्कन्धे विन्ध्योपाख्यानवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥

śrīdevyuvāca bhūmipāla mahābāho sarvametad‍bhaviṣyati | yattvayā prārthitaṃ tatte dadāmi manujādhipa || 1 || ahaṃ prasannā daityendranāśanāmoghavikramā | vāgbhavasya japenaiva tapasā te suniścitam || 2 || rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ te'stu putrā vaṃśakarā api | mayi bhaktirdṛḍhā vatsa mokṣānte satpade bhavet || 3 || evaṃ varānmahādevī tasmai dattvā mahātmane | paśyatastu manoreva jagāma vindhyaparvatam || 4 || yo'sau vindhyācalo ruddhaḥ kumbhod‍bhavamaharṣiṇā | bhānumārgāvarodhārthaṃ pravṛtto gaganaṃ spṛśan || 5 || sā vindhyavāsinī viṣṇoranujā varadeśvarī | babhūva pūjyā lokānāṃ sarveṣāṃ munisattama || 6 || ṛṣaya ūcuḥ ko'sau vindhyācalaḥ sūta kimarthaṃ gaganaṃ spṛśan | bhānumārgāvarodhaṃ ca kimarthaṃ kṛtavānasau || 7 || kathaṃ ca maitrāvaruṇiḥ parvataṃ taṃ mahonnatam | prakṛtisthaṃ cakāreti sarvaṃ vistarato vada || 8 || na hi tṛpyāmahe sādho tvadāsyagalitāmṛtam | devyāścaritrarūpākhyaṃ pītvā tṛṣṇā pravardhate || 9 || sūta uvāca āsīdvindhyācalo nāma mānyaḥ sarvadharābhṛtām | mahāvanasamūhāḍhyo mahāpādapasaṃvṛtaḥ || 10 || supuṣpitairanekaiśca latāgulmaistu saṃvṛtaḥ | mṛgā varāhā mahiṣā vyāghrāḥ śārdūlakā api || 11 || vānarāḥ śaśakā ṛkṣāḥ śṛgālāśca samantataḥ | vicaranti sadā hṛṣṭā puṣṭā eva mahodyamāḥ || 12 || nadīnadajalākrānto devagandharvakinnaraiḥ | apsarobhiḥ kimpuruṣaiḥ sarvakāmaphaladrumaiḥ || 13 || etādṛśe vindhyanage kadācitparyaṭan mahīm | devarṣiḥ paramaprīto jagāma svecchayā muniḥ || 14 || taṃ dṛṣṭvā sa nago maṅ‌kṣu tūrṇamutthāya sambhramāt | pādyamarghyaṃ tathā dattvā varāsanamathārpayat || 15 || sukhopaviṣṭaṃ devarṣiṃ prasannaṃ naga ūcivān | vindhya uvāca devarṣe kathyatāṃ jāta āgamaḥ kuta uttamaḥ || 16 || tavāgamanato jātamanarghyaṃ mama mandiram | tava caṅ‌kramaṇaṃ devābhayārthaṃ hi yathā raveḥ || 17 || apūrvaṃ yanmanovṛttaṃ tad‌ brūhi mama nārada | nārada uvāca mamāgamanamindrāre jātaṃ svarṇagireratha || 18 || tatra dṛṣṭā mayā lokāḥ śakrāgniyamapāśinām | sarveṣāṃ lokapālānāṃ bhavanāni samantataḥ || 19 || mayā dṛṣṭāni vindhyāga nānābhogapradāni ca | iti coktvā brahmayoniḥ punarucchvāsamāviśat || 20 || ucchvasantaṃ muniṃ dṛṣṭvā punaḥ papraccha śailarāṭ | ucchvāsakāraṇaṃ kiṃ tad‌ brūhi devaṛṣe mama || 21 || ityākarṇya nagasyoktaṃ devarṣiramitadyutiḥ | abravīcchrūyatāṃ vatsa mamocchvāsasya kāraṇam || 22 || gaurīgurustu himavāñchivasya śvaśuraḥ kila | sambandhitvātpaśupateḥ pūjya āsītkṣamābhṛtām || 23 || evameva ca kailāsaḥ śivasyāvasathaḥ prabhuḥ | pūjyaḥ pṛthvībhṛtāṃ jāto loke pāpaughadāraṇaḥ || 24 || niṣadhaḥ parvato nīlo gandhamādana eva ca | pūjyāḥ svasthānamāsādya sarva eva kṣamābhṛtaḥ || 25 || yaṃ paryeti ca viśvātmā sahasrakiraṇaḥ svarāṭ | sagraharkṣagaṇopetaḥ so'yaṃ kanakaparvataḥ || 26 || ātmānaṃ manute śreṣṭhaṃ variṣṭhaṃ ca dharābhṛtām | sarveṣāmahamevāgryo nāsti lokeṣu matsamaḥ || 27 || evaṃmānābhimānaṃ taṃ smṛtvocchvāso mayojjhitaḥ | astu naitāvatā kṛtyaṃ tapobalavatāṃ naga | prasaṅ‌gato mayoktaṃ te gamiṣyāmi nijaṃ gṛham || 28 || iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe vindhyopākhyānavarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||