Chapter 11

नारद उवाच त्रिविधत्वं कथं चास्य भस्मनः परिकीर्तितम् । एतत्कथय मे देव महत्कौतूहलं मम ॥ १ ॥ श्रीनारायण उवाच त्रिविधत्वं प्रवक्ष्यामि देवर्षे भस्मनः शृणु । महापापक्षयकरं महाकीर्तिकरं परम् ॥ २ ॥ गोमयं योनिसम्बद्धं तद्धस्तेनैव गृह्यते । ब्राह्मैर्मन्त्रैस्तु सन्दग्धं तच्छान्तिकृदिहोच्यते ॥ ३ ॥ सावधानस्तु गृह्णीयान्नरो वै गोमयं तु यत् । अन्तरिक्षे गृहीत्वा तत्षडङ्‌गेन दहेदतः ॥ ४ ॥ पौष्टिकं तत्समाख्यातं कामदं च ततः शृणु । प्रासादेन दहेदेतत्कामदं भस्म कीर्तितम् ॥ ५ ॥ प्रातरुत्थाय देवर्षे भस्मव्रतपरः शुचिः । गवां गोष्ठेषु गत्वा तु नमस्कृत्य तु गोकुलम् ॥ ६ ॥ गवां वर्णानुरूपाणां गृह्णीयाद्‌गोमयं शुभम् । ब्राह्मणस्य च गौः श्वेता रक्ता गौः क्षत्रियस्य च ॥ ७ ॥ पीतवर्णा तु वैश्यस्य कृष्णा शूद्रस्य कथ्यते । पौर्णमास्याममावास्यामष्टम्यां वा विशुद्धधीः ॥ ८ ॥ प्रासादेन तु मन्त्रेण गृहीत्वा गोमयं शुभम् । हृदयेन तु मन्त्रेण पिण्डीकृत्य तु गोमयम् ॥ ९ ॥ रविरश्मिसुसन्तप्तं शुचौ देशे मनोहरे । तुषेण वा बुसैर्वापि प्रासादेन तु निक्षिपेत् ॥ १० ॥ अरण्युद्‍भवमग्निं वा श्रोत्रियागारजं तु वा । तदग्नौ विन्यसेत्तं च शिवबीजेन मन्त्रतः ॥ ११ ॥ गृह्णीयादथ तत्राग्निकुण्डाद्‍भस्म विचक्षणः । नवपात्रं समादाय प्रासादेन तु निक्षिपेत् ॥ १२ ॥ केतकी पाटली तद्वदुशीरं चन्दनं तथा । नानासुगन्धिद्रव्याणि काश्मीरप्रभृतीनि च ॥ १३ ॥ निक्षिपेत्तत्र पात्रे तु सद्योमन्त्रेण शुद्धधीः । जलस्नानं पुरा कृत्वा भस्मस्नानमतः परम् ॥ १४ ॥ जलस्नाने त्वशक्तश्च भस्मस्नानं समाचरेत् । प्रक्षाल्य पादौ हस्तौ च शिरश्चेशानमन्त्रतः ॥ १५ ॥ समुद्धूल्य ततः पश्चादाननं तत्पुरुषेण तु । अघोरेण तु हृदयं नाभिं वामेन तत्परम् ॥ १६ ॥ सद्योमन्त्रेण सर्वाङ्‌गं समूद्धूल्य विचक्षणः । पूर्ववस्त्रं परित्यज्य शुद्धवस्त्रं परिग्रहेत् ॥ १७ ॥ प्रक्षाल्य पादौ हस्तौ च पश्चादाचमनं चरेत् । भस्मनोद्धूलनाभावे त्रिपुण्ड्रं तु विधीयते ॥ १८ ॥ मध्याह्नात्प्राग्जलैर्युक्तं परतो जलवर्जितम् । तर्जन्यनामिकामध्यैस्त्रिपुण्ड्रं च समाचरेत् ॥ १९ ॥ मूर्ध्नि चैव ललाटे च कर्णे कण्ठे तथैव च । हृदये चैव बाह्वोश्च न्यासस्थानं हि चोच्यते ॥ २० ॥ पञ्चाङ्‌गुलैर्न्यसेन्मूर्ध्नि प्रासादेन तु मन्त्रतः । त्र्यङ्‌गुलैर्विन्यसेद्‍भाले शिरोमन्त्रेण देशिकः ॥ २१ ॥ सद्येन दक्षिणे कर्णे वामदेवेन वामतः । अघोरेण तु कण्ठे च मध्याङ्गुल्या स्पृशेद्‌बुधः ॥ २२ ॥ हृदयं हृदयेनैव त्रिभिरङ्‌गुलिभिः स्पृशेत् । विन्यसेद्दक्षिणे बाहौ शिखामन्त्रेण देशिकः ॥ २३ ॥ वामबाहौ न्यसेद्धीमान्कवचेन त्रियङ्‌गुलैः । मध्येन संस्पृशेन्नाभ्यामीशान इति मन्त्रतः ॥ २४ ॥ ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तिस्रो रेखा इति स्मृताः । आद्यो ब्रह्मा ततो विष्णुस्तदूर्ध्वं तु महेश्वरः ॥ २५ ॥ एकाङ्‌गुलेन न्यस्तं यदीश्वरस्तत्र देवता । शिरोमध्ये त्वयं ब्रह्मा ईश्वरस्तु ललाटके ॥ २६ ॥ कर्णयोरश्विनौ देवौ गणेशस्तु गले तथा । क्षत्रियश्च तथा वैश्यः शूद्रश्चोद्धूलनं त्यजेत् ॥ २७ ॥ सर्वेषामन्त्यजातीनां मन्त्रेण रहितं भवेत् । (अदीक्षितं मनुष्याणामपि मन्त्रं विना भवेत्) ॥ २८ ॥

nārada uvāca trividhatvaṃ kathaṃ cāsya bhasmanaḥ parikīrtitam | etatkathaya me deva mahatkautūhalaṃ mama || 1 || śrīnārāyaṇa uvāca trividhatvaṃ pravakṣyāmi devarṣe bhasmanaḥ śṛṇu | mahāpāpakṣayakaraṃ mahākīrtikaraṃ param || 2 || gomayaṃ yonisambaddhaṃ taddhastenaiva gṛhyate | brāhmairmantraistu sandagdhaṃ tacchāntikṛdihocyate || 3 || sāvadhānastu gṛhṇīyānnaro vai gomayaṃ tu yat | antarikṣe gṛhītvā tatṣaḍaṅ‌gena dahedataḥ || 4 || pauṣṭikaṃ tatsamākhyātaṃ kāmadaṃ ca tataḥ śṛṇu | prāsādena dahedetatkāmadaṃ bhasma kīrtitam || 5 || prātarutthāya devarṣe bhasmavrataparaḥ śuciḥ | gavāṃ goṣṭheṣu gatvā tu namaskṛtya tu gokulam || 6 || gavāṃ varṇānurūpāṇāṃ gṛhṇīyād‌gomayaṃ śubham | brāhmaṇasya ca gauḥ śvetā raktā gauḥ kṣatriyasya ca || 7 || pītavarṇā tu vaiśyasya kṛṣṇā śūdrasya kathyate | paurṇamāsyāmamāvāsyāmaṣṭamyāṃ vā viśuddhadhīḥ || 8 || prāsādena tu mantreṇa gṛhītvā gomayaṃ śubham | hṛdayena tu mantreṇa piṇḍīkṛtya tu gomayam || 9 || raviraśmisusantaptaṃ śucau deśe manohare | tuṣeṇa vā busairvāpi prāsādena tu nikṣipet || 10 || araṇyud‍bhavamagniṃ vā śrotriyāgārajaṃ tu vā | tadagnau vinyasettaṃ ca śivabījena mantrataḥ || 11 || gṛhṇīyādatha tatrāgnikuṇḍād‍bhasma vicakṣaṇaḥ | navapātraṃ samādāya prāsādena tu nikṣipet || 12 || ketakī pāṭalī tadvaduśīraṃ candanaṃ tathā | nānāsugandhidravyāṇi kāśmīraprabhṛtīni ca || 13 || nikṣipettatra pātre tu sadyomantreṇa śuddhadhīḥ | jalasnānaṃ purā kṛtvā bhasmasnānamataḥ param || 14 || jalasnāne tvaśaktaśca bhasmasnānaṃ samācaret | prakṣālya pādau hastau ca śiraśceśānamantrataḥ || 15 || samuddhūlya tataḥ paścādānanaṃ tatpuruṣeṇa tu | aghoreṇa tu hṛdayaṃ nābhiṃ vāmena tatparam || 16 || sadyomantreṇa sarvāṅ‌gaṃ samūddhūlya vicakṣaṇaḥ | pūrvavastraṃ parityajya śuddhavastraṃ parigrahet || 17 || prakṣālya pādau hastau ca paścādācamanaṃ caret | bhasmanoddhūlanābhāve tripuṇḍraṃ tu vidhīyate || 18 || madhyāhnātprāgjalairyuktaṃ parato jalavarjitam | tarjanyanāmikāmadhyaistripuṇḍraṃ ca samācaret || 19 || mūrdhni caiva lalāṭe ca karṇe kaṇṭhe tathaiva ca | hṛdaye caiva bāhvośca nyāsasthānaṃ hi cocyate || 20 || pañcāṅ‌gulairnyasenmūrdhni prāsādena tu mantrataḥ | tryaṅ‌gulairvinyased‍bhāle śiromantreṇa deśikaḥ || 21 || sadyena dakṣiṇe karṇe vāmadevena vāmataḥ | aghoreṇa tu kaṇṭhe ca madhyāṅgulyā spṛśed‌budhaḥ || 22 || hṛdayaṃ hṛdayenaiva tribhiraṅ‌gulibhiḥ spṛśet | vinyaseddakṣiṇe bāhau śikhāmantreṇa deśikaḥ || 23 || vāmabāhau nyaseddhīmānkavacena triyaṅ‌gulaiḥ | madhyena saṃspṛśennābhyāmīśāna iti mantrataḥ || 24 || brahmaviṣṇumaheśānāstisro rekhā iti smṛtāḥ | ādyo brahmā tato viṣṇustadūrdhvaṃ tu maheśvaraḥ || 25 || ekāṅ‌gulena nyastaṃ yadīśvarastatra devatā | śiromadhye tvayaṃ brahmā īśvarastu lalāṭake || 26 || karṇayoraśvinau devau gaṇeśastu gale tathā | kṣatriyaśca tathā vaiśyaḥ śūdraścoddhūlanaṃ tyajet || 27 || sarveṣāmantyajātīnāṃ mantreṇa rahitaṃ bhavet | (adīkṣitaṃ manuṣyāṇāmapi mantraṃ vinā bhavet) || 28 ||